Zajady – przyczyny, objawy i leczenie. Jak szybko pozbyć się pękających kącików ust?

Co to są zajady?  

Zajady to stan zapalny skóry i błon śluzowych w kącikach ust, który może mieć charakter ostry lub przewlekły. Pierwszym objawem jest zwykle niewielkie zaczerwienienie, które z czasem przekształca się w pęknięcie, nadżerkę i strupek.  

W niektórych przypadkach dochodzi do wtórnego zakażenia bakteriami (np. Staphylococcus aureus) lub drożdżakami (np. Candida albicans), co nasila objawy – pojawia się wtedy białawy nalot, obrzęk lub ropna wydzielina.

Choć nie są chorobą zagrażającą życiu, ich obecność może sygnalizować problemy ogólnoustrojowe, takie jak niedobory pokarmowe czy nagłe osłabienie odporności. Nie są więc wyłącznie problemem estetycznym, choć i pod tym względem utrudniają codzienność, bo mogą one zrujnować pewność siebie podczas ważnego spotkania czy randki.  

Zajady – przyczyny powstawania  

Zajady nie pojawiają się bez powodu – ich rozwój jest zwykle wynikiem współdziałania czynników miejscowych i ogólnoustrojowych. Najważniejsze przyczyny powstawania zajadów, to: 

• niedobory żywieniowe częste u osób: na restrykcyjnych dietach; z zaburzeniami wchłaniania; z chorobą Leśniowskiego-Crohna,w okresach zwiększonego zapotrzebowania, np. w ciąży): 
  • witamina B2 (ryboflawina) – jej niedobór prowadzi do osłabienia błon śluzowych i skóry, co ułatwia powstawanie pęknięć. objawy niedoboru obejmują zajady, suchość ust i łuszczenie się warg, 
  • witamina B6 (pirydoksyna) i B12 (kobalamina) – witaminy te wspierają regenerację tkanek i odporność, ich niedobór sprzyja stanom zapalnym, 
  • żelazo – niedokrwistość z niedoboru żelaza osłabia barierę skórną, zwiększając podatność na infekcje i zajady, 
  • cynk – niezbędny w procesie gojenia ran, ważny dla integralności skóry, jego niedobór opóźnia regenerację kącików ust,
• osłabienie odporności – najczęściej w chorobach przewlekłych (np. cukrzycy), w trakcie terapii immunosupresyjnych, w infekcjach wirusowych (np. grypa, przeziębienie), 
• suchość ust – oblizywanie warg i kącików ust, zwłaszcza w zimnym lub wietrznym klimacie, prowadzi do wysuszenia, pierzchnięcia i pękania skóry, 
• nieprawidłowa higiena jamy ustnej – nadmierne gromadzenie się drobnoustrojów w okolicy ust i zębów może sprzyjać stanom zapalnym, 
• urazy mechaniczne – noszenie źle dopasowanych protez zębowych czy aparatów ortodontycznych. Także uszkodzenie delikatnej skóry w wyniku uderzenia czy wizyty u dentysty, może uszkadzać delikatną skórę, otwierając wrota dla infekcji, 
• gromadzenie śliny – nadmierne gromadzenie się śliny w kącikach ust. Sprzyja maceracji skóry i rozwojowi drożdżaków. 
• infekcje: 
  • bakteryjne – najczęściej gronkowce Staphylococcus aureus, sporadycznie inne bakterie naturalnie zasiedlające śluzówkę jamy ustnej i skórę wokół ust, mogą powodować ropne zmiany na skórze, 
  • grzybicze – drożdżaki Candida albicans rozwijają się w wilgotnych, ciepłych warunkach, najczęściej występują u osób z obniżoną odpornością lub po antybiotykoterapii. 
  • choroby przewlekłe – zwłaszcza cukrzyca (wysoki poziom glukozy sprzyja infekcjom drożdżakowym), choroby autoimmunologiczne, np. toczeń rumieniowaty układowy (może powodować zmiany zapalne w ustach), alergie, np. kontaktowe zapalenie skóry.    

