Światowy Dzień Okulistyki 9 maja – dlaczego wzrok to sprawa, której nie warto odkładać na później

Czym jest Światowy Dzień Okulistyki?

Światowy Dzień Okulistyki obchodzony jest co roku 9 maja – w rocznicę urodzin Ferdinanda Monoyera, urodzonego w 1836 roku francuskiego okulisty i profesora fizyki medycznej z Lyonu. To właśnie jemu zawdzięczamy zdefiniowanie dioptrii oraz opracowanie tablic do pomiaru ostrości wzroku, które do dziś są standardem w gabinetach okulistycznych na całym świecie. Święto ma na celu nie tylko uhonorowanie dorobku okulistyki jako dziedziny medycyny, ale przede wszystkim zwiększenie społecznej świadomości na temat znaczenia profilaktyki wzroku.

Dlaczego wzrok jest tak ważny?

Wzrok to zmysł, za pomocą którego odbieramy nawet 80% informacji o otaczającym nas świecie. Jego osłabienie lub utrata znacząco obniża jakość życia – wpływa na zdolność do pracy, samodzielność, relacje społeczne i bezpieczeństwo w codziennych czynnościach. Nie bez powodu zaburzenia widzenia zaliczane są do głównych przyczyn niepełnosprawności na świecie.

Konsekwencje zaniedbań w opiece nad oczami bywają nieodwracalne. Choroby takie jak jaskra czy zwyrodnienie plamki żółtej postępują stopniowo i przez długi czas nie dają wyraźnych objawów – do momentu, gdy uszkodzenie jest już poważne. Szacuje się, że nawet 80% przypadków utraty wzroku można uniknąć dzięki wczesnemu wykryciu i leczeniu. Regularność badań kontrolnych to nie luksus, lecz inwestycja w sprawność na lata.

Najczęstsze problemy ze wzrokiem

Wady wzroku to zjawisko powszechne – w Polsce krótkowzroczność dotyczy aż 42,8% badanych, a 47% rodaków na co dzień korzysta z okularów korekcyjnych. Do najczęstszych problemów z ostrością widzenia należą:

• krótkowzroczność (trudność widzenia w dal),
• dalekowzroczność (trudność widzenia z bliska),
• astygmatyzm (zniekształcone widzenie na każdą odległość).

Wszystkie te wady można korygować okularami, soczewkami kontaktowymi lub zabiegiem laserowym.

Odrębnym zagadnieniem są problemy z widzeniem w warunkach słabego oświetlenia. Tak zwana kurza ślepota (hemeralopia) to zaburzenie adaptacji wzroku do ciemności, które może być objawem niedoboru witaminy A lub poważniejszej choroby siatkówki. Każde pogorszenie widzenia po zmroku powinno być skonsultowane z okulistą, gdyż może sygnalizować postępujące schorzenie.

Zez i zaburzenia ustawienia oczu

Zez to nieprawidłowe ustawienie gałek ocznych, w którym obie gałki oczne nie patrzą jednocześnie w tym samym kierunku. Może mieć różne podłoże i różny charakter – wyróżnia się m.in.

• zez ukryty, który objawia się zmęczeniem oczu i bólami głowy,
• zez pozorny, który jest fizjologicznym złudzeniem,
• zez porażenny, wynikający z uszkodzenia nerw
• ów kontrolujących mięśnie oka.

Wczesna diagnostyka ma tu kluczowe znaczenie – szczególnie u dzieci. Zez u dzieci nieleczony we właściwym czasie może prowadzić do niedowidzenia, zwanego „leniwym okiem”, którego skuteczne leczenie po zakończeniu okresu plastyczności mózgu jest już bardzo trudne. Rodzice niemowląt powinni zwrócić uwagę na symetrię ustawienia oczu swojego dziecka – zez u niemowlaka wymaga pilnej konsultacji okulistycznej.

Leczenie zeza obejmuje noszenie okularów, zasłanianie lepszego oka (okluzyja) oraz ćwiczenia na zeza, które można wykonywać w domu – a w niektórych przypadkach konieczna jest interwencja chirurgiczna.

Najczęstsze choroby oczu

Choroby oczu to nie tylko wady refrakcji. Trzy schorzenia odpowiadają za zdecydowaną większość przypadków poważnej utraty wzroku na świecie i w Polsce:

• Jaskra – choroba nerwu wzrokowego, najczęściej związana z podwyższonym ciśnieniem śródgałkowym. Przez lata może nie dawać żadnych objawów, co sprawia, że wielu pacjentów trafia do okulisty zbyt późno. Szacuje się, że dotyka 7,7 miliona ludzi na świecie.
• Zaćma – zmętnienie soczewki oka, które stopniowo prowadzi do pogorszenia widzenia. Jest najczęstszą odwracalną przyczyną ślepoty na świecie, a jej leczenie operacyjne należy do najskuteczniejszych zabiegów w medycynie.
• Zwyrodnienie plamki żółtej (AMD) – choroba dotykająca centralną część siatkówki, najczęstsza przyczyna nieodwracalnej utraty wzroku u osób po 50. roku życia. Czynnikami ryzyka są wiek, palenie tytoniu i predyspozycje genetyczne.

