Adaptogeny – czym są i czy naprawdę działają?

Organizm ludzki jest narażony niemalże z każdej strony na występowanie czynników zakłócających jego naturalną równowagę. Mowa tu nie tylko o stresie, ale także o elementach takich, jak: 

• niewłaściwa dieta, 
• wysokoprzetworzone jedzenie, 
• narażenie na zanieczyszczenia powietrza, 
• brak ruchu, 
• brak odpoczynku, 
• stres. 

Te elementy zaburzają homeostazę, czyli naturalną równowagę organizmu, a ten dąży nieustannie do utrzymania równowagi, przez co adaptuje się do zmian zachodzących w środowisku zewnętrznym. A przynajmniej stara się adaptować do zmian – możliwości organizmu bywają ograniczone. 

Pomocne w adaptacji są naturalne substancje adaptogenne, które zgodnie ze swoją nazwą wpływają na zwiększenie zdolności adaptacyjnych organizmu, podnosząc tym samym jego odporność na stres i wpływając na zachowanie równowagi w organizmie.

Adaptogeny – działanie

Adaptogeny są substancjami, które w naturalny sposób zwiększają zdolności adaptacyjne organizmu. Pomagają w zwalczaniu stresu, także tego oksydacyjnego, wspomagają wytwarzanie naturalnej ochrony organizmu przed zmęczeniem, a także infekcjami. 

Zobacz: Choroby wirusowe – rodzaje, objawy, leczenie

Pomagają łagodzić stany depresyjne, wspierają pracę mózgu, poprawiają koncentrację, pamięć, działają ochronnie na komórki organizmu, poprzez pełnienie funkcji antyoksydacyjnej. 

Regulują metabolizm, wspierają także regulację procesów hormonalnych w organizmie. Adaptogeny wpływają na organizm także poprzez neutralizację szkodliwych czynników, ale uwaga – nie stymulują do adaptacji organizmu, który działa harmonijnie i jest zdrowy.

Kiedy przyjmować adaptogeny?

Przyjmowanie adaptogenów należy rozważyć szczególnie w okresie zwiększonego narażenia na stres. Adaptogeny to preparaty, które wpływają pozytywnie na funkcjonowanie całego organizmu:

• opóźniają procesy starzenia,
• pomagają ograniczyć aktywność wolnych rodników (a więc łagodzą stres oksydacyjny i spowalniają procesy chorobowe oraz starzenia się w organizmie). 

Adaptogeny pomagają także w odpowiedniej koncentracji, poprawiają pamięć oraz ułatwiają skupienie się.

Ich włączenie do diety należy rozważyć zwłaszcza w sezonie, w którym odporność organizmu spada, powietrze jest zanieczyszczone (przez smog), odczuwane są skutki przesilenia lub przemęczenia, dochodzi do spadku nastroju i motywacji. 

Nie należy jednak przyjmować adaptogenów dłużej niż 3 miesiące – po tym czasie zalecana jest konsultacja z lekarzem.

Jakie adaptogeny wybrać? Na rynku dostępnych jest wiele preparatów adaptogennych na bazie roślin w postaci:

• kropli,
• suszu,
• tabletek.

W zależności od rodzaju adaptogenu będą miały one nieco inne właściwości. Zawsze należy zapoznać się z ulotką i zaleceniami producenta przed rozpoczęciem suplementacji.

Czym są adaptogeny? Jakie mamy ich rodzaje?

Zgodnie z definicją adaptogenem są rośliny (substancje) wykazujące działanie immunostymulujące, uspokajające (oddziałujące na układ nerwowy), poprawiające funkcjonowanie mózgu oraz będące silnym antyoksydantem (przeciwutleniaczem). 

Adaptogenów jest stosunkowo dużo, wymienimy tylko niektóre z nich, te, które są w Polsce najpopularniejsze:

Ashwagandha

Ashwagandha, czyli witania ospała (łac. Withania somnifera) lub żeń-szeń indyjski:

• wykazuje działanie antystresowe,
• obniża poziom kortyzolu,
• poprawia jakość snu,
• ułatwia zasypianie,
• stymuluje układ nerwowy do spokojniejszej pracy oraz poprawia pamięć i koncentrację.

Ashwagandha dostępna jest na polskim rynku jako suplement diety, przy czym od lat jest wykorzystywana w medycynie indyjskiej.

Maca

Maca (pieprznica peruwiańska), nazywana żeń-szeniem peruwiańskim:

• wykazuje silne działanie antyoksydacyjne
• ochrania komórki układu nerwowego przed nadmiernym stresem, także oksydacyjnym.
• zwiększa poziom libido,
• łagodzi bolesne miesiączki oraz wpływa na uregulowanie cyklu menstruacyjnego,
• bardzo dobrze sprawdza się do łagodzenia objawów menopauzy, a zwłaszcza:
  • uderzeń gorąca,
  • nadmiernej suchości pochwy,
  • spadku popędu seksualnego,
  • osłabienia,
  • objawów depresyjnych.

Żeń-szeń

Żeń-szeń (łac. Panax ginseng) to kolejna roślina uważana za adaptogen. Zawiera bardzo dużo substancji o działaniu antyoksydacyjnym oraz immunostymulującym organizm. Według medycyny chińskiej żeń-szeń powinno się stosować jedynie w miesiącach zimowych. Do właściwości, jakie wykazuje żeń-szeń należą:

• poprawa funkcji poznawczych, samopoczucia i pamięci,
• łagodzenie stresu,
• korzystne działanie na skórę i zwiększenie potencji seksualnej.

Cytryniec chiński

Cytryniec chiński (łac. Schizandra chinensis) to roślina wykorzystywana w preparatach przeciwstarzeniowych oraz przeciwmiażdżycowych, a także w zaburzeniach depresyjnych oraz przy niedokrwistości. Poprawia pamięć, koncentrację oraz refleks. Bardzo często jest łączony z innymi adaptogenami w preparatach dostępnych w aptekach.

Różeniec górski

Różeniec górski (łac. Rhodiola rosea) to roślina wykorzystywana przy leczeniu bólów głowy o charakterze migrenowym. Wykazuje działanie poprawiające:

• pamięć,
• koncentrację,
• wydolność fizyczną,
• refleks
• oraz uodparnia organizm na stres.

Różeniec może być stosowany przez cukrzyków, osoby z chorobami żołądka i wątroby.

Traganek błoniasty

Traganek błoniasty (łac. Astragalus membranaceus) wykazuje działanie

• przeciwzapalne,
• przeciwcukrzycowe,
• przeciwmiażdżycowe,
• a także immunomodulujące.

Roślina ta ochrania komórki wątrobowe, komórki nerwowe, ma pozytywne działanie na układ moczowy. Wykorzystuje się ją w preparatach podnoszących odporność.

Gotu kola

Gotu kola, czyli wąkrota azjatycka (łac. Centella asiatica), to bardzo znana roślina, która wykazuje działanie poprawiające funkcjonowanie komórek układu nerwowego, a tym samym wpływająca na:

• lepszą pamięć,
• złagodzenie stanów depresyjnych,
• poprawę koncentracji.

Jest wykorzystywana w łagodzeniu przebiegu chorób przewodu pokarmowego, nadciśnienia, zaburzeń krążenia.

Gotu kola znalazła także zastosowanie w leczeniu chorób skóry, takich jak:

• łuszczyca,
• owrzodzenia,
• trudno gojące się rany,
• egzema. 

Nie są to jedyne adaptogeny, ale zdecydowanie są to najpopularniejsze preparaty. 

Adaptogeny – przeciwwskazania do stosowania

Adaptogeny są na ogół dobrze tolerowane przez organizm, jednak mogą wystąpić reakcje alergiczne, a jeśli już się taka reakcja pojawi – należy zaprzestać przyjmowania suplementu.

Do przeciwwskazań w przyjmowania adaptogenów zaliczamy:

• ciążę,
• laktację.

Natomiast w przypadku występowania:

• nadciśnienia,
• chorób tarczycy,
• młodego wieku pacjenta (dzieci),
• przyjmowania leków rozrzedzających krew,
• przyjmowania leków przeciwdepresyjnych, znieczulających, uspokajających, przeciwlękowych oraz wpływających na krążenie mózgowe i układ nerwowy,

należy skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem suplementacji.

To również może Cię zainteresować:

Układ odpornościowy – czym jest i jak działa?