Płyn Lugola – czym jest i jakie ma zastosowanie?

Jak otrzymuje się płyn Lugola?

Otrzymuje się go rozpuszczając jodek potasu w niewielkiej objętości wody, a następnie w powstałym roztworze rozpuszcza się jeszcze jod w odpowiednich proporcjach. 

1 g płynu Lugola zawiera dwie substancje czynne, tj. 10 mg jodu i 20 mg jodku potasu. Należy przechowywać go w szklanych naczyniach, zamkniętych, bez dostępu do światła. 

Można uzyskać różne stężenia roztworu jodu – w praktyce najczęściej stosowany jest 1%, 2%, 5% lub 12%.

Obecne zastosowania płynu Lugola w medycynie

Choć jest on nadal dostępny w sprzedaży i produkowany, ma już bardzo znikome zastosowanie w medycynie. 

Rozwój medycyny sprawił, że wynaleziono wiele skuteczniejszych substancji, zarówno w minimalizowaniu zagrożenia skażenia radioaktywnym jodem, jak i w dezynfekcji ran czy leczeniu infekcji gardła. 

Stosuje się go rzadko, a przed użyciem zawsze warto skonsultować się z lekarzem, ponieważ, niewłaściwe stosowanie może być szkodliwe dla zdrowia.

Płyn Lugola – możliwe zastosowania

1. Wykazuje on działanie odkażające, przy czym korzysta się z niego niezwykle rzadko – na rynku dostępne są bezpieczniejsze preparaty, działające dużo skuteczniej przy odkażaniu. Nigdy nie wolno nakładać go bezpośrednio na ranę, a jedynie na jej brzegi. Warto przy tym pamiętać, że barwi on skórę (a także ubrania). Stosowany przewlekle, nawet na skórę, może zaburzać pracę tarczycy;
2. Był kiedyś powszechnie stosowany do odkażania gardła, dziś jednak wykorzystuje się go w tym celu jedynie sporadycznie. Jeśli ma być użyty do płukania gardła, należy rozcieńczyć kilka kropel w 100 ml wody. Roztworem należy dokładnie przepłukać gardło, ale nie wolno go połykać.
3. Odpowiednio rozcieńczony gliceryną jest wykorzystywany do pędzlowania zainfekowanych migdałków;
4. W uzasadnionych przypadkach może być stosowany jako tyreostatyk. Ze względu na wysoką zawartość jodu hamuje aktywność peroksydazy tarczycowej i szybko blokuje uwalnianie hormonów tarczycy z tyreoglobuliny. Może to przynieść szybką poprawę kliniczną u pacjentów z zaawansowaną nadczynnością tarczycy. Efekt ten jest jednak krótkotrwały, a płyn nie nadaje się do długotrwałego stosowania.
5. Dodatkowym zastosowaniem płynu Lugola jest zahamowanie uwalniania hormonów po podaniu jodu radioaktywnego oraz u osób przygotowywanych do planowanej operacji usunięcia tarczycy;
6. Poza medycznym zastosowaniem, płyn Lugola służy do wykrywania skrobi.

Płyn Lugola – konsekwencje spożycia

Zastosowanie go doustnie może mieć poważne konsekwencje zdrowotne, a nawet stanowić zagrożenie dla życia. 

Spożycie może spowodować wystąpienie migotania przedsionków.

Do działań ubocznych zaliczamy:

• reakcje alergiczne, świąd skóry, zapalenie skóry,
• podrażnienie jamy nosowo-gardłowej,
• gorączkę,
• powiększenie węzłów chłonnych,
• bolesny obrzęk ślinianek,
• zaburzenia smaku,
• podrażnienie przewodu pokarmowego,
• wstrząs anafilaktyczny.

Przy długotrwałym stosowaniu mogą wystąpić nie tylko problemy z tarczycą, ale także trądzik jodowy oporny na leczenie.

Przeciwwskazania do zastosowania płynu Lugola

• nadwrażliwość na jod,
• nadczynność tarczycy,
• gruźlica,
• choroba Dühringa,
• stosowanie związków rtęci,
• ciąża,
• karmienie piersią.

Nie mogą przyjmować go także niemowlęta, u których spożycie może powodować kwasicę metaboliczną.

Czy płyn Lugola jest wydawany na receptę?

Jest on dostępny na rynku, ale o różnym stężeniu. 

W przypadku potrzeby zastosowania doustnego będzie on wydawany tylko na receptę. Natomiast w przypadku potrzeby zastosowania go zewnętrznie, tj. na skórę, można go kupić bez recepty. 

Cena płynu Lugola to około 15 zł. Co ważne – zawsze należy zapoznać się z zaleceniami przed zastosowaniem. Przykładowe zastosowanie:

1. Zewnętrznie, jako środek antyseptyczny na nieuszkodzoną skórę, roztwór nierozcieńczony.
2. Do płukania gardła: 10 kropli roztworu na szklankę (200 ml) wody.
3. Do usuwania nalotu z migdałków: 10 kropli na kieliszek (50 ml) gliceryny.

Płyn Lugola – zastosowanie po katastrofie w Czarnobylu

Po katastrofie w elektrowni atomowej w Czarnobylu w 1986 roku zaleceniem było wypicie właśnie płynu Lugola. 

Dlaczego? Otóż po katastrofie w powietrzu obecny był jod skażony promieniowaniem. Tarczyca do prawidłowego funkcjonowania potrzebuje jodu, a więc po katastrofie istniała realna możliwość, że skażony jod będzie absorbowany przez tarczycę tak samo, jak zwykły jod. 

Wypicie go gwarantowało podaż stabilnego jodu, a jeśli tarczyca jest nim wysycona – nie pobiera dalej jodu.

Podanie płynu Lugola w momencie narażenia na radioaktywny jod pozwala na zablokowanie jego dostępu do organizmu. Ekspozycja na jod radioaktywny istotnie zwiększa ryzyko powstawania nowotworów tarczycy, szczególnie u dzieci i młodzieży.

Obecnie nie stosuje się płynu Lugola w przypadku wystąpienia zagrożenia skażenia jodem promieniotwórczym. W Polsce, podobnie jak w innych krajach w tym celu stosuje się jodek potasu w postaci tabletek.

Przyjmowanie płynu Lugola profilaktycznie

Jeśli nie ma ryzyka zaabsorbowania ze środowiska skażonego radioaktywnie jodu, to przyjmowanie płynu Lugola profilaktycznie może jedynie zaszkodzić. 

Co więcej – po katastrofie w Czarnobylu płyn Lugola prawdopodobnie nie był konieczny do zastosowania w Polsce. Podawano go w ramach profilaktyki, ale z perspektywy czasu, było to działanie niepotrzebne i wynikało z blokady informacyjnej ze strony ZSRR. 

Naukowcy nie znali nasilenia promieniowania, zakładali więc, że obszar skażenia dosięgnął Polskę, co jednak nie było prawdą.

W obliczu konfliktu na Ukrainie wiele osób zaopatrzyło się w jodek potasu lub płyn Lugola w obawie przed skażeniem radioaktywