Nadczynność tarczycy u dzieci – definicja
Hormony wydzielane przez tarczycę mają duże znaczenie, ponieważ są odpowiedzialne za szereg zachodzących w organizmie procesów metabolicznych, w tym wątrobową produkcję glukozy, stymulację dojrzewania komórek nerwowych, a także pobudzanie przemiany materii. Gdy tarczyca uwalnia ich za dużo, mówi się o nadczynności tarczycy.
Nadczynność tarczycy jest zespołem objawów klinicznych wywołanych wzmożoną syntezą i uwalnianiem nadmiaru hormonów tarczycy (trijodotyroniny – T3 i/lub tyroksyny – T4) do krwi. Problem ten dotyka głównie osoby dorosłe, zwłaszcza kobiety w wieku dojrzałym, choć może się rozwinąć również u dzieci, w tym tych najmłodszych – noworodków i niemowląt. Według szacunków nadczynność tarczycy występuje u około 1 na 10 000 małych pacjentów.
Dowiedz się więcej: Nadczynność tarczycy – objawy, rozpoznanie i leczenie
Nadczynność tarczycy u dzieci – rodzaje
Ze względu na przyczynę nadczynność tarczycy dzieli się na:
- pierwotną – powodowaną przez różne stany chorobowe prowadzące do uszkodzenia tarczycy, m.in. chorobę Gravesa-basedowa (stanowi ona 10-15% wszystkich chorób tarczycy u dzieci poniżej 18. roku życia, przeważa u dziewcząt), guzki tarczycy, zapalenie tarczycy, przyczyny jatrogenne, nadmierną podaż jodu (↑fT4, ↑fT3, ↓TSH);
- wtórną – dochodzi do niej w wyniku niedoboru bądź braku wydzielania TSH; występuje bardzo rzadko, a jej możliwe przyczyny to gruczolaki przysadki lub oporność tkanek docelowych na hormony tarczycy (↑fT4, ↑fT3, ↑/n TSH).
W medycynie stosuje się również podział nadczynności tarczycy ze względu na obraz kliniczny. Pod tym względem wyróżnia się nadczynność:
- subkliniczną – w większości przypadków przebiega bezobjawowo (fT4, fT3 – norma, ↓TSH);
- jawną – występuje pełny obraz kliniczny i hormonalny nadczynności tarczycy;
- przełom tarczycowy – jest to nagłe zaostrzenie kliniczne nadczynności tarczycy, które jest stanem zagrożenia życia.
Sprawdź: Rodzaje nadczynności tarczycy – jakie są? Objawy i leczenie
Przyczyny nadczynności tarczycy u dzieci i niemowląt
Przyczynami występowania nadczynności tarczycy u dzieci (zarówno małych, jak i starszych) najczęściej są choroby autoimmunizacyjne tarczycy – choroba Gravesa-basedowa (ChGB), w tym także przemijająca nadczynność tarczycy pochodzenia matczynego i faza nadczynna zapalenia tarczycy.
Zdarza się jednak, że do rozwoju dolegliwości doprowadzają rzadsze nieautoimmunizacyjne choroby tarczycy. Wśród rzadszych możliwych przyczyn nadczynności tarczycy u dzieci wymienia się m.in.:
- gruczolak tarczycy;
- wole wieloguzkowe toksyczne;
- gruczolak przysadki wydzielający TSH;
- germinalna mutacja aktywująca receptor TSH lub białka Gs;
- nadczynność tarczycy indukowana amiodaronem, interferonem lub innymi lekami;
- oporność receptorowa na działanie hormonów tarczycy.
Czytaj także: Samodzielne badanie tarczycy. Jak rozpoznać, że choruje tarczyca?
Nadczynność tarczycy u dzieci – objawy
W przebiegu nadczynności tarczycy u dzieci charakterystyczne są przede wszystkim zaburzenia metaboliczne. Ich istotą jest zwiększenie przemiany materii i jednoczesne bezproduktywne spalanie substancji odżywczych z produkcją nadmiaru energii cieplnej.
Objawy nadczynności tarczycy u dzieci i niemowląt można podzielić ze względu na obszar ich występowania.
Objawy ze strony układu nerwowego i mięśniowego
U dziecka pojawiają się takie objawy, jak:
- nadmierna ruchliwość;
- nadpobudliwość;
- labilność emocjonalna;
- zaburzenia snu;
- lękliwość;
- rozkojarzenie;
- problemy z koncentracją i skupieniem uwagi;
- osłabienie siły mięśniowej;
- bóle mięśniowe.
Objawy skórne
Skóra dziecka bardziej reaguje na dotyk, a po przejechaniu po niej palcem powstaje zaczerwieniony ślad – to tzw. dermografizm. Pozostałe dolegliwości skórne to:
- wysypki;
- pokrzywka;
- świąd.
Dodatkowo dziecku nadmiernie wypadają włosy.
Objawy ze strony narządu wzroku
Wśród zmian ocznych w przebiegu nadczynności tarczycy wymienia się m.in.:
- zaczerwienienie;
- podrażnienie;
- nadmierne rozwarcie szpar powiekowych i opóźniony ruch górnej powieki (tzw. przerażone rybie oczy);
- orbitopatia tarczycowa (wytrzeszcz) – zespół objawów występujących w obrębie oczu wywołanych zapaleniem immunologicznym tkanek miękkich oczodołu.
Objawy ze strony układu sercowo-naczyniowego
U dziecka może się pojawić:
- zwiększona objętość krwi krążącej;
- przyspieszone bicie serca (tachykardia);
- podwyższone skurczowe ciśnienie tętnicze krwi przy jednoczesnym obniżeniu rozkurczowego.
Objawy ze strony układu pokarmowego
Najczęstsze dolegliwości związane z układem pokarmowym w przebiegu nadczynności tarczycy to:
- wzmożenie perystaltyki jelit (rozwolnienia, biegunki);
- powiększenie wątroby, uszkodzenie jej miąższu i wystąpienie żółtaczki.
Objawy ze strony układu kostnego
W przypadku układu kostnego dochodzi do zaburzeń mineralizacji kości.
Objawy ze strony układu endokrynnego
Problemy dotyczące układu endokrynnego dotyczą głównie dziewcząt. Nadczynność tarczycy może przyczynić się do opóźnienia wystąpienia pierwszej miesiączki. Z kolei u dziewcząt miesiączkujących zaburzenie może spowodować wydłużenie lub skrócenie cykli miesiączkowych.
Diagnostyka nadczynności tarczycy u dzieci
Podstawą rozpoznania nadczynności tarczycy u dziecka jest wywiad lekarski, badanie przedmiotowe i badania diagnostyczne. Lekarz podczas wizyty przeprowadza badanie palpacyjne tarczycy – przy nadczynności tarczyca zwykle jest powiększona i niesymetryczna. Jeśli na podstawie wywiadu przeprowadzonego z rodzicem lub samym pacjentem (o ile jego wiek to umożliwia) zaistnieje podejrzenie nadczynności tarczycy, specjalista kieruje na badania laboratoryjne.
W diagnostyce nadczynności tarczycy u najmłodszych wykonuje się pomiar stężenia TSH, fT4, fT3 i jednocześnie oznacza się swoiste przeciwciała przeciwtarczycowe: TRab, anty-tPO oraz anty-tG. Z badań obrazowych zalecane jest wykonanie USG tarczycy.
W przypadku rozpoznania nadczynności tarczycy najczęściej stosuje się kompleksową diagnostykę w celu ustalenia stopnia zaburzeń i ewentualnych przeciwwskazań do farmakoterapii. Zalecane badania to:
- morfologia krwi z rozmazem;
- badanie stężenia cholesterolu w surowicy;
- badanie stężenia glukozy w surowicy;
- badanie biochemicznych parametrów czynności wątroby w surowicy;
- badanie ogólne moczu;
- pomiar ciśnienia tętniczego i tętna;
- EKG.
O tym, jakie badania należy wykonać, zawsze decyduje lekarz, mając na względzie dobro pacjenta.
Umów e-wizytę:
Nadczynność tarczycy u dzieci i niemowląt – leczenie
Rozpoznanie nadczynności tarczycy u małego pacjenta jest wskazaniem do niezwłocznego wdrożenia leczenia. Zastosowanie znajdują trzy metody leczenia:
Leczenie farmakologiczne
Dziecku podaje się leki przeciwtarczycowe (tyreostatyki), np. tiamazol (można go stosować od 3. roku życia). Ich zadaniem jest hamowanie produkcji hormonów tarczycy. Leki przeciwtarczycowe nie wpływają na hormony już wyprodukowane, dlatego efekty ich stosowania można zobaczyć dopiero po 1-3 tygodniach. Tyreostatyki mają różne działania niepożądane, z których najgroźniejsze to uszkodzenie szpiku kostnego i wątroby. Ponadto podczas kuracji mogą pojawić się reakcje alergiczne.
Leczenie promieniotwórczym izotopem jodu (131I), tzw. radiojodem
Terapia polega na jednorazowym podaniu substancji promieniotwórczej, która przyczynia się do zmniejszenia produkcji hormonów tarczycy oraz wielkości gruczołu.
Leczenie operacyjne
Niekiedy lekarz decyduje o konieczności częściowego usunięcia tarczycy celem zmniejszenia ilości tkanki tarczycowej produkującej hormony lub usunięcia jedynie nadczynnych guzków.
Dodatkowo można rozważyć podanie lewotyroksyny, aby zapobiec fazie niedoczynności, oraz beta-blokerów – w celu opanowania objawów takich jak tachykardia czy drżenie rąk.
Przebieg leczenia powinien odbywać się pod kontrolą endokrynologa. Niezależnie od sposobu terapii i jej efektów chory będzie wymagać okresowej kontroli endokrynologicznej już do końca życia.
Warto przeczytać: Nadczynność tarczycy – możliwe metody leczenia. Leki czy operacja?
Autor: Redakcja