Zajady – jak wyglądają?  

Pierwsze symptomy zajadów to zwykle niewielkie zaczerwienienie i drobne pęknięcie w kąciku ust. Z czasem mogą przekształcić się w bolesne nadżerki i owrzodzenia. Zmianom tym często towarzyszy dyskomfort podczas codziennych czynności, takich jak jedzenie czy mówienie, co może znacząco obniżać jakość życia pacjenta.  

Wygląd zmian

Zajady charakteryzują się pęknięciami bądź szczelinami w kącikach ust, które mogą być pokryte delikatnym nalotem lub strupkiem. Zazwyczaj są one zaczerwienione, a otaczająca je skóra może być przesuszona i podrażniona. Gdy pacjent próbuje oderwać odstającą skórę lub strupek, może pojawić się krwawienie.   

Towarzyszące dolegliwości

Pacjenci najczęściej zgłaszają ból i pieczenie w miejscu pęknięć, przez co szerokie otwieranie ust oraz normalne przyjmowanie pokarmów może być utrudnione. Niekiedy pojawia się też świąd i uczucie suchości, zwłaszcza jeśli pacjent ma skłonność do częstego oblizywania warg.

Diagnostyka różnicowa

Zajady czasami można pomylić z innymi zmianami w okolicach ust, takimi jak:

• opryszczka wargowa (charakterystyczne swędzące pęcherzyki),
• afty (nadżerki błony śluzowej jamy ustnej).

W diagnostyce różnicowej bierze się również pod uwagę pęknięcia warg wynikające z nadmiernego przesuszenia skóry ust. W razie wątpliwości lekarz może zlecić badanie mykologiczne (posiew w kierunku Candida albicans) bądź bakteriologiczne, aby potwierdzić lub wykluczyć infekcję.    

Jak się pozbyć zajadów? Metody leczenia 

Leczenie zajadów polega na wyeliminowaniu przyczyny stanu zapalnego, przyspieszeniu gojenia zmian oraz zapobieganiu nawrotom.  Lekarz zwykle zaleca:  

Leczenie miejscowe

Podstawą terapii jest miejscowe stosowanie preparatów przeciwgrzybiczych (np. zawierających klotrymazol, mikonazol) lub antybakteryjnych (np. zawierających mupirocynę, kwas fusydowy), w zależności od zidentyfikowanego czynnika zakaźnego.

Zobacz: Preparaty i leki na afty i zajad, preparaty na choroby dziąseł

Maści i kremy należy nakładać na oczyszczoną i osuszoną skórę kącików ust kilka razy dziennie, zwykle przez 1 do 2 tygodni lub zgodnie z zaleceniami lekarza.

Leczenie ogólne

W sytuacjach przewlekłych, nawracających lub gdy istnieje podejrzenie przyczyn ogólnoustrojowych (np. zaburzenia odporności, cukrzyca, niedobory żywieniowe), lekarz może zalecić doustne leki przeciwgrzybicze bądź antybiotyki, a także suplementację potwierdzonych niedoborów witaminowych (zwłaszcza witamin z grupy B) czy minerałów (żelazo, cynk).

Jak pozbyć się zajadów w jeden dzień – domowe sposoby 

W ciągu jednego dnia wyleczenie zaawansowanych owrzodzeń w kącikach ust nie jest możliwe, ale można sobie pomóc domowymi metodami.

Jeśli domowe metody nie pomagają, warto skonsultować się z lekarzem, by wykluczyć poważniejsze przyczyny zajadów. Zdrowe nawyki, regularne badania profilaktyczne i leczenie chorób przewlekłych to najlepsza broń przeciwko tej uciążliwej, nieestetycznej i bolesnej dolegliwości. 

To również może Cię zainteresować:

Rany w jamie ustnej, rana na podniebieniu – leczenie. Jak złagodzić ból?