Stolec tłuszczowy – jak wygląda, co oznacza i jakie są przyczyny?

Czym charakteryzuje się biegunka tłuszczowa?

Stolec tłuszczowy to najczęściej objaw problemów z trawieniem lub wchłanianiem tłuszczów z pożywienia. Występuje zwykle w przebiegu biegunki tłuszczowej. Jest to stan, w którym pacjent oddaje więcej niż trzy stolce dziennie o nadmiernie luźnej konsystencji. Konsystencję kału ocenia się na podstawie Bristolskiej Skali Uformowania Stolca – w przypadku biegunki odpowiadają jej stopnie 6 lub 7.

Biegunkę dzieli się na:

• ostrą, trwającą do 14 dni – najczęściej ma podłoże wirusowe lub bakteryjne i zwykle ustępuje samoistnie,
• przetrwałą, trwającą od 14 do 30 dni,
• przewlekłą, utrzymującą się powyżej 30 dni – może wskazywać na stan zapalny, alergię lub nietolerancję pokarmową.

Biegunka tłuszczowa wynika z zaburzeń trawienia tłuszczów. W warunkach fizjologicznych tłuszcz jest trawiony w trzech etapach.

Pierwszy zachodzi w dwunastnicy, gdzie żółć miesza się z enzymami trzustkowymi, wydzielanymi przez brodawkę Vatera. Następnie, podczas pasażu jelitowego, na pokarm działają soki jelitowe. W końcowym etapie strawione tłuszcze są wchłaniane przez śluzówkę jelita cienkiego.

Jak wygląda stolec tłuszczowy?

Charakteryzuje go:

• połyskliwy, świecący wygląd,
• na ogół jasny kolor – żółtawy lub pomarańczowy,
• konsystencja jest mazista, oleista (przez co przykleja się do muszli klozetowej),
• obecność kropli tłuszczu na powierzchni wody w toalecie,
• gnilny zapach.

Biegunka tłuszczowa – objawy

Objawy biegunki tłuszczowej to: 

• ból brzucha,
• nudności,
• wymioty,
• zażółcenie skóry i błon śluzowych,
• świąd skóry,
• utrata masy ciała oraz ciemne zabarwienie moczu.

Stolec tłuszczowy – najczęstsze przyczyny i mechanizmy zaburzeń

Biegunka tłuszczowa i stolec tłuszczowy to objawy zaburzeń trawienia lub wchłaniania tłuszczów w przewodzie pokarmowym. Najczęściej ich przyczyną są problemy z trzustką, wątrobą lub jelitami. Przyczyny tłuszczowych stolców różnią się jednak w zależności od wieku pacjenta.

Stolec tłuszczowy u noworodków i dzieci – możliwe przyczyny

Biegunka tłuszczowa może wskazywać na:

• wrodzone wady układu pokarmowego,
• zespół krótkiego jelita,
• niedobór enterokinazy,
• mukowiscydozę,
• celiakię.

Stolec tłuszczowy u osób starszych

U pacjentów w podeszłym wieku stolec tłuszczowy często związany jest ze schorzeniami, które zaburzają trawienie tłuszczów, np:

• rozrostem flory bakteryjnej jelit,
• niewydolnością trzustki,

Niewydolność trzustki – główna przyczyna stolca tłuszczowego u dorosłych

U dorosłych główną podejrzewaną przyczyną jest niewydolność trzustki – stan, w którym narząd nie wydziela wystarczającej ilości enzymów odpowiedzialnych za trawienie tłuszczów. Może ona występować w przebiegu:

• przewlekłego zapalenia trzustki,
• raka trzustki.

Inne przyczyny biegunki tłuszczowej i tłuszczowych stolców

Do zaburzeń, które mogą prowadzić do problemów z trawieniem tłuszczów i biegunki tłuszczowej, zaliczamy:

• choroby wątroby cholestatyczne (np. marskość),
• kamienie w pęcherzyku żółciowym,
• zwężenie przewodów żółciowych,
• zespół krótkiego jelita (wrodzony lub nabyty, np. po operacji lub martwicy),
• choroby błony śluzowej jelit,
• infekcje jelitowe (choroba Whipple’a, sprue tropikalna/psyloza),
• biegunka poresekcyjna (po resekcji części jelita),
• niedokrwienie krezki jelita,
• zespół Zollingera-Ellisona,
• zespół Bassena-Kornzweiga.

Jakie badania wykonać przy stolcu tłuszczowym? 

Stolec tłuszczowy, czyli obecność nadmiernej ilości tłuszczu w kale, może pojawić się jednorazowo – na przykład po ciężkostrawnym, tłustym posiłku lub wskutek nadużycia alkoholu. Jednak gdy taki objaw występuje częściej, a dodatkowo towarzyszy mu biegunka tłuszczowa, konieczna jest szczegółowa diagnostyka i leczenie.

Jak wygląda diagnostyka? Aby znaleźć przyczynę biegunki tłuszczowej, lekarz może zlecić następujące badania:

• Badania krwi, w tym:
  • morfologia,
  • CRP i OB (wskaźniki stanu zapalnego),
  • jonogram (elektrolity),
  • mocznik i kreatynina (funkcja nerek),
  • amylaza (praca trzustki),
  • próby wątrobowe (ALT, AST, ALP, GGTP, bilirubina).
• USG jamy brzusznej – ocena trzustki, wątroby, dróg żółciowych i jelit.
• RTG klatki piersiowej – przy podejrzeniu chorób ogólnoustrojowych.
• Badanie kału, w tym:
  • badanie ogólne,
  • oznaczenie ilości tłuszczu,
  • badanie na pasożyty.
• Kolonoskopia – jeśli istnieje podejrzenie chorób jelit (np. nieswoistych zapaleń jelit).

Leczenie biegunki tłuszczowej – na czym polega?

W przypadku chorób przewlekłych, takich jak np. przewlekłe zapalenie trzustki, kluczowe jest przyjmowanie enzymów trawiennych – lipazy, amylazy i proteazy – w formie doustnej, razem z posiłkiem. Ułatwia to prawidłowe trawienie i wchłanianie tłuszczów.

Zazwyczaj pacjentom z biegunką tłuszczową zaleca się ograniczenie tłuszczu w diecie do poniżej 20 gramów dziennie. Dodatkowo niezbędna jest suplementacja witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E i K), których wchłanianie jest upośledzone, co może prowadzić do poważnych niedoborów.

Skutki nieleczonej biegunki tłuszczowej 

Jeśli tłuszczowe stolce pojawiają się regularnie, konieczna jest konsultacja z lekarzem rodzinnym (POZ) i rozpoczęcie odpowiedniej diagnostyki. To bardzo ważne, ponieważ biegunka tłuszczowa może prowadzić do niedożywienia, niedokrwistości oraz poważnych niedoborów witamin i minerałów, co negatywnie wpływa na ogólny stan zdrowia pacjenta.

Szczególnie groźne są niedobory witamin A, D, E i K, ponieważ:

• witamina A wpływa na wzrok i kondycję skóry,
• witamina D reguluje odporność i zdrowie kości,
• witamina E działa antyoksydacyjnie,
• witamina K jest niezbędna do prawidłowego krzepnięcia krwi.

Ich niedobór może powodować m.in. osłabienie odporności, suchość skóry, łamliwość paznokci i włosów, trądzik, zaburzenia wzrostu, krwawienia z błon śluzowych czy krwiomocz.

Polecane artykuły:

Łzawienie oczu – przyczyny i leczenie Choroba EB (Epidermolysis Bullosa) – przyczyny, objawy i leczenie Neuroborelioza – objawy, powikłania. Jak wykryć neuroboreliozę? Oddawanie krwi – zasady. Co ile można oddawać krew?