Zespół abstynencyjny – co to jest?
Zespół abstynencyjny może pojawić się po odstawieniu takich substancji, jak:
- alkohol,
- nikotyna,
- opioidy,
- kannabinoidy,
- leki nasenne, uspokajające.
Zespół abstynencyjny w przypadku każdej z tych substancji może przebiegać trochę inaczej, jednak podstawowe objawy są dość zbliżone.
Alkoholowy zespół abstynencyjny
Alkoholowy zespół abstynencyjny pojawia się u osób uzależnionych po odstawieniu alkoholu lub znacznym zmniejszeniu jego dawek.
Jak długo trwa zespół odstawienny?
Pierwsze objawy najczęściej pojawiają się już po kilku lub kilkunastu godzinach od przyjęcia ostatniej dawki alkoholu i trwają najczęściej od kilku godzin do kilku dni.
Alkoholowy zespół abstynencyjny – objawy
Zespół odstawienny może mieć niewielkie nasilenie (łagodny, niepowikłany zespół abstynencyjny) lub bardzo duże (ostry, powikłany zespół abstynencyjny). W tym drugim przypadku konieczna jest interwencja lekarska i hospitalizacja.
Niepowikłany zespół abstynencyjny – objawy
Niepowikłany zespół abstynencyjny może pojawić się nawet po pojedynczym nadużyciu alkoholu. Charakterystyczne objawy to:
- nerwowość,
- drżenie mięśniowe,
- uczucie roztrzęsienia,
- ból głowy,
- bezsenność,
- pocenie,
- osłabienie organizmu,
- nudności, wymioty,
- niepokój,
- nadwrażliwość na światło i dźwięki.
Powikłany zespół abstynencyjny – objawy
Statystycznie u jednej na 50 osób zespół odstawienny może przebiegać z powikłaniami, do których należą:
Majaczenie alkoholowe (delirium tremens)
To szczególnie niebezpieczna postać zespołu abstynencyjnego. Do jego najczęstszych objawów należą:
- koszmary senne,
- drżenie ciała,
- silny lęk i niepokój,
- halucynacje (wzrokowe i dotykowe),
- zaburzenia świadomości,
- bezsenność,
- pobudzenie psychoruchowe,
- zaburzenia rytmu serca (w wyniku odwodnienia organizmu i działań elektrolitowych),
- znaczny wzrost ciśnienia tętniczego (zagrożenie udarem i zawałem).
Pacjent z majaczeniem alkoholowym wymaga hospitalizacji.
Napady drgawkowe abstynencyjne
Charakterystyczne objawy to:
- niekontrolowane skurcze grup mięśniowych (drgawki abstynencyjne często są określane „padaczką alkoholową”, choć tak naprawdę padaczką nie są – ich przyczyną jest bowiem nagłe odstawienie alkoholu),
- utrata kontaktu z otoczeniem,
- niekontrolowane oddanie moczu i kału.
Główne zagrożenia dla pacjenta to:
- zachłyśnięcie się treścią pokarmową (uduszenie),
- niedotlenienie mózgu (gdy napad jest długi),
- uraz w wyniku uderzenia lub upadku.
Alkoholowy zespół abstynencyjny – leczenie
Przy majaczeniu alkoholowym leczymy zaburzenia psychiczne oraz objawowe somatyczne (wyrównanie zaburzeń elektrolitowych, normalizacja pracy serca, obniżenie ciśnienia, leczenie napadów drgawkowych). Leczenie zazwyczaj przynosi efekt już po kilku dniach.
Zespół abstynencyjny po tramalu
Tramal jest uważany za w miarę bezpieczny lek o niskim ryzyku uzależnienia. Nie oznacza to oczywiście, że nie istnieją pacjenci uzależnieni od tej substancji, którzy przyjmują ją przewlekle i w dużych ilościach.
Objawy odstawienne po tramalu są podobne do tych po wszystkich opioidach. Należą do nich:
- podwyższone ciśnienie krwi,
- objawy grypopodobne,
- niepokój,
- przyspieszona praca serca,
- przyspieszone oddychanie,
- wymioty,
- brak apetytu,
- zaburzenia depresyjne.
Zdecydowanie rzadziej występują:
- ataki paniki,
- halucynacje,
- drętwienie i mrowienie kończyn.
Nasilenie objawów i długość ich trwania zależy od tego, jak mocno uzależniony był pacjent. Zaleca się, by nie odstawiać leku samodzielnie, tylko skorzystać z odpowiedniej placówki.
Zespół odstawienny – nikotyna
Osoby, które rzuciły palenie, często muszą zmierzyć się z następującymi dolegliwościami:
- pogorszenie koncentracji,
- drażliwość,
- niepokój,
- obniżenie nastroju,
- bóle, zawroty głowy,
- zaburzenia snu,
- zwiększenie apetytu,
- zaparcia,
- głód psychiczny.
Leczenie osób uzależnionych od nikotyny opiera się na działaniach edukacyjnych, psychologicznych i farmakologicznych.
Zespół abstynencyjny – narkotyki
Do objawów, jakie pojawiają się po odstawieniu narkotyków (np. amfetaminy, kokainy, opiatów), należą:
- nagłe skoki ciśnienia,
- zapaści,
- ataki paniki,
- napady padaczkowe,
- psychozy,
- majaczenia,
- agresja,
- bóle brzucha,
- skurcze mięśni,
- łzawienie, katar,
- swędzenie ciała.
Zespół odstawienny – SSRI
Statystycznie jeden na pięciu pacjentów próbujących odstawić leki SSRI (selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny) doświadcza zespołu dyskontynuacji. Jego objawy to:
- niepokój,
- drażliwość,
- zaburzenia widzenia,
- drżenie mięśniowe,
- zaburzenia snu (koszmary, bezsenność),
- bóle brzucha,
- nudności i wymioty,
- biegunka,
- bóle mięśni,
- osłabienie,
- uderzenia gorąca.
Objawy pojawiają się najczęściej w ciągu 48 godzin od ostatniej dawki leku i stopniowo maleją. W 50 proc. przypadków ustępują całkowicie w ciągu tygodnia; mogą jednak utrzymywać się nawet kilka tygodni.
Zespół odstawienny – benzodiazepiny
Benzodiazepiny to leki o działaniu nasennym i przeciwlękowym, od których łatwo się uzależnić. Najczęstsze objawy pojawiające się po odstawieniu benzodiazepin to:
- lęk,
- zaburzenia snu,
- niepokój,
- drgawki,
- zaburzenia depresyjne,
- skurcze mięśniowe,
- szum w uszach,
- zaburzenia widzenia,
- upośledzenie funkcji poznawczych,
- uczucie zmęczenia,
- uderzenia gorąca,
- zaburzenia równowagi.
Objawy pojawiają się zazwyczaj po 1–3 dniach w przypadku preparatów krótko działających lub po 4–7 dniach w przypadku preparatów długo działających.
Noworodkowy zespół abstynencyjny
Noworodki, których matki zażywały w ciąży narkotyki, środki uspokajające, antydepresyjne czy pobudzające, są narażone na wystąpienie płodowego zespołu abstynencyjnego. Do jego objawów należą m.in.:
- wzmożone napięcie mięśni,
- płacz o wysokim tonie,
- pobudzenie,
- drżenia,
- nasilony odruch Moro,
- nadmierne ssanie,
- pocenie,
- podwyższona temperatura,
- postękiwanie,
- zaczerwienienie skóry nosa,
- luźne stolce,
- zwracanie pokarmu.
U noworodków z zespołem abstynencyjnym w zależności od przypadku stosuje się terapię farmakologiczną lub metody niefarmakologiczne.
