Przewlekłe zapalenie trzustki – przyczyny, diagnostyka, leczenie

Przewlekłe zapalenie trzustki to proces zapalny, który toczy się w tym narządzie i powoduje jego niszczenie (następują nieodwracalne zmiany w miąższu – miąższ trzustki jest stopniowo zastępowany przez tkankę łączną włóknistą). Choroba przebiega z okresami zaostrzeń i remisji. Szacuje się, że w Polsce choruje na nią 5–10 osób na 100 tys.

Przewlekłe zapalenie trzustki – przyczyny

Do najczęstszych przyczyn przewlekłego zapalenia trzustki zalicza się nadużywanie alkoholu. U osoby spożywającej powyżej 4 jednostek alkoholu dziennie (1 jednostka to 10 g etanolu) ryzyko mocno wzrasta (nie ma znaczenia, jaki jest to rodzaj alkoholu).

Inne przyczyny przewlekłego zapalenia trzustki to:

• palenie papierosów,
• hiperlipidemia (zwiększone stężenie cholesterolu lub trójglicerydów we krwi),
• hiperkalcemia (podwyższony poziom wapnia we krwi),
• nadużywanie niektórych leków (takich jak np. metyloprednizolon, azatiopryna, statyny),
• przewlekła niewydolność nerek,
• spożywanie dużej ilości czerwonego mięsa,
• otyłość,
• wady rozwojowe trzustki,
• mukowiscydoza,
• podłoże genetyczne,
• podłoże autoimmunologiczne.

Przewlekłe zapalenie trzustki – objawy

Przewlekłe zapalenie trzustki objawia się przede wszystkim bólem brzucha (w ok. 85 proc. przypadków). Jest to najczęściej ból silny, trwający kilka godzin (niekiedy jest to ból przewlekły). Pacjenci najczęściej odczuwają go w śródbrzuszu – może nasilać się 15–30 min po posiłku lub być zupełnie niezwiązany z jedzeniem.

PZT może również dawać następujące objawy:

• podwyższony poziom glukozy,
• wzdęcia,
• żółtaczka o niewielkim stopniu,
• świąd skóry,
• utrata apetytu, chudnięcie,
• niedobory witamin rozpuszczalnych w tłuszczach,
• biegunka tłuszczowa (późny objaw, po kilku latach trwania choroby),
• cukrzyca (późny objaw, po kilku latach trwania choroby).

Co ciekawe, od wystąpienia pierwszych objawów aż do postawienia diagnozy mija zazwyczaj ok. 5 lat.

Przewlekłe zapalenie trzustki – diagnostyka

Na wczesnym etapie choroby wykrycie jej jest bardzo trudne; im jest ona bardziej zaawansowana, tym specjaliście łatwiej postawić diagnozę.

Po zebraniu wywiadu od pacjenta lekarz może zlecić takie badania, jak:

• badanie krwi (oznaczenie lipazy, amylazy, glukozy, stężenia witaminy D),
• USG brzucha,
• ultrasonografia endoskopowa,
• tomografia komputerowa,
• rezonans magnetyczny,
• badanie aktywności elastazy 1 w kale,
• test sekretynowo-cholecystokininowy,
• ilościowa ocena ilości tłuszczu w kale. 

Przewlekłe zapalenie trzustki – leczenie

Głównym celem leczenia w przypadku przewlekłego zapalenia trzustki jest poprawa jakości życia pacjenta. Służy temu leczenie objawowe, które może obejmować:

• łagodzenie bólu,
• wyrównywanie zaburzeń metabolizmu węglowodanów,
• uzupełnianie niedoborów enzymów trzustkowych,
• zapobieganie niedożywieniu.

Chory powinien być pod opieką grupy specjalistów, m.in. gastroenterologa, chirurga, diabetologa, a także, jeżeli wymaga tego jego stan – psychologa bądź psychiatry.

Leczenie przyczynowe jest możliwe tylko wówczas, gdy zapalenie trzustki ma podłoże autoimmunologiczne.

Przewlekłe zapalenie trzustki – dieta

Pacjent cierpiący na przewlekłe zapalenie trzustki musi przestrzegać określonej diety. Zwykle otrzymuje następujące zalecenia:

• rezygnacja z alkoholu,
• stosowanie diety niskotłuszczowej, bogatej w białko i węglowodany,
• ograniczenie spożycia tłuszczu (nie powinien być on jednak całkowicie wyeliminowany, ponieważ utrudniłoby to wchłanianie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach),
• gotowanie na parze, w wodzie, pieczenie w folii aluminiowej z minimalną ilością tłuszczu roślinnego,
• dozwolone są:
  • chude gatunki mięs,
  • chude wędliny,
  • chude ryby,
  • chude twarogi,
  • odtłuszczone mleko,
• eliminacja warzyw i owoców wzdymających,
• w przypadku cukrzycy – eliminacja cukrów prostych,
• w przypadku objawów ze strony przewodu pokarmowego po zjedzeniu surowych owoców i warzyw – należy zacząć spożywać je w formie gotowanej bądź w postaci przecierów.  

Przewlekłe zapalenie trzustki u dzieci

Przewlekłe zapalenie trzustki u dzieci jest dość rzadko spotykane. Przyczyną choroby mogą być:

• wady anatomiczne przewodu trzustkowego,
• choroby dróg żółciowych,
• zaburzenia metaboliczne,
• mutacje genów.

Autor: Redakcja