Co to jest niewydolność krążenia?
Krew jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania organizmu, ponieważ wraz z nią do wszystkich komórek naszego ciała przenoszone są substancje odżywcze i tlen. Czasem jednak prawidłowy przepływ krwi w ciele zostaje zaburzony – mówimy wtedy o niewydolności krążenia.Niewydolność krążenia to zatem nic innego jak stan, w którym do narządów dociera niewystarczająca ilość krwi wysyconej w tlen. Z drugiej strony jest to stan, w którym część układu krążenia jest obciążona zalegającą, słabo pompowaną krwią do mięśnia sercowego. Zwykle niewydolność krążenia jest skutkiem nieprawidłowej pracy serca (niewydolność krążenia pochodzenia sercowego), choć nie zawsze (niewydolność krążenia pochodzenia obwodowego).
Przyczyny niewydolności krążenia
Przyczyny niewydolności krążenia zależą od rodzaju problemu w układzie krążenia. Można je podzielić na trzy grupy.1. Przyczyny związane z większym oporem w obwodowej części układu krążenia (przeciążenie ciśnieniowe lub objętościowe komór):
- niewydolność lewej komory serca – prowadzą do niej: przewlekłe nadciśnienie tętnicze, niektóre wady serca, zwężenie w okolicy zastawki aorty;
- niewydolność krążenia prawokomorowa – prowadzą do niej choroby płucne, np. zatorowość płucna i pierwotne nadciśnienie płucne.
- wady zastawek serca;
- migotanie przedsionków;
- zapalenie osierdzia;
- tamponada;
- kardiomiopatie;
- bradyarytmie.
- przewlekła choroba wieńcowa;
- zapalenie mięśnia sercowego;
- amyloidoza;
- kardiomiopatie;
- zawał;
- ogłuszenie mięśnia sercowego;
- zespół złamanego serca (Takotsubo);
- niektóre zatrucia.
Niewydolność krążenia – czynniki ryzyka
Niewydolność krążenia każdego roku jest diagnozowana u ponad 200 tys. Polaków. Ryzyko jej wystąpienia zwiększają przede wszystkim złe nawyki żywieniowe i siedzący tryb życia. Negatywny wpływ ma również palenie papierosów. Ogromne znaczenie w rozwoju dolegliwości ma wczesna diagnostyka oraz kontrola chorób przewlekłych.Rodzaje i objawy niewydolności krążenia
W zależności od szybkości narastania objawów wyróżnia się dwa typy niewydolności krążenia:
- ostra niewydolność krążenia – nagła i postępująca, stanowi stan zagrożenia życia z uwagi na brak możliwości adaptacji organizmu do zmieniających się ciśnień w układzie krążenia oraz do małego napływu krwi;
- przewlekła niewydolność krążenia – objawy ulegają nasileniu stopniowo, pozwalając na wcześniejszą reakcję.
Popularniejszy podział uwzględnia zajętą część serca:
- niewydolność lewokomorowa – objawy to: duszność (zwłaszcza podczas leżenia na płasko – tzw. orthopnoe), kaszel, świszczący oddech, krwiście podbarwiona wydzielina z drzewa oskrzelowego;
- niewydolność prawokomorowa – objawy to: obrzęki, ból jamy brzusznej (okolica wątroby, śledziony), częstomocz (zwłaszcza nocny).
Z punktu widzenia lekarza najważniejsza klinicznie jest tzw. frakcja wyrzutowa lewej komory (procent efektywnie wypompowywanej objętości krwi do krążenia obwodowego – prawidłowo >50%), ponieważ wpływa ona na możliwe i proponowane leczenie. Wyróżniamy chorych z niewydolnością serca z zachowaną frakcją wyrzutową serca, chorych z niewydolnością serca z umiarkowanie zredukowaną frakcją wyrzutową serca (>40%) oraz chorych z niewydolnością serca ze zredukowaną frakcją wyrzutową serca.
Niewydolność krążenia – diagnostyka
W przypadku podejrzenia niewydolności krążenia przeprowadza się szereg badań, których dobór zależy od domniemanej przyczyny dolegliwości.Ostrą niewydolność krążenia pozwala potwierdzić m.in.:
- badanie EKG;
- badanie stężenia jonów;
- badanie markerów sercowych;
- gazometria krwi tętniczej;
- RTG klatki piersiowej;
- echo serca.
- badanie moczu;
- badanie krwi;
- RTG klatki piersiowej;
- EKG;
- echo serca;
- próbę wysiłkową;
- tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny (MRI);
- koronarografię.
Jak leczyć niewydolność krążenia?
Leczenie zależy od przyczyny niewydolności krążenia, jej nasilenia oraz współistnienia innych dolegliwości. W przypadku niewydolności serca podaje się leki – głównie diuretyki, inhibitory konwertazy, glikozydy czy beta-blokery. Obecnie najnowsze leki to preparaty z grupy inhibitorów receptora angiotensyny nefrylizyny (ARNI). Niestety pomimo bardzo korzystnego efektu na cały układ sercowo-naczyniowy leki te nie są w Polsce refundowane, co znacząco ogranicza możliwość ich zastosowania u chorych. Lekarz dobiera leki na podstawie wyników badań oraz stwierdzonego typu niewydolności serca.Oprócz przyjmowania leków pacjent musi stosować odpowiednią dietę oraz zmienić styl życia. Niekiedy konieczna jest operacja, np. angioplastyka, operacja zastawek serca czy założenie by-passów. W zaawansowanej chorobie rozważane jest wszczepienie układów stymulujących, resynchronizujących celem optymalizacji pracy serca i zabezpieczenia przed nagłym zgonem sercowym.
Postępowanie niefarmakologiczne zakłada:
- ograniczenie podaży sodu do 3 g na dobę (zazwyczaj produkty zawierają wyższy poziom sodu w podaży dziennej, dlatego powinno się unikać całkowicie dosalania potraw);
- ograniczenie podaży płynów do 1,5–2 l na dobę;
- codzienną kontrolę masy ciała (wzrost o 1–2 kg w stosunku do dnia poprzedniego w pierwszej kolejności należy wiązać z zastojem wody);
- abstynencję;
- całkowite zaprzestanie palenia papierosów (nawet 1 dziennie podtrzyma niekorzystne skutki wieloletniego palenia);
- coroczne szczepienie przeciwko grypie oraz pneumokokom (infekcje stanowią główny czynnik zaostrzeń choroby przewlekłej);
- regularną aktywność fizyczną (minimum 1 godzina dziennie w zależności od wydolności organizmu);
- diagnostykę i leczenie ewentualnego bezdechu sennego.
Powikłania niewydolności układu krążenia
Skutki nieleczonej niewydolności krążenia to m.in.:- choroby nerek (najczęściej niewydolność);
- włóknienie wątroby i płuc;
- zaburzenia krążenia w mózgu;
- trwałe i niemożliwe do leczenia nadciśnienie tętnicze;
- trwała przebudowa serca.
Niestety pomimo postępu współczesnej medycyny śmiertelność pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca wciąż sięga ok. 5–10% rocznie. Z tego względu eliminacja modyfikowalnych czynników ryzyka, pełne postępowanie niefarmakologiczne oraz odpowiednia kontrola choroby stanowią klucz do redukcji tego ryzyka.
Autor: Redakcja