W Polsce w samym 2004 roku na zaćmę chorowało ok. 773 tys. osób, a liczba ta systematycznie rośnie. Wraz ze starzeniem się społeczeństwa liczba chorób oczu będzie wzrastać – tym bardziej profilaktyka nabiera znaczenia.

Objawy, których nie wolno ignorować

Część dolegliwości ocznych bywa bagatelizowana jako „przemęczenie” lub „alergia”. Tymczasem niektóre objawy wymagają pilnej reakcji:

• Przekrwione oczy – zaczerwienienie białkówki może być wynikiem przeciążenia, ale też zapalenia, reakcji alergicznej lub poważniejszej choroby oka.
• Pęknięte naczynko w oku – choć często niegroźne, może sygnalizować nadciśnienie tętnicze lub zaburzenia krzepnięcia, jeśli pojawia się regularnie.
• Opryszczka oka – zakażenie wywołane wirusem HSV może prowadzić do poważnych uszkodzeń rogówki, jeśli nie zostanie odpowiednio wcześnie leczone.

Diagnostyka i badania okulistyczne

Podstawą opieki nad wzrokiem są regularne wizyty kontrolne. U osób dorosłych badanie wzroku powinno być wykonywane co 2 lata, a po 40. roku życia – co roku, ze względu na rosnące ryzyko jaskry, zaćmy i AMD. Badania przesiewowe u dzieci powinny odbywać się już od pierwszych miesięcy życia.

Do badań specjalistycznych należą m.in.:

• Badanie dna oka – pozwala ocenić stan siatkówki, naczyń krwionośnych i nerwu wzrokowego; jest kluczowym elementem diagnostyki jaskry, AMD i retinopatii cukrzycowej.
• Pomiar ciśnienia w oku (tonometria) – niezbędny w wykrywaniu jaskry; jest badaniem bezbolesnym i trwającym zaledwie kilka chwil.

Wczesne wykrycie większości chorób oczu radykalnie poprawia rokowania i zmniejsza ryzyko trwałego uszkodzenia wzroku. Regularne badania to inwestycja, której koszt jest nieporównywalnie mniejszy niż leczenie zaawansowanej choroby.

Leczenie i zabiegi okulistyczne

Współczesna okulistyka oferuje szeroki wachlarz metod terapeutycznych. Leczenie zachowawcze obejmuje farmakoterapię (krople, maści, leki doustne), korekcję optyczną oraz rehabilitację wzroku. W przypadku wielu schorzeń skuteczna jest iniekcja doszklistkowa (w AMD) lub laserowe zabiegi na siatkówce.

Zabiegi operacyjne osiągnęły wysoki poziom bezpieczeństwa i skuteczności. Operacja usunięcia zaćmy to jeden z najczęściej wykonywanych zabiegów na świecie, a jej efekty są niemal natychmiastowe. Poważne schorzenia tylnego odcinka oka – takie jak:

• odwarstwienie siatkówki,
• krwotok do ciała szklistego,

wymagają bardziej złożonych procedur, w tym witrektomii, czyli chirurgicznego usunięcia ciała szklistego. To zabieg wykonywany przez doświadczonych okulistów operacyjnych, który może uratować lub przywrócić widzenie.

Kiedy zgłosić się do okulisty?

Istnieje szereg objawów alarmowych, które wymagają pilnej wizyty – bez czekania na najbliższy termin kontrolny:

• nagłe pogorszenie lub utrata wzroku,
• ból oka lub uczucie ciała obcego,
• błyski, mroczki, „kurtyna” zasłaniająca pole widzenia,
• podwójne widzenie,
• urazy gałki ocznej.

Nawet bez niepokojących objawów warto regularnie odwiedzać okulistę. Szczególnie osoby po 40. roku życia, diabetycy, osoby z nadciśnieniem tętniczym, pracownicy intensywnie korzystający z ekranów oraz ci, u których w rodzinie występowały choroby oczu. Profilaktyczna wizyta to najlepsza inwestycja w zachowanie sprawności wzroku na długie lata.

Światowy Dzień Okulistyki to doskonała okazja, by przypomnieć sobie, że wzrok – choć jest czymś oczywistym w codziennym życiu – nie jest dany raz na zawsze. Większość poważnych chorób oczu można skutecznie leczyć, jeśli zostaną wykryte odpowiednio wcześnie. Kluczem jest świadomość: znajomość objawów, które powinny nas zaniepokoić, oraz nawyk regularnych wizyt u specjalisty.

Polecane artykuły:

Światowy Dzień bez Tytoniu 2026 – dlaczego 31 maja to dzień, który może zmienić Twoje życie Nowy wariant grypy – grypa typu K: objawy, zagrożenia i jak się chronić Światowy Dzień Nadciśnienia Tętniczego – 17 maja. Miliony Polaków nie wiedzą, że są chorzy AI zadzwoni do pacjenta. Nowy system ma pomóc odblokować wizyty w publicznej ochronie zdrowia