3. miesiąc ciąży – jak wygląda dziecko i jakie objawy mogą wystąpić?

3. miesiąc a tygodnie ciąży 

3. miesiąc obejmuje czas od 9. do 13. tygodnia ciąży, licząc od pierwszego dnia ostatniej miesiączki. To końcówka I trymestru, niezwykle ważny czas dla rozwoju dziecka, a dla Ciebie prawdopodobnie okres silnych dolegliwości ciążowych, które jednak stopniowo powinny stawać się coraz rzadsze i łagodniejsze. To właśnie teraz, w okolicach 11. tygodnia ciąży, przestajemy mówić o zarodku, a rosnące w Tobie życie jest już płodem ze względu na zakończony etap organogenezy.  

Czego możesz spodziewać się w trzecim miesiącu ciąży, tydzień po tygodniu?  

• 9. tydzień ciąży – zarodek mierzy około 2-3 cm i waży zaledwie kilka gramów, jest więc wielkości oliwki lub pomidorka koktajlowego. Jego mózg intensywnie się rozwija, kończyny są już widoczne, a nawet intensywnie się poruszają, ale nie możesz jeszcze tego poczuć. Serce jest już niemal w pełni ukształtowane i uderza ponad 160 razy na minutę. Mdłości i wymioty mogą być teraz najbardziej intensywne, dla wielu kobiet 9 tydzień to moment kulminacyjny tego nieprzyjemnego objawu ciąży. Jesteś zapewne bardzo senna w ciągu dnia, postaraj się odpoczywać tyle, ile potrzebujesz.     
• 10. tydzień ciąży – zarodek osiąga długość około 4 cm, a jego aktywność ruchowa jest coraz większa (na USG można zaobserwować np. dotykanie dłonią twarzy). 10. tydzień ciąży to czas, gdy kończy się tzw. embriogeneza, czyli proces formowania się narządów wewnętrznych, które od teraz będą dojrzewały i rozwijały się funkcjonalnie. Mdłości mogą zacząć nieznacznie ustępować, choć nie jest to regułą. Rosnąca macica zaczyna wywierać coraz większy nacisk na pęcherz moczowy, często więc odwiedzasz toaletę. W tym tygodniu wiele kobiet może doświadczać wahań nastroju, co jest wynikiem zmieniających się poziomów hormonów płciowych.  
• 11. tydzień ciąży – to ważny, przełomowy tydzień, w którym kończy się faza organogenezy, więc nie mówimy już o zarodku, ale o płodzie. Płód mierzy teraz około 5 cm i waży do 15 gramów, przybiera już „ludzkie” kształty, a jego narządy wewnętrzne zaczynają funkcjonować na podstawowym poziomie, np. zaczyna wytwarzać mocz, który jest wydalany do wód płodowych, widoczne są też ruchy jelit. Na twarzy dziecka pojawiają się pierwsze ślady mimiki. W badaniu USG można zaobserwować, że pojawił się odruch ssania kciuka. Jeśli masz szczęście, poranne wymioty zaczynają być rzadsze, możesz mieć też nieco więcej energii niż w poprzednich tygodniach, ale nie jest to regułą.  
• 12. tydzień ciąży – płód mierzy około 6-7 cm i waży około 15-20 gramów, a większość jego narządów i układów jest już w pełni ukształtowana. Trwa proces kostnienia większości kości, rozwijają się też paznokcie u rąk i stóp. Płód często ziewa, otwiera i zamyka usta, marszczy brwi, większość ssie prawy kciuk. Wewnętrzne i zewnętrzne narządy płciowe są już wykształcone, ale wciąż bardzo słabo widoczne, więc ocena płci podczas badania USG nie jest jeszcze pewna. Być może powoli zapominasz o mdłościach i wymiotach i przestajesz zasypiać „na siedząco” w ciągu dnia, a jeśli nadal męczą Cię te przykre objawy, ustąpią zapewne do ok. 14 tygodnia ciąży.  
• 13. tydzień ciąży – to ostatni tydzień trzeciego miesiąca, a jednocześnie końcówka pierwszego trymestru. Płód mierzy już około 7-8 cm i waży około 25-30 gramów. Jego głowa stanowi niemal połowę długości ciała, ale proporcje te będą stopniowo się zmieniać w kolejnych tygodniach. Skóra jest wciąż bardzo cienka, a przez nią prześwitują naczynia krwionośne. Płód zaczyna intensywnie reagować na bodźce, takie jak dotyk, chociaż Ty jeszcze nie odczuwasz jego ruchów. W tym tygodniu możesz zauważyć, że Twoje dolegliwości, takie jak zmęczenie i mdłości, są już znacznie mniej intensywne lub całkowicie ustępują, a apetyt powraca do normy. 

3. miesiąc ciąży – objawy  

3. miesiąc ciąży to czas, w którym część objawów z pierwszych tygodni może nadal się utrzymywać, a w 9. i 10. tygodniu nawet osiągać swoje apogeum, ale Twój organizm coraz lepiej adaptuje się do zachodzących w nim zmian co powinnaś odczuć pod koniec I trymestru. Każda kobieta doświadcza ciąży w inny sposób, dlatego intensywność objawów może być różna. Co może Cię czekać w ostatnich tygodniach pierwszego trymestru ciąży?  

• poranne mdłości – początek trzeciego miesiąca to zwykle najtrudniejszy czas dla Twojego żołądka, a Ty być może właśnie teraz szukasz sposobów na złagodzenie mdłości. Niektóre mamy przez męczące je, codzienne wymioty tracą na wadze, a część z nich potrzebuje pomocy w postaci leków przeciwwymiotnych lub kilkudniowej hospitalizacji. Na szczęście mdłości zaczynają ustępować już około 12 tygodnia, a zanikają około 14, jednak może się zdarzyć, że będziesz się z nimi zmagać dłużej, bo nawet do 22 tygodnia ciąży (szacunkowo dotyczy to co piątej ciężarnej).  
• zmęczenie i senność – utrzymujące się uczucie zmęczenia i senności jest charakterystyczne dla pierwszego trymestru, a w 3. miesiącu może osiągać swoje apogeum. Wysoki poziom progesteronu, który działa uspokajająco na organizm, wpływa na obniżenie energii. Organizm ciężko pracuje, by wspierać rozwój płodu, co sprawia, że potrzeba dodatkowego odpoczynku jest w tym czasie całkowicie normalna. Może się to zmienić na przełomie 3. i 4. miesiąca ciąży – niektóre mamy poczują się wówczas jak „nowo narodzone”, co może mieć związek z ustępującymi w tym okresie mdłościami.  
• bolesność piersi – w 3. miesiącu piersi nadal mogą być bolesne, powiększone i bardziej wrażliwe na dotyk. Zwiększona produkcja hormonów, takich jak estrogen i progesteron, przygotowuje piersi do laktacji, co powoduje zmiany w tkance piersiowej. Pojawia się także ciemnienie brodawek i otoczek sutkowych, co jest naturalnym procesem przygotowawczym do karmienia piersią. 
• częste oddawanie moczu – w trzecim miesiącu ciąży wiele kobiet odczuwa wzmożoną potrzebę oddawania moczu. Rosnąca macica zaczyna naciskać na pęcherz moczowy, co powoduje częstsze wizyty w toalecie, a dodatkowo zwiększa się ilość krwi krążącej w organizmie, co przekłada się na większą produkcję moczu przez nerki.  
• wzmożona wrażliwość na zapachy i zmiany apetytu – zmiany hormonalne wpływają także na zmysł węchu. Jeśli poczujesz wzmożone mdłości podczas mijania drogerii to znak, że pora zrezygnować z mocno pachnących produktów na rzecz bezzapachowych, produkowanych specjalnie dla osób z nadwrażliwością zapachową. Mogą się zmienić również Twoje preferencje żywieniowe – możesz teraz odczuwać nagłe zachcianki na konkretne potrawy, może tez pojawić się awersja do wcześniej lubianych produktów. 
• wahania nastroju – wciąż mogą występować nagłe zmiany emocjonalne, od radości po smutek czy drażliwość. To normalna reakcja organizmu na gwałtowne zmiany hormonalne, w szczególności wzrost poziomu progesteronu i estrogenów. U niektórych kobiet mogą pojawić się też stany podobne do depresji, dlatego ważne jest, aby zwracać uwagę na zdrowie psychiczne w tym okresie. Nie bój się prosić o pomoc, jeśli czujesz, że pewne sprawy Cię przerastają.  
• wzdęcia i problemy trawienne – wysoki poziom progesteronu spowalnia perystaltykę jelit, co może prowadzić do problemów trawiennych, takich jak wzdęcia, zaparcia czy uczucie pełności. Ważne, żebyś dbała teraz o dietę bogatą w błonnik i piła dużo wody.   
• zwiększone wydzielanie śluzu – wczesna ciąża może powodować zwiększoną produkcję śluzu szyjkowego, która pełni funkcję ochronną i wspomaga prawidłowy rozwój ciąży. Może być bardziej widoczna w trzecim miesiącu, ale nie powinna budzić niepokoju, chyba że towarzyszy jej nieprzyjemny zapach lub swędzenie – w takim przypadku skonsultuj się z lekarzem. 
• przyrost masy ciała – w trzecim miesiącu ciąży niektóre kobiety mogą zauważyć niewielki przyrost masy ciała, choć jest to bardzo indywidualne. Zwykle przyrost w pierwszym trymestrze wynosi od 0,5 do 2 kg. Wpływa na to rosnąca macica, powiększające się piersi, a także zwiększona objętość krwi.  
• pajączki na nogach – w trzecim miesiącu ciąży u niektórych kobiet mogą pojawić się tzw. pajączki na nogach, czyli drobne naczynia krwionośne widoczne pod skórą. Jest to efekt zwiększonego przepływu krwi oraz wzrostu poziomu hormonów, zwłaszcza progesteronu, który wpływa na rozluźnienie ścian naczyń krwionośnych. Choć pajączki są zwykle nieszkodliwe, warto dbać o nogi, unikać długiego stania oraz regularnie ruszać się, aby wspomagać krążenie. 
• zmiany w pigmentacji skóry – w trzecim miesiącu ciąży może pojawić się ciemnienie określonych obszarów, takich jak sutki, otoczki piersi, pachy, wewnętrzne strony ud czy linia biegnąca wzdłuż brzucha (linea nigra). Zmiany te są spowodowane wzrostem poziomu hormonów, zwłaszcza estrogenów i progesteronu, które stymulują melanocyty do produkcji większej ilości melaniny. 

Czytaj także: Ciemne plamy pod pachami – skąd się biorą i o czym świadczą? Przyczyny, leczenie

Jak wygląda brzuch w trzecim miesiącu ciąży? [zdjęcia] 

W 3. miesiącu ciąży zmiany w wyglądzie brzucha mogą stać się bardziej widoczne, choć nadal zależy to w dużej mierze od indywidualnych predyspozycji przyszłej mamy. W tym okresie macica zaczyna się stopniowo powiększać, przekraczając granicę miednicy i przesuwając się w stronę jamy brzusznej. U niektórych kobiet może to skutkować subtelnym zaokrągleniem dolnej części brzucha, choć rzadko jest to wyraźnie widoczne na zewnątrz. Na wygląd brzucha w trzecim miesiącu ciąży wciąż bardziej wpływają problemy trawienne typowe dla pierwszego trymestru ciąży, czyli wzdęcia i zatrzymywanie wody w organizmie.  

Zdjęcie przedstawia, jak wygląda brzuch w ciąży miesiąc po miesiącu:

Rozwój zarodka – jak wygląda dziecko w 3. miesiącu ciąży? 

W 3. miesiącu ciąży rozwój zarodka wchodzi w fazę dynamicznego wzrostu i dojrzewania narządów, które uformowały się w poprzednich tygodniach. Pod koniec tego okresu mówimy już nie o zarodku, ale o płodzie, który mierzy teraz około 6-7 cm, a jego struktury wewnętrzne zaczynają działać na podstawowym poziomie, ale nadal trwają procesy ich specjalizacji i dojrzewania. Pośród bardzo ważnych zmian, które przechodzi Twoje dziecko na tym etapie ciąży, warto wymienić: 

• rozwój układu nerwowego – mózg płodu intensywnie się rozwija, a liczba neuronów i połączeń nerwowych (synaps) gwałtownie rośnie. Rozwijają się trzy główne części mózgu: przodomózgowie, śródmózgowie i tyłomózgowie. Półkule mózgowe, odpowiedzialne za funkcje poznawcze, takie jak myślenie, pamięć i mowa, powiększają się i tworzą podstawy przyszłych zdolności intelektualnych. Równocześnie płód zaczyna rozwijać podstawowe reakcje odruchowe, takie jak otwieranie ust czy spontaniczne ruchy kończyn,  
• rozwój serca i układu krwionośnego – serce bije regularnie, z częstotliwością około 160 uderzeń na minutę i przepompowuje krew przez naczynia krwionośne, które rozprowadzają tlen i składniki odżywcze do rozwijających się tkanek. W 12. tygodniu serce jest w pełni ukształtowane i zaczyna funkcjonować jak u dorosłego człowieka, choć na mniejszą skalę, 
• formowanie kończyn i ruchy – w 3. miesiącu kończyny są już w pełni ukształtowane, a palce dłoni i stóp oddzielają się od siebie, w 12. tygodniu widoczne są już nawet paznokcie. Płód zaczyna wykonywać pierwsze skoordynowane ruchy, takie jak zginanie i prostowanie rąk i nóg, wciąż jeszcze niewyczuwalne przez matkę, 
• rozwój twarzy – twarz płodu nabiera coraz bardziej ludzkich kształtów. Oczy przesuwają się z boków głowy na przód, a powieki, choć zamknięte, już w pełni się ukształtowały. Formują się uszy, nos oraz usta. Skóra jest wciąż bardzo cienka i przezroczysta, co umożliwia obserwację naczyń krwionośnych, 
• narządy wewnętrzne – wątroba, nerki, żołądek i jelita są już uformowane, choć ich pełna funkcjonalność rozwinie się w późniejszych etapach ciąży. Nerki zaczynają produkować mocz, który jest wydalany do płynu owodniowego, a jelita przesuwają się z pępowiny do jamy brzusznej, gdzie będą kontynuować swój rozwój, 
• rozwój zmysłów – w 3. miesiącu ciąży zmysły płodu zaczynają się rozwijać. Struktury odpowiedzialne za widzenie zaczynają się formować, podobnie jak te związane z odbieraniem dźwięków. Zmysł smaku również rozwija się, choć jeszcze w ograniczonym stopniu, 
• tworzenie genitaliów – w 12. tygodniu można już podejmować próby określenia płci płodu, ponieważ narządy płciowe zaczynają się różnicować. U chłopców jądra zaczynają wytwarzać testosteron, a u dziewczynek formują się jajniki. Zewnętrzne narządy płciowe są zazwyczaj jeszcze zbyt małe, by były widoczne na standardowym USG,  
• rozwój szkieletu – kości zaczynają twardnieć w procesie kostnienia, który przekształca chrząstkę w kość. Choć cały szkielet pozostaje jeszcze elastyczny, proces mineralizacji stopniowo przyspiesza. Rozwijają się mięśnie, które umożliwiają płodowi wykonywanie coraz bardziej skoordynowanych ruchów.

Jakie badania w 3. miesiącu ciąży?  

Jesteś już prawdopodobnie po badaniu ginekologicznym, a czasem też po pierwszym USG, które potwierdziły ciążę i wykluczyły poważne problemy, takie jak ciąża pozamaciczna czy nieprawidłowości w budowie macicy. Lekarz zapewne skierował Cię na pierwsze badania laboratoryjne, które powinnaś wykonać do 10. tygodnia ciąży (ale najlepiej między 7. a 8. tygodniem). Są to: 

• morfologia krwi (z uwzględnieniem hormonów tarczycowych: TSH, dodatkowo fT3 i fT4), 
• grupa krwi i czynnik Rh oraz badanie na obecność przeciwciał anty-Rh, 
• badanie poziomu cukru we krwi, 
• badanie ogólne moczu, 
• badanie w kierunku kiły (VDRL), 
• badanie nosicielstwa wirusów HIV, HCV, 
• badanie przeciwciał przeciwko różyczce i toksoplazmozie.  

Sprawdź pakiet badań CIĄŻA w Świecie Zdrowia, który pozwoli Ci całościowo zbadać swoje zdrowie w ciąży.

USG w 3. miesiącu ciąży

Między 11. a 14. tygodniem ciąży jest czas na wykonanie pierwszego USG genetycznego, które ma na celu sprawdzenie następujących parametrów:  

• pomiar przezierności karkowej (NT) – przezierność karkowa to nagromadzenie płynu pod skórą na karku płodu. Zbyt duża przezierność może sugerować ryzyko wad genetycznych, takich jak zespół Downa, zespół Edwardsa czy zespół Patau. Jest to jedno z najważniejszych badań przesiewowych w kierunku tych schorzeń, 
• pomiar kości nosowej (NB) – brak widocznej kości nosowej lub jej nieprawidłowy rozwój mogą być jednym z czynników wskazujących na podwyższone ryzyko trisomii, szczególnie zespołu Downa, 
• ocena budowy anatomicznej płodu – USG pozwala na wczesne wykrycie nieprawidłowości anatomicznych, takich jak wady serca, przepuklina przeponowa czy inne wady strukturalne. Można również monitorować rozwój kończyn, twarzy oraz mózgu płodu, 
• pomiar długości ciemieniowo-siedzeniowej (CRL) – pomiar ten pozwala na dokładne określenie wieku ciążowego, co jest kluczowe przy ustalaniu dalszego planu opieki prenatalnej i terminu porodu. 

Test podwójny – ryzyko wad genetycznych

Pod koniec I trymestru lub na początku II trymestru (10-14 tydzień ciąży) wykonuje się również tzw. test podwójny, czyli badanie krwi przyszłej mamy, które jest często wykonywane w połączeniu z USG genetycznym. Polega na pomiarze dwóch substancji: 

• wolna podjednostka beta-hCG – wysoki poziom tego hormonu może wskazywać na ryzyko zespołu Downa, 
• białko ciążowe A (PAPP-A) – zbyt niski poziom tego białka może sugerować ryzyko zespołu Downa oraz innych wad chromosomowych, takich jak zespół Edwardsa. 

Test podwójny, w połączeniu z wynikami USG genetycznego, pozwala określić ryzyko wystąpienia wad genetycznych i wyznaczyć dalsze badania, jeśli wyniki wskazują na podwyższone ryzyko.  

Na tym etapie ciąży możliwe jest również wykonanie nieinwazyjnego badania NIPT polegającego na analizie wolnego DNA płodowego (cffDNA), które krąży we krwi mamy. Czułość testu NIPT ocenia się na wyższą niż innych przesiewowych badań prenatalnych i jest on polecany kobietom, które są w grupie podwyższonego ryzyka (np. wiek powyżej 35 lat, nieprawidłowe wyniki wcześniejszych badań).  

Po zakończonym 9. tygodniu ciąży, w szczególnych sytuacjach, wykonuje się również inwazyjne badanie biopsji kosmówki (CVS), polegające na pobraniu próbki kosmówki (tkanki łożyska) przez brzuch lub przez pochwę, aby dokładnie przeanalizować chromosomy płodu.  

Czytaj więcej: Choroby genetyczne – czym są i w jaki sposób się je dziedziczy?