Światowy Dzień Nadciśnienia Tętniczego – 17 maja. Miliony Polaków nie wiedzą, że są chorzy

Czym jest Światowy Dzień Nadciśnienia Tętniczego?

Światowy Dzień Nadciśnienia Tętniczego przypada co roku 17 maja. Został ustanowiony w 2005 roku przez Światową Ligę Nadciśnienia Tętniczego (World Hypertension League, WHL) z jednym głównym celem: zwiększyć świadomość społeczną na temat tej powszechnej, a jednocześnie często bagatelizowanej choroby. Organizatorzy kładą nacisk na promocję regularnych pomiarów ciśnienia tętniczego, zdrowego stylu życia oraz wczesnej diagnostyki.

Skala problemu robi wrażenie. W Polsce na nadciśnienie choruje aż 10 milionów dorosłych. Na świecie liczba chorych wzrosła w ciągu ostatnich dekad z 648 milionów do niemal 1,28 miliarda – to niemal podwojenie w stosunkowo krótkim czasie. Tegoroczna okazja to dobry moment, by zadbać o układ krążenia – podobnie jak podczas tygodnia dla serca, który każdego roku mobilizuje Polaków do troski o zdrowie sercowo-naczyniowe.

Czym jest nadciśnienie tętnicze?

Nadciśnienie tętnicze to stan, w którym ciśnienie krwi przepływającej przez tętnice jest trwale podwyższone powyżej przyjętej normy. Za prawidłowe uznaje się wartości poniżej 140/90 mmHg – powyżej tej granicy mówi się o nadciśnieniu, które dzieli się na trzy stopnie nasilenia. Więcej na temat tego, czym jest ciśnienie krwi – normy i objawy nadciśnienia – znajdziesz w osobnym artykule.

Choroba może mieć różne podłoże. Wyróżniamy pierwotne i wtórne nadciśnienie tętnicze – to pierwsze (najczęstsze) nie ma jednej uchwytnej przyczyny i rozwija się latami, to drugie jest konsekwencją innej choroby, np. nerek lub zaburzeń hormonalnych. Niezależnie od rodzaju, nadciśnienie uchodzi za „cichą chorobę” – przez lata może nie dawać żadnych objawów, a pacjent dowiaduje się o nim przypadkowo, często przy okazji innego badania.

Kto jest najbardziej narażony?

Na rozwój nadciśnienia wpływają zarówno czynniki, na które nie mamy wpływu, jak i te, które możemy modyfikować. Do pierwszej grupy należą wiek (ryzyko rośnie po 55. roku życia u mężczyzn i po menopauzie u kobiet) oraz obciążenie rodzinne – jeśli nadciśnienie występowało u rodziców, ryzyko u potomka znacząco wzrasta. Choroby współistniejące, takie jak cukrzyca czy przewlekłe choroby nerek, również istotnie zwiększają zagrożenie.

Wśród modyfikowalnych czynników ryzyka nadciśnienia wymienia się przede wszystkim:

• otyłość i otyłość brzuszną – sprawdź swój wskaźnik masy ciała za pomocą kalkulatora BMI,
• dietę bogatą w sól i przetworzoną żywność,
• brak regularnej aktywności fizycznej,
• przewlekły stres,
• palenie tytoniu,
• nadmierne spożycie alkoholu.

Dlaczego nadciśnienie to „cichy zabójca”?

Przez wiele lat – a nierzadko przez całe dekady – nadciśnienie nie daje żadnych charakterystycznych objawów. Pacjenci czują się dobrze, prowadzą normalny tryb życia i nie podejrzewają, że ich tętnice są stale przeciążone. Dopiero przy bardzo wysokich wartościach mogą pojawić się bóle i zawroty głowy, szumy w uszach czy uczucie pulsowania w skroniach.

Jedyną pewną metodą wykrycia nadciśnienia jest regularny pomiar ciśnienia krwi. Eksperci zalecają, by każda dorosła osoba mierzyła ciśnienie co najmniej raz w roku – nawet jeśli czuje się zdrowa. To dosłownie kilka minut, które mogą zmienić wszystko.

Co się dzieje, gdy nadciśnienie pozostaje nieleczone?

Trwale podwyższone ciśnienie niszczy ściany naczyń krwionośnych i przeciąża serce. Konsekwencje bywają dramatyczne:

• Zawał serca – niekiedy w postaci cichego zawału, który przechodzi niezauważony.
• Udar mózgu i wylew – najgroźniejsze powikłania naczyniowe; warto wiedzieć, że profilaktyka udaru mózgu może zapobiec nawet 80% przypadków.
• Choroba wieńcowa – objawiająca się m.in. bólem w klatce piersiowej.
• Niewydolność serca – oceniana m.in. według skali NYHA.
• Niewydolność krążenia i miażdżyca.
• Niewydolność nerek – skutek wieloletniego uszkodzenia naczyń nerkowych.

Jak rozpoznać nadciśnienie? Diagnostyka krok po kroku

Podstawą jest prawidłowo wykonany pomiar ciśnienia – w odpowiednich warunkach, po kilku minutach odpoczynku, na odpowiedniej wysokości ramienia. Jeśli wyniki są nieprawidłowe lub graniczne, lekarz może zlecić pogłębioną diagnostykę.

W jej ramach stosuje się m.in.:

• Holter EKG – całodobowy zapis pracy serca
• Holter ciśnieniowy (ABPM) – automatyczny pomiar ciśnienia przez 24 godziny, eliminujący efekt „białego fartucha”
• Badania laboratoryjne krwi i moczu – oceniające funkcję nerek, poziom elektrolitów, profil lipidowy

W profilaktyce warto skorzystać z gotowych zestawów badań: pakietu badań na serce lub pakietu badań na miażdżycę, które w jednym miejscu łączą najważniejsze parametry diagnostyczne.

Leczenie nadciśnienia – leki i długoterminowa terapia

Farmakoterapia nadciśnienia opiera się na kilku grupach leków hipotensyjnych – m.in. inhibitorach ACE, sartanach, beta-blokerach, antagonistach wapnia i diuretykach. Lekarz dobiera preparat indywidualnie, często łącząc kilka substancji czynnych dla uzyskania optymalnego efektu.

Warto wiedzieć, kiedy lek na nadciśnienie zaczyna działać – pełny efekt terapeutyczny może pojawić się dopiero po kilku tygodniach regularnego stosowania. Co kluczowe: nadciśnienie to choroba przewlekła, wymagająca leczenia przez całe życie. Odstawienie leków „na własną rękę”, gdy ciśnienie wróci do normy, jest jednym z najczęstszych błędów pacjentów i niemal zawsze kończy się nawrotem choroby.

Coraz większą rolę odgrywa tu opieka koordynowana – model kompleksowej opieki nad pacjentem, który łączy działania lekarza rodzinnego, kardiologa, dietetyka i innych specjalistów w spójny, zaplanowany proces terapeutyczny.

Co możesz zrobić sam? Styl życia jako część leczenia

Zmiana stylu życia nie zastąpi leków przy zaawansowanym nadciśnieniu, ale może realnie obniżyć ciśnienie i zmniejszyć zapotrzebowanie na farmakoterapię. Kluczowe działania to:

• Dieta DASH – bogata w warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste i niskotłuszczowe nabiał; skorzystaj z kalkulatora diety DASH i przykładowego jadłospisu.
• Ograniczenie soli – maksymalnie 5 g dziennie.
• Redukcja masy ciała – związek między otyłością a cukrzycą i nadciśnieniem tworzy błędne koło chorób metabolicznych; warto stosować piramidę żywieniową jako punkt odniesienia.
• Rzucenie palenia – to jeden z najważniejszych kroków; sprawdź, jak rzucić palenie skutecznie.
• Regularna aktywność fizyczna – minimum 150 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo.
• Konsultacja z dietetykiem – specjalista pomoże ułożyć dietę dopasowaną do konkretnych potrzeb i wyników badań.

Program CHUK i badania przesiewowe

Jeśli masz od 35 do 65 lat i nie chorujesz na nadciśnienie, cukrzycę ani chorobę wieńcową, możesz bezpłatnie skorzystać z programu profilaktyki chorób układu krążenia CHUK finansowanego przez NFZ. Program obejmuje wywiad lekarski, pomiar ciśnienia, badania laboratoryjne i ocenę ryzyka sercowo-naczyniowego.

Nawet poza programem CHUK warto regularnie korzystać z dostępnych możliwości w ramach szerszej profilaktyki zdrowotnej – im wcześniej wykryje się problem, tym łatwiej go opanować.

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Jeśli nigdy nie mierzyłeś ciśnienia lub nie robiłeś tego od ponad roku – zrób to dziś. Pomiar można wykonać w aptece, w gabinecie lekarskim lub w domu za pomocą ciśnieniomierza automatycznego.

Jeśli wynik przekroczy 140/90 mmHg przy kilku pomiarach wykonanych w różnych dniach, umów się do lekarza rodzinnego. To on przeprowadzi wstępną diagnostykę i – jeśli zajdzie taka potrzeba – skieruje Cię do kardiologa. Nie odkładaj tej decyzji na później. Nadciśnienie nie „poczeka” – ale Ty możesz zareagować na czas. Umów wizytę do specjalisty już teraz.

Podsumowanie

Nadciśnienie tętnicze to choroba, którą można kontrolować – ale tylko wtedy, gdy się o niej wie. Regularny pomiar ciśnienia, wizyta u lekarza i konsekwentna zmiana stylu życia to trzy kroki, które mogą uratować zdrowie i życie. Światowy Dzień Nadciśnienia Tętniczego 17 maja to doskonały moment, by zrobić pierwszy krok: zmierzyć ciśnienie i nie bagatelizować wyniku. Twoje serce na to zasługuje.