Czy gronkowiec złocisty jest groźny? Jakie choroby wywołuje i jak je leczyć

Jak zakaża gronkowiec złocisty?  

Gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus) to jeden z gatunku gronkowców (staphylococcus), czyli Gram-dodatnich bakterii stanowiących naturalną florę fizjologiczną różnych miejsc anatomicznych ciała, w tym przede wszystkim ciepłego i wilgotnego środowiska śluzówek oraz niektórych obszarów skóry, takich jak: 

• przedsionek nosa oraz gardło,  
• skóra dłoni,  
• skóra pachwin,  
• okolice odbytu,  
• skóra granicząca z włosami, 
• okolice szczęki.   

W przypadku pacjentów z obniżoną odpornością, małych dzieci, seniorów, pacjentów po zabiegach chirurgicznych, gronkowce mogą niestety przyczyniać się do poważnych, nawracających, czasem trudnych do wyleczenia infekcji miejscowych i inwazyjnych, a także chorób wywołanych przez toksyny wytwarzane przez bakterie.  

Gronkowiec złocisty jest szczególnie niebezpieczny, gdy do organizmu trafia przez rany lub przez kontakt z zanieczyszczonymi przedmiotami medycznymi, ale przyczyną infekcji mogą być też różne produkty spożywcze oraz kontakt z nosicielami.  

Dodatkowym zagrożeniem dla ludzkiego zdrowia i życia stało się pojawienie się szczepów opornych na antybiotyki, takich jak MRSA (Meticillin-resistant Staphylococcus aureus), czyli gronkowiec złocisty niewrażliwy na metycylinę.  

Gronkowiec złocisty – rodzaje zakażeń. Jakie choroby wywołuje? 

Gronkowiec złocisty jest jednym z wiodących bakteryjnych czynników chorobotwórczych ludzi, odpowiedzialnym za rozwój szeregu zakażeń, w tym: 

1. zakażeń miejscowych: to przede wszystkim infekcje skóry i tkanki podskórnej, zazwyczaj przebiegające z obecnością wydzieliny ropnej. W aktywnym zakażeniu gronkowcem może dojść do rozwoju:  
   • liszaja,
   • zapalenia mieszków włosowych, 
   • czyraczności lub pojedynczych czyraków, 
   • ropni,  
   • zapalenia gruczołów potowych,  
   • bakteryjnego zapalenia spojówek,  
   • zapalenia gruczołu piersiowego,  
   • zapalenia ucha środkowego i zatok,  
   • rzadziej róży,  
   • zapalenia tkanki podskórnej i powięzi (ze szczególnie niebezpiecznym martwiczym zapaleniem powięzi z bardzo gwałtownym, piorunującym przebiegiem).  

2. zakażeń inwazyjnych: mówimy o nich wówczas, gdy bakterie przedostają się do krwioobiegu. To często bardzo ciężkie, zagrażające życiu infekcje, obarczone dużą śmiertelnością, takie jak:  
   • sepsa (posocznica),  
   • zapalenie wsierdzia często obejmujące zastawki,  
   • infekcyjne zapalenie płuc,  
   • zapalenie kości i stawów, (w tym ostrego pierwotnego zapalenia kości i stawów we wszystkich grupach wiekowych),  
   • infekcje protez stawowych,  
   • zakażenie ośrodkowego układu nerwowego,  
   • ropnie narządowe (np. nerek czy wątroby).  

3. chorób wywołanych przez toksyny gronkowca złocistego: jednym ze śmiertelnie niebezpiecznych schorzeń wywoływanych przez toksyny gronkowca (toksynę TSST-1, rzadziej enterotoksynę B) jest zespół wstrząsu toksycznego, mogący rozwinąć się m.in.:  
   • u kobiet używających tamponów dopochwowych,  
   • kobiet w połogu i po poronieniu,  
   • u osób obojga płci i w każdym wieku np. w wyniku zranienia czy ugryzienia przez owady.   

Inne poważne choroby to zespół skóry oparzonej (ang. staphylococcal scalded skin syndrome SSSS, inaczej – choroba Rittera i Lyella) wywołany przez toksyny zwane eksfoliatynami, dotyczący przede wszystkim noworodków i niemowląt oraz zatrucia pokarmowe wywołane przez enterotoksyny.  

Objawy zakażenia gronkowcem złocistym

Typ zakażenia	Choroba/zakażenie	Objawy	Czas trwania
Zakażenia miejscowe	Liszajec pęcherzykowy	Pęcherzy wypełnione wodnistą treścią, pękające po około 3 dobach i przekształcające się do charakterystycznych nadżerek	Kilka dni do 2 tygodni
	Zapalenie mieszków włosowych	Drobne krosty koloru żółtego, często przebite włosem i otoczone niewielką rumieniową obwódką	Kilka dni
	Czyraczność	Głębokie, bolesne ropnie, zaczerwienienie, obrzęk, gorączka	Tydzień do kilku tygodni
	Bakteryjne zapalenie spojówek	Zaczerwienienie oka, obrzęk, ropna wydzielina z oka, pieczenie	7-10 dni
	Róża	Ostre zaczerwienienie, obrzęk i napięcie skóry, silny ból i rozgrzanie skóry, wysoka gorączka, dreszcze	Kilka dni do kilku tygodni
Zakażenia inwazyjne	Sepsa	Wysoka gorączka, dreszcze, przyspieszona akcja serca i oddech, duszności, wysypka krwotoczna, zaburzenia świadomości, wymioty	Zmienny: od kilku dni do tygodni
	Zapalenie wsierdzia	Gorączka, dreszcze, zmęczenie, duszności, ból w klatce piersiowej, nocne poty, czasem niebolesne plamy krwotoczne na dłoniach i podeszwach	Tygodnie do miesięcy
	Zapalenie płuc	Kaszel, wysoka gorączka, duszności, ból w klatce piersiowej, produktywny kaszel z żółtą lub zieloną plwociną, zlewne poty, ogólne osłabienie	Tygodnie
	Zapalenie kości	Wysoka gorączka, problemy z poruszaniem chorą kończyną, ropny wyciek z przetoki, utykanie, dreszcze, obrzęk, ból i zaczerwienienie tkanek ponad ogniskiem zapalenia kości	Tygodnie do miesięcy
Choroby wywołane przez toksyny gronkowca	Zespół wstrząsu toksycznego	Wysoka gorączka, wymioty, biegunka, wysypka przypominająca oparzenie słoneczne, spadek ciśnienia, dezorientacja	Godziny do kilku dni
	Zatrucia pokarmowe	Nagłe wymioty, biegunka, bóle brzucha, ogólne złe samopoczucie, możliwa gorączka	1-2 dni

Czytaj także: Liszajec zakaźny – objawy, przyczyny, zdjęcia. Jak leczyć liszajec? 

Czego nie lubi gronkowiec złocisty? 

Gronkowiec złocisty jest patogenem odpornym na wiele czynników, ale istnieje kilka warunków i substancji, które są dla niego niekorzystne: 

• antybiotyki – pomimo że niektóre szczepy gronkowca złocistego wykształciły oporność na metycylinę (MRSA) i inne substancje, nadal wiele antybiotyków może je skutecznie zwalczać. Efektywne są często antybiotyki z grupy glikopeptydów (np. wankomycyna), linezolid, daptomycyna i inne. 
• antyseptyki – gronkowiec złocisty jest wysoko oporny na działanie wielu antyseptyków, ale nowoczesne produkty, takie jak specjalistyczne opatrunki z substancjami przeciwdrobnoustrojowymi oraz środkami przeciwbiofilmowymi są pomocne w leczeniu zainfekowanych gronkowcem ran 
• wysoka temperatura – optymalna temperatura do rozwoju gronkowca wynosi 37 °C, patogen nie przetrwa długotrwałej ekspozycji na bardzo wysoką temperaturę. Pasteryzacja i sterylizacja (np. w autoklawie) są skutecznymi metodami eliminacji bakterii z narzędzi medycznych i innych przedmiotów. Na wysoką i niską temperaturę odporna jest jednak wytwarzana przez gronkowca enterotoksyna, obecna w zakażonych produktach spożywczych (np. w konserwach lub powtórnie zamrażanych lodach)  
• konkurencja mikrobiologiczna – w obecności innych mikroorganizmów, takich jak niektóre bakterie kwasu mlekowego czy inne bakterie produkujące substancje bakteriobójcze, gronkowiec złocisty może mieć ograniczoną zdolność do przetrwania lub rozmnażania. 

Czytaj także: Antybiotyki – czym są i jak działają? Rodzaje, skutki uboczne, nazwy

Leczenie gronkowca złocistego

Gronkowiec złocisty to bakteria, a podstawową metodą zwalczania infekcji gronkowcowych jest antybiotykoterapia. W zależności od lokalizacji, rodzaju i ciężkości zakażenia stosuje się antybiotykoterapię miejscową (kremy, maści), doustną lub dożylną preparatami, które muszą być skuteczne przeciwko infekującym pacjenta szczepom.

Wybór antybiotyku zależy od wyników antybiogramu, które określają wrażliwość bakterii na różne antybiotyki.

Substancje używane w leczeniu zakażeń wywołanych przez gronkowca złocistego to m.in.: 

• metycylina i inne penicyliny (np. penicylina izoksazolilowa) dla szczepów wrażliwych,  
• glikopeptydy  (wankomycyna), daptomycyna czy linezolid dla szczepów opornych na metycylinę (MRSA), 
• cefalosporyny (np. cefazolina) lub klindamycyna, np. w infekcjach kości i szpiku zalecane jest skojarzenie cefazoliny z klindamycyną, jeśli przewaga MRSA jest znaczna. 

Czytaj także: Czym jest srebro koloidalne? Zastosowanie i właściwości  

Nowy lek na gronkowca złocistego 

Leczenie eksperymentalne zakażeń gronkowcem złocistym obejmuje badania nad: nowymi antybiotykami, terapiami celowanymi i innymi innowacyjnymi podejściami, które mogą zaoferować alternatywne metody walki z opornymi szczepami tego patogenu.  

Jedną z omawianych współcześnie, eksperymentalnych terapii gronkowca jest cresomycin (CRM) – syntetyczna cząsteczka, która przyjmuje dokładną konformację niezbędną do wiązania rybosomów, czyli przyczynia się m.in. do skutecznego blokowania produkcji białek niezbędnych bakteriom do przetrwania.  

W badaniach klinicznych CRM jest skuteczne również przeciwko Escherichia coli (pałeczka okrężnicy) i Pseudomonas aeruginosa (pałeczka ropy błękitnej).

To również może Cię zainteresować:

Gronkowiec skórny – objawy, leczenie, badania. Co to jest Staphylococcus epidermidis?