Rozrusznik serca – najważniejsze pytania o zabieg i użytkowanie stymulatora serca   

Co to jest rozrusznik serca? 

Rozrusznik serca, nazywany też stymulatorem serca lub kardiostymulatorem, to małe, zaawansowane technologicznie urządzenie elektroniczne, które pomaga regulować rytm serca u osób z zaburzeniami jego pracy. Wszczepia się je pacjentom, u których naturalny układ odpowiedzialny za generowanie i przewodzenie impulsów elektrycznych w sercu, czyli układ bodźcotwórczo-przewodzący, nie działa prawidłowo. Może prowadzić to do niebezpiecznych spowolnień rytmu serca (bradykardii) oraz arytmii. Rozrusznik serca składa się z dwóch podstawowych części:  

• generatora impulsów, który zawiera baterię oraz układ elektroniczny kontrolujący wysyłanie sygnałów elektrycznych, 
• przewodów z elektrodami, umieszczanymi bezpośrednio w sercu, przewodzącymi impulsy i pomagającymi mięśniowi sercowemu w regularnym kurczeniu się. Liczba elektrod zależna jest od przyczyny wszczepienia stymulatora, czyli np. rodzaju arytmii.  

Współczesne urządzenia są małe, lekkie i wytrzymałe, a ich obecność w ciele jest niemal niewyczuwalna.  

Rozrusznik serca – rodzaje 

Rozruszniki serca dzielą się na kilka rodzajów, dobieranych do potrzeb pacjentów i zdiagnozowanych zaburzeń rytmu serca. Wszystkie te urządzenia mają na celu wspomaganie pracy serca: 

• rozruszniki jednokomorowe (jednojamowe) mają jedną elektrodę, którą umieszcza się w prawej komorze lub prawym przedsionku serca. Monitorują rytm tej komory i dostarczają impuls elektryczny, gdy serce bije zbyt wolno lub nieregularnie. Najczęściej stosuje się je u pacjentów z bradykardią. 
• rozruszniki dwukomorowe (rozruszniki dwujamowe) – wyposażone są w dwie elektrody, które umieszczane są w prawym przedsionku i prawej komorze serca. Urządzenie koordynuje pracę obu tych komór, zapewniając bardziej naturalny rytm serca. Zaleca się je pacjentom z blokami przedsionkowo-komorowymi, gdzie sygnał elektryczny nie jest prawidłowo przekazywany z przedsionków do komór. 
• rozruszniki trójkomorowe (resynchronizujące, trójjamowe) – posiadają trzy elektrody, z których jedna jest umieszczona w lewej komorze serca (poprzez żyły wieńcowe), a pozostałe w prawej komorze i przedsionku. Urządzenie koordynuje skurcze obu komór, poprawiając wydajność serca. Stosuje się je zwykle u pacjentów z niewydolnością serca i brakiem synchronizacji skurczów komór, utrudniających efektywne pompowanie krwi. 
• kardiowertery-defibrylatory (ICD) – poza funkcją stymulacji rytmu serca, urządzenia te mogą wykrywać zagrażające życiu arytmie, takie jak migotanie komór, i automatycznie dostarczać silniejszy impuls (defibrylację), aby przywrócić prawidłowy rytm serca. Przeznaczone są dla pacjentów, którzy mają wysokie ryzyko nagłej śmierci sercowej. 
• rozruszniki dwujamowe i dwuprzedsionkowe – urządzenia te synchronizują pracę obu przedsionków lub przedsionków i komór, zapobiegając migotaniu przedsionków i poprawiając efektywność skurczów serca. 
• rozruszniki z adaptacją zmiennej czynności – nowoczesne rozruszniki tego typu dostosowują częstotliwość impulsów do aktualnych potrzeb pacjenta. Mogą przyspieszać rytm serca podczas wysiłku fizycznego i zwalniać w spoczynku. Przeznaczone dla pacjentów, których styl życia wymaga zmiennego rytmu serca, np. osobom aktywnym fizycznie. 

Dzięki różnym typom rozruszników możliwe jest precyzyjne dopasowanie terapii do potrzeb każdego pacjenta, poprawiając jakość życia i zmniejszając ryzyko powikłań związanych z zaburzeniami rytmu serca. 

Rozrusznik serca u osób starszych  

Rozrusznik serca najczęściej wszczepia się osobom starszym, ponieważ wraz z wiekiem rośnie ryzyko zaburzeń rytmu serca.

Proces starzenia się organizmu wpływa na funkcjonowanie układu bodźcotwórczo-przewodzącego serca, co może prowadzić do poważnych problemów kardiologicznych.  

Zdarza się, że stymulator serca wszczepia się u osób młodych, a nawet u dzieci – przyczyną zazwyczaj są wówczas wrodzone problemy z sercem lub rzadkie choroby występujące w młodym wieku.   

Najbardziej powszechne wskazania do zabiegu to przede wszystkim: 

• bradykardia (rytm serca zbyt wolny, by dostarczać odpowiedniej ilości tlenu do organizmu),  
• bloki przedsionkowo-komorowe (sygnały elektryczne z przedsionków nie docierają prawidłowo do komór), 
• zespół chorego węzła zatokowego (dysfunkcja węzła odpowiedzialnego za generowanie rytmu serca), 
• migotanie przedsionków z utrwalonym zwolnionym rytmem komór (bradyarytmia), 
• niewydolność serca wymagająca terapii resynchronizującej w celu poprawy synchronizacji pracy komór serca, 
• przebyty zawał serca z wystąpieniem zaburzeń przewodzenia, 
• epizody omdleń, zawroty głowy czy duszności związane z zaburzeniami rytmu serca, 
• nawracające zatrzymanie akcji serca, wymagające stałego wspomagania rytmu. 

Sprawdź: Prawidłowy puls – normy. Za niski puls, tętno prawidłowe, tętno spoczynkowe, za wysoki puls

Rozrusznik serca – zabieg  

Wszczepienie rozrusznika serca to stosunkowo bezpieczna i rutynowa procedura wykonywana przez lekarzy kardiologów oraz kardiochirurgów. Zabieg zazwyczaj planuje się i poprzedza szczegółową diagnostyką, aby upewnić się, że rozrusznik jest niezbędny, oraz dopasować urządzenie do potrzeb pacjenta. Czego może spodziewać się pacjent?  

• pacjent przed zabiegiem otrzymuje szczegółowe instrukcje dotyczące przygotowania do wszczepienia rozrusznika, w tym ewentualnego odstawienia leków przeciwkrzepliwych,  
• zabieg zazwyczaj wykonywany jest w znieczuleniu miejscowym przy użyciu lignokainy, choć w niektórych przypadkach może być zastosowane znieczulenie ogólne, 
• przez niewielkie nacięcie w skórze wprowadza się elektrody do żyły podobojczykowej (alternatywnie można użyć żyły szyjnej wewnętrznej lub żyły odpromieniowej), a następnie do serca pod kontrolą fluoroskopii (prześwietlenia rentgenowskiego),  
• po umieszczeniu elektrod w odpowiednich częściach serca (przedsionku, komorze lub obu), ich praca jest poddawana testom, a lekarz upewnia się, że dostarczane impulsy są odpowiednie, 
• generator umieszczany jest w specjalnie przygotowanej kieszeni pod skórą, zazwyczaj w okolicy obojczyka. Elektrody zostają połączone z generatorem, 
• po zakończeniu procedury nacięcie jest zszywane, a miejsce operacji zabezpieczane opatrunkiem, 
• po zabiegu przeprowadza się kontrolę funkcjonowania rozrusznika, aby upewnić się, że działa prawidłowo. 

Zabieg wszczepienia rozrusznika trwa zazwyczaj od 1 do 2 godzin, w zależności od stopnia skomplikowania procedury i rodzaju urządzenia. Pacjent pozostaje zwykle pod obserwacją przez kilka godzin lub przez jedną dobę. Jest to wystarczający czas, by monitorować jego funkcjonowanie z wszczepionym rozrusznikiem i wykluczyć ewentualne powikłania.  

Czytaj także: Cichy zawał – objawy, rozpoznanie, leczenie. Co robić?

Rozrusznik serca – czego nie wolno pacjentom? 

Pacjenci z wszczepionym rozrusznikiem serca mogą prowadzić względnie normalne, aktywne życie. Muszą jednak przestrzegać określonych zaleceń, aby uniknąć uszkodzenia urządzenia lub zakłócenia jego pracy.  

Czynniki, których powinni unikać lub ograniczać, to zazwyczaj:  

• ekspozycja na silne pola magnetyczne i elektromagnetyczne 
• unikaj przebywania w pobliżu urządzeń emitujących silne pole magnetyczne, takich jak:
  • magnesy przemysłowe,
  • głośniki o dużej mocy,
  • niektóre urządzenia elektryczne, 
• rezonans magnetyczny (MRI) może być przeciwwskazany, chyba że pacjent ma rozrusznik zgodny z MRI, 
• korzystanie z niektórych urządzeń elektrycznych 
• należy ostrożnie korzystać z elektronarzędzi, np.
  • wiertarek,
  • spawarek,
  • pił elektrycznych, 
• urządzenia takie jak kuchenki indukcyjne należy obsługiwać zgodnie z instrukcjami i unikać trzymania klatki piersiowej zbyt blisko źródła pola, 
• telefon komórkowy i inne urządzenia bezprzewodowe 
• telefony komórkowe powinny być trzymane przynajmniej 15 cm od miejsca wszczepienia rozrusznika (najlepiej w przeciwległej kieszeni oraz przy uchu przeciwnym do miejsca wszczepiania). Nie należy ich przykładać bezpośrednio do klatki piersiowej, 
• bezpośredni kontakt z urządzeniami medycznymi 
• niektóre zabiegi medyczne, takie jak litotrypsja, diatermia czy niektóre rodzaje fizykoterapii (np. ultradźwięki), mogą zakłócić pracę rozrusznika. Zawsze należy poinformować personel medyczny o obecności wszczepionego urządzenia, 
• silne uderzenia w okolicę rozrusznika 
• należy unikać urazów w okolicy klatki piersiowej, ponieważ mogą one uszkodzić generator impulsów lub elektrody, 
• sporty takie jak boks, rugby czy inne dyscypliny kontaktowe mogą stanowić ryzyko uszkodzenia rozrusznika, 
• przebywanie w pobliżu nadajników wysokiej mocy 
• unikaj miejsc z dużymi antenami nadawczymi, stacjami radarowymi lub wieżami telekomunikacyjnymi,  
• samodzielne zmiany w ustawieniach urządzenia 
• tylko lekarz powinien dokonywać zmian w ustawieniach rozrusznika. Próba samodzielnej ingerencji może prowadzić do jego uszkodzenia lub poważnie zaszkodzić pacjentowi.  

Najczęstsze pytania o rozrusznik serca

Czy rozrusznik serca chroni przed zawałem?  

Rozrusznik serca nie chroni bezpośrednio przed zawałem serca, gdyż jego główną funkcją jest regulacja rytmu serca u pacjentów z zaburzeniami rytmu, takimi jak:

• bradykardia,
• bloki przedsionkowo-komorowe.  

Czy rozrusznik serca może się przesunąć? 

Rozrusznik serca rzadko się przesuwa, a jego przemieszczenie zazwyczaj wynika z obecności określonych czynników ryzyka.

Przesunięcie może nastąpić w wyniku:  

• nieprawidłowego gojenia się miejsca implantacji,  
• urazu mechanicznego, 
• niestosowania się pacjenta do zaleceń (np. podnoszenia ciężarów wkrótce po zabiegu).  

Regularne kontrole u kardiologa pozwalają na wczesne wykrycie takich problemów i ich skorygowanie.  

Czy rozrusznik serca reguluje ciśnienie? 

Rozrusznik serca nie ma bezpośredniego wpływu na regulację ciśnienia krwi. Jego głównym zadaniem jest monitorowanie rytmu serca i dostarczanie impulsów elektrycznych, które stymulują mięsień sercowy do regularnego bicia.  

Poprawiając rytm serca, rozrusznik może pośrednio wpływać na bardziej efektywne pompowanie krwi, co może stabilizować jej przepływ w organizmie. Dzięki temu może poprawić sytuację zdrowotną pacjenta z niedociśnieniem, jednak w przypadku nadciśnienia konieczne jest odrębne leczenie, ponieważ rozrusznik nie jest w stanie bezpośrednio go kontrolować.

Czy rozrusznik serca jest refundowany? 

Tak, wszczepienie rozrusznika serca w Polsce może być refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ). W przypadkach, gdy stymulator jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania serca, pacjenci mogą uzyskać szybki i refundowany dostęp do tej metody leczenia. NFZ pokrywa wówczas koszt urządzenia, operacji, hospitalizacji i późniejszych kontroli. Koszt wszczepienia stymulatora w placówce komercyjnej to od kilku do kilkunastu tysięcy złotych.  

Jak długo można żyć z rozrusznikiem serca?  

Rozrusznik serca zazwyczaj działa od 5 do 15 lat, w zależności od typu urządzenia, modelu oraz sposobu jego użytkowania. Największy wpływ na żywotność ma bateria urządzenia, która stopniowo się wyczerpuje. Rozruszniki nowej generacji są zaprojektowane w taki sposób, aby zużycie energii było jak najmniejsze, dzięki czemu ich działanie jest dłuższe. Zużyty stymulator serca wymienia się na nowy, zwykle pozostawiając dotychczasowe elektrody. 

To również może Cię zainteresować:

Wstrząs kardiogenny – przyczyny, postępowanie i rokowania