Kleszcz pod skórą – objawy, sposoby postępowania, badania

Kleszcz pod skórą – dlaczego ugryzienie kleszcza jest groźne?

Każde ukąszenie kleszcza może być potencjalnie niebezpieczne, ponieważ istnieje wówczas możliwość zakażenia chorobą przenoszoną przez kleszcze, jak borelioza czy kleszczowe zapalenie mózgu (KZM).

Przy usuwaniu bardzo ważne jest uchwycenie kleszcza tuż przy skórze, w miejscu wkłucia. W innym przypadku, gdy złapie się za odnóże lub idiosomę (za aparatem gębowym) i istnieje ryzyko urwania kleszcza i usunięcia tylko części.

Jeżeli kleszcz wkłuje się bardzo głęboko pod skórę, to jego samodzielne usunięcie może być utrudnione.

Kleszcz pod skórą a ryzyko chorób odkleszczowych

W przypadku kleszcza pod skórą, czyli wkłutego bardzo głęboko, np. pod fałdem skórnym czy w jakimś trudno dostępnym miejscu, rośnie prawdopodobieństwo, że dłużej pozostanie niezauważony i będzie żerował na skórze żywiciela.

Przyjmuje się, że kleszcz usunięty z ciała zaraz po ukąszeniu praktycznie nie stanowi zagrożenia – nawet w przypadku, gdy dany osobnik jest nosicielem chorobotwórczych drobnoustrojów.

Mikroorganizmy odpowiadające za rozwój chorób znajdują się w jego ślinie, wobec czego niebezpieczeństwo rośnie w przypadku przyduszenia kleszcza bądź nieumiejętnej próby wyciągnięcia go – wówczas może „zwrócić” pokarm i tym samym wpuścić mikroorganizmy odpowiadające za choroby do ciała żywiciela. W takich okolicznościach do zakażenia może dojść oczywiście przed upływem 12 godzin.

Czytaj także: Kleszcze a borelioza – jak nie przegapić ukłucia i zapobiec infekcji?

 Jak wygląda kleszcz pod skórą?

Kleszcz tkwiący głęboko w skórze może przypominać pieg, zaskórnika czy pieprzyk i na pierwszy rzut oka nie wyglądać jak ciało obce. Pod wierzchnią warstwą przezroczystego naskórka (jak drzazga), widoczny jest czarny lub bardzo ciemny, owalny punkt.

Jeżeli pod skórą pozostały części ciała kleszcza po próbie jego wyciągnięcia – ważne, by zwrócić uwagę czy dokładnie w centrum w zaczerwienionego miejscu wkłucia nie jest widoczny czarny punkt. To może być aparat gębowy wraz z dalszą część ciała kleszcza, a pozostawienie resztek w skórze wciąż może stwarzać zagrożenie zakażeniem.

Gdy po usuwaniu kleszcza w skórze widoczne są drobne, ciemne podłużne kształty, przypominające opiłki – to mogą być odnóża. Nie powodują one ryzyka zarażenia chorobami odkleszczowymi, skóra pozbędzie się ich samoistnie w procesie regeneracji naruszonych tkanek.

Larwa kleszcza, nimfa kleszcza i dorosły kleszcz – jak wyglądają te pajęczaki?

Aby móc w porę zareagować i szybko usunąć wędrującego po ciele kleszcza, zanim się jeszcze wkłuje – trzeba wiedzieć, jak on wygląda i na co zwrócić uwagę. Warto wiedzieć, jak te stawonogi wyglądają w określonych stadiach, ponieważ człowiek może być żywicielem tego pasożyta w każdym jego stadium – od larwy po dorosłą postać. 

Larwa i nimfa kleszcza są bardzo małych rozmiarów i trudno je zauważyć. Nimfy kleszcza można porównać wielkością maksymalnie do główki od szpilki, larwy są jeszcze mniejsze. Kiedy tak niewielki pasożyt tkwi w skórze, łatwo go przeoczyć, nawet jeśli wkłuje się w skórę w widocznym miejscu i relatywnie dość płytko. Dorosłe osobniki kleszczy osiągają rozmiary do kilku milimetrów i znacznie lepiej widać je, gdy wędrują lub już zaczną żerować.

Jak rozpoznać kleszcza – co warto wiedzieć

Najczęściej spotykane w Polsce są dwa gatunki kleszczy – kleszcz pospolity Ixodes ricinus oraz kleszcz łąkowy Dermacentor reticulatus. Są to tzw. kleszcze twarde. Żywią się krwią człowieka, natomiast kleszcze z rodzaju Dermacentor robią to niechętnie – jeżeli nie znajdą innego żywiciela. Trzecim dość często spotykanym gatunkiem jest obrzeżek gołębień, należący do kleszczy miękkich – on jednak nie żeruje na ludziach, jego żywicielami są ptaki. Może pożywić się ludzką krwią, ale zdarza się to rzadko.

Wygląd kleszcza danego gatunku w postaci dorosłej jest bardzo charakterystyczny, rodzaje Ixodes i Dermacentor nie jest trudno je od siebie odróżnić.

1. Kleszcz pospolity Ixodes ricinus
   • larwa: czarna, wielkości kropki postawionej długopisem na kartce,
   • nimfa: czarna, wielkości główki od szpilki, odnóża są już dobrze widoczne gołym okiem,
   • dorosła postać: samce czarne z widoczną gnatosomą i odnóżami, samice dodatkowo czerwono-pomarańczowe poniżej czarnej tarczki grzbietowej.
2. Kleszcz łąkowy Dermacentor reticulatus
   • larwa: ciemnobrązowa, owalna, wielkości ziarenka piasku,
   • nimfa: ciemnobrązowa, wielkości zbliżonej do dorosłego samca kleszcza pospolitego,
   • dorosła postać: brunatna do ciemnobrązowej, masywne odnóża z widocznymi segmentami, nakrapiany grzbiet, duży rozmiar (nawet do 0,5 cm)

Czytaj więcej: Rodzaje kleszczy – jakie gatunki występują w Polsce i jakie choroby przenoszą?

Jak się chronić przed kleszczami i uniknąć?

Kleszcze są aktywne już w momencie, gdy temperatura przekracza zaledwie 5 stopni Celsjusza. Wobec tego mogą być aktywne już wczesną wiosną. 

Podstawą ochrony przed kleszczami jest zachowanie ostrożności w miejscach ich bytowania. Planując wycieczkę do lasu, spacer po parku czy piknik na łące zadbaj o to, by mieć:

• zabudowane obuwie,
• długie skarpetki i wpuszczone w nie nogawki spodni,
• bluzkę z długim rękawem- oczywiście przewiewną i dostosowane do temperatury.

Koniecznie zaopatrz się także w środki odstraszające kleszcze.

Sprawdź: Preparaty na kleszcze i owady

Po powrocie do domu dokładnie obejrzyj całe ciało, weź prysznic, a ubrania wypierz.

Dowiedz się więcej i zabezpiecz siebie i swoich bliskich!

Przygotowaliśmy dla Ciebie kompendium wiedzy, jak chronić się przed kleszczami i chorobami odkleszczowymi. Kliknij i pobierz, a Twój wypoczynek na łonie natury, sport czy ulubione spacery z pupilem staną się bardziej beztroskie. Dowiesz się, jak uniknąć ryzyka poważnych chorób.

Jakie objawy mogą świadczyć o kleszczu wbitym pod skórę?

O tym, że w jakimś miejscu na ciele jest kleszcz pod skórą, mogą świadczyć takie objawy jak:

• zaczerwienienie skóry, rumień,
• podwyższona temperatura,
• osłabienie, złe samopoczucie
• rumień wędrujący – okrągła zmiana skórna z czerwonym środkiem, jasnym polem wokół niego i zaczerwienionym brzegiem. 

Jeżeli obserwujesz u siebie zmiany skórne lub czujesz się gorzej z niewiadomego powodu – zwłaszcza po przebywaniu na świeżym powietrzu w miejscu potencjalnego bytowania kleszczy – dokładnie obejrzyj całe swoje ciało i upewnij się, że nie tkwi w nim pasożyt. Nie bój się poprosić o pomoc najbliższej osoby.

Kleszcz w skórze – jak usunąć kleszcza, by nie został pod skórą?

Czasami kleszcz w skórze tkwi bardzo głęboko – np. wkłuł się tak, że na powierzchni skóry pozostają tylko jego tylne odnóża. Samodzielne usunięcie kleszcza wówczas może być kłopotliwe i będzie wymagało pewnej ręki. Skuteczne usunięcie kleszcza w całości wymaga przede wszystkim uchwycenia go jak najbliżej skóry.

Zobacz: Kleszcz w skórze – jak wygląda i jak go wyjąć?

Możesz także skorzystać z aptecznych przyrządów do usuwania kleszczy. Są bardzo proste w użyciu. W instrukcji umieszczonej w opakowaniu danego produktu znajdziesz wyjaśnienie krok po kroku, jak skutecznie wyciągnąć kleszcza za jego pomocą

Zobacz: Przyrządy do usuwania kleszczy

Niestety nawet poprawne rozpoczęcie procesu usuwania kleszcza nie zagwarantuje w stu procentach, że uda się idealnie wyjąć całego stawonoga – zwłaszcza, jeśli tkwi głęboko pod skórą. Może się zdarzyć, że jego część pozostanie w ciele.

Pozostałości po wyciągnięciu kleszcza lub urwany kleszcz – co zrobić

Po usunięciu kleszcza należy sprawdzić, czy udało się usunąć wszystkie resztki kleszcza ze skóry. Warto również obejrzeć wyjętego kleszcza przed uśmierceniem go i zobaczyć, czy zachował się w całości. Może się zdarzyć, że pod skórą został np. fragment odnóża albo gnatosomy (aparatu gębowego).

W sytuacji, kiedy nie udało się usunąć kleszcza w całości i w skórze został aparat gębowy wraz z częścią idiosomy, to wciąż istnieje ryzyko zakażenia chorobą odkleszczową i konieczne jest usunięcie pozostałości pasożyta.

Możesz spróbować samodzielnie usunąć zauważone pozostałości. Zrobisz to w taki sam sposób, jak usuwając drzazgę:

1. Ciało obce należy delikatnie podważyć sterylną igłą i wypchnąć je ku górze.
2. Następnie miejsce urazu przemyć środkiem odkażającym.
3. W razie potrzeby opatrzyć używając plastra (np. jeśli znajduje się w miejscu, które będzie podrażniane ubraniem).

Kleszcz pod skórą – kiedy zgłosić się do lekarza?

Samo ugryzienie przez kleszcza nie wymaga interwencji medycznej, usuwanie go na ogół nie sprawia trudności. Natomiast jeżeli: 

• kleszcz tkwi głęboko w skórze i nie masz możliwości usunąć go samodzielnie,
• nie uda Ci się wyjąć wbitego kleszcza w całości,
• nie masz pewności, jaka część pasożyta pozostała w skórze, 

zgłoś się do swojego lekarza POZ, który uwolni Cię od pasożyta lub jego resztek.

Gdy po ukąszeniu kleszcza zauważysz jakiekolwiek niepokojące objawy, a zwłaszcza:

• przypominające początkowe objawy grypy,
• zmiany skórne niewiadomego pochodzenia,

bezzwłocznie skontaktuj się z lekarzem.

Kiedy warto wykonać badania na boreliozę?

Badania przesiewowe pod kątem boreliozy warto wykonywać, jeżeli masz za sobą ukąszenia przez kleszcza, ale nie masz żadnych objawów.

Skonsultuj ze swoim lekarzem, jak często powtarzać takie badanie w Twoim przypadku. Będzie to zależnie od Twojego stylu życia, wykonywanego zawodu zwiększającego ryzyko kontaktu z kleszczami oraz od innych czynników indywidualnych.

Dowiedz się więcej: Diagnozowanie boreliozy. Jakie badania na boreliozę wykonać?

Najczęściej do wykrywania przeciwciał IgG i IgM wytwarzanych przez układ odpornościowy człowieka w odpowiedzi na zakażenia bakterią Borrelia burgdorferi wykorzystywane są:

• testy ELISA,
• testy Western Blot.

Pakiet badań BORELIOZA

W sytuacji, kiedy testy dadzą wynik pozytywny, konieczne jest omówienie wyników z lekarzem i ustalenie dalszego planu postępowania. Niezbędna może być antybiotykoterapia.

Czytaj także: Kiedy brać antybiotyk po ugryzieniu kleszcza?