Co to jest heterochromia? Różnobarwne tęczówki: przyczyny, diagnostyka, leczenie

Co to jest heterochromia oczu?

Heterochromia to zjawisko polegające na różnym zabarwieniu tęczówek – między prawym i lewym okiem albo w obrębie tęczówki jednego oka. Rozpoznanie bywa trudniejsze u osób z bardzo ciemnym kolorem oczu.

Bezpośrednią przyczyną heterochromii jest nierównomierne rozmieszczenie melaniny – pigmentu odpowiedzialnego za kolor oczu. Im większe stężenie melaniny w zrębie tęczówki, tym barwa jest ciemniejsza (brązowa), a im mniejsze – jaśniejsza (niebieska, szara, zielona). W heterochromii różnice w ilości lub gęstości melaniny występują miejscowo albo między oczami. W praktyce wyróżnia się kilka postaci heterochromii:

• heterochromię całkowitą – gdy każde oko ma inny kolor;
• heterochromię sektorową (częściową) – gdy fragment jednej tęczówki ma odmienną barwę;
• heterochromię centralną – gdy wokół źrenicy widoczny jest pierścień w innym kolorze niż obwodowa część tęczówki.

Czytaj także: Wady wzroku – jakie wyróżniamy?

U ilu osób występuje heterochromia? Czy dwukolorowe oczy są rzadka?

Heterochromia należy do rzadkich cech wyglądu. Szacuje się, że osoby z różnokolorowymi tęczówkami stanowią mniej niż 1% populacji, jednak dokładna częstość nie jest znana, gdyż łagodne postacie heterochromii (zwłaszcza sektorowa i centralna) często nie są rejestrowane ani diagnozowane.

Heterochromia – przyczyny

U większości osób heterochromia jest cechą wodzoną, łagodną i izolowaną, niewpływającą na ostrość widzenia, widzenie barwne ani funkcjonowanie oka. Zdarza się jednak, że różnica w kolorze tęczówki pojawia się nagle lub nasila się w ciągu życia – wtedy może być objawem choroby oka, urazu albo działania niektórych leków i wymaga oceny okulistycznej.

Czytaj także: Daltoznim (ślepota barw) – przyczny i leczenie

Heterochromia wrodzona

W postaci izolowanej, niewiążącej się z innymi zaburzeniami, różnobarwność tęczówek jest zwykle wynikiem miejscowych zaburzeń rozwoju melanocytów, takich jak niejednorodna migracja melanocytów w okresie rozwoju płodowego oraz różnice w ich aktywności lub produkcji melaniny.

Rzadziej występuje jako jeden z objawów zespołów genetycznych lub schorzeń rozwojowych, m.in. zespołu Waardenburga. Może także współistnieć z innymi stanami wpływającymi na pigmentację oka, np. zespołem Hornera czy neurofibromatozą. W takich przypadkach różnice w zabarwieniu tęczówek mogą współwystępować z innymi cechami, takimi jak:

• niedosłuch,
• zaburzenia pigmentacji skóry i włosów (np. obecność jasnego pasma włosów),
• charakterystyczne cechy twarzoczaszki.

Heterochromia nabyta

Heterochromia nabyta rozwija się w ciągu życia i, w odróżnieniu od postaci wrodzonej, często jest objawem toczącego się procesu chorobowego w obrębie oka lub następstwem działania czynników zewnętrznych. Do najczęstszych chorobowych przyczyn heterochromii nabytej należą:

• przewlekłe zapalenia błony naczyniowej oka, w szczególności tzw. zespół Fuchsa, w którym różnica w zabarwieniu tęczówek może rozwijać się stopniowo i współistnieć z zaćmą lub jaskrą;
• urazy oka, zwłaszcza z obecnością ciała obcego zawierającego żelazo lub miedź, prowadzące do odkładania się metali w tkankach oka i wtórnych zmian pigmentacyjnych;
• nowotwory oka, takie jak czerniak tęczówki lub naczyniówki, które mogą powodować miejscowe ściemnienie lub nieregularne zmiany koloru tęczówki.

Osobną grupę stanowią przyczyny jatrogenne, związane z przyjmowaniem niektórych leków stosowanych w okulistyce. Najlepiej udokumentowanym przykładem są analogi prostaglandyn stosowane w leczeniu jaskry, które mogą prowadzić do stopniowego, zwykle trwałego ściemnienia tęczówki.

Czytaj także: ​Ciśnienie w oku – jakie są normy i jak je bezpiecznie obniżyć?

Heterochromia – rodzaje

Wyróżnia się kilka typów heterochromii w zależności od umiejscowienia różnic w zabarwieniu tęczówki. Podział ten ma znaczenie głównie opisowe i diagnostyczne – pomaga odróżnić warianty łagodne od tych, które częściej wymagają kontroli okulistycznej.

Heterochromia całkowita

Każde oko ma inny kolor tęczówki (np. jedno niebieskie, drugie brązowe). Najczęściej ma charakter wrodzony i jest izolowaną cechą fenotypową, bez wpływu na funkcję narządu wzroku. W rzadkich przypadkach może być jednym z objawów zespołów genetycznych, następstwem choroby lub urazu. Nowo rozwijająca się heterochromia całkowita u osoby dorosłej zawsze wymaga diagnostyki.

Heterochromia sektorowa (częściowa)

Heterochromia częściowa występuje, gdy fragment jednej tęczówki ma inny kolor niż jej pozostała część. Zmiana ma zwykle postać wyraźnie odgraniczonego „sektora” o odmiennej barwie. Ten typ heterochromii często jest wrodzony i łagodny i może pozostać niezmienny przez całe życie. Jeżeli sektor o innym zabarwieniu powiększa się, zmienia kształt lub pojawia się nagle, konieczne jest wykluczenie przyczyn chorobowych, w tym zmian nowotworowych.

Heterochromia centralna

Heterochromia centralna polega na występowaniu pierścienia o innym kolorze wokół źrenicy, wyraźnie odróżniającego się od obwodowej części tęczówki. Jest jedną z najczęściej obserwowanych postaci heterochromii i zwykle wariantem prawidłowej pigmentacji, cechą wrodzoną i stabilną w czasie.

Czy heterochromia to choroba?

Heterochromia sama w sobie nie jest chorobą i w większości przypadków stanowi jedynie indywidualną cechę wyglądu oczu. Dotyczy to zwłaszcza heterochromii wrodzonej, obecnej od urodzenia i niezmieniającej się w czasie, która nie wpływa na ostrość widzenia ani funkcjonowanie narządu wzroku.

Zdarza się jednak, że jest objawem choroby, a niekiedy jednym z pierwszych sygnałów toczącego się procesu chorobowego w obrębie oka. Dotyczy to głównie postaci nabytej, rozwijającej się w dzieciństwie lub u osoby dorosłej, szczególnie gdy zmiana koloru tęczówki postępuje lub towarzyszą jej inne objawy oczne.  

Czytaj także: Podwójne widzenie – czy zawsze oznacza poważne problemy zdrowotne?

Kiedy zgłosić się do okulisty z heterochromią?

Konsultacja okulistyczna jest wskazana zawsze wtedy, gdy:

• różnica w kolorze tęczówek pojawiła się nagle lub nasila się w czasie,
• zmiana dotyczy jednego oka,
• heterochromii towarzyszą ból oka, zaczerwienienie, światłowstręt lub pogorszenie widzenia,
• doszło wcześniej do urazu oka,
• zmiana koloru tęczówki wystąpiła w trakcie lub po rozpoczęciu leczenia okulistycznego, zwłaszcza lekami przeciwjaskrowymi.

W przypadku heterochromii wrodzonej, stabilnej i niewywołującej żadnych objawów, zazwyczaj wystarczają rutynowe kontrole okulistyczne. Natomiast każda nowa lub postępująca zmiana zabarwienia tęczówki powinna być traktowana jako sygnał ostrzegawczy i oceniona przez lekarza.

Czy heterochromia wymaga leczenie?

W większości przypadków heterochromia nie wymaga leczenia, ponieważ nie jest chorobą, lecz cechą morfologiczną tęczówki. Dotyczy to zwłaszcza heterochromii wrodzonej, izolowanej i niezmieniającej się w czasie, która nie wpływa na widzenie ani zdrowie narządu wzroku.

Postępowanie terapeutyczne jest konieczne wtedy, gdy heterochromia ma charakter nabyty i stanowi objaw innego schorzenia. W takich sytuacjach leczenie zawsze dotyczy przyczyny, a nie samej różnicy w kolorze tęczówek. Może obejmować:

• terapię chorób zapalnych oka,
• leczenie powikłań urazów,
• postępowanie onkologiczne w przypadku zmian nowotworowych,
• modyfikację dotychczasowego leczenia, jeśli zmiana pigmentacji jest skutkiem ubocznym stosowanych leków okulistycznych.

U osób, u których heterochromia stanowi problem wyłącznie estetyczny, możliwe jest stosowanie soczewek kontaktowych zmieniających kolor oczu. Dla wielu różnobarwność tęczówek nie jest jednak defektem, lecz indywidualną i atrakcyjną cechą fenotypową, która nie wymaga korygowania – a bywa postrzegana jako element wyróżniający i podkreślający unikalny wygląd.

Sprawdź: Krople do oczu, maści i żele bez recepty

Może Cię również zainteresować: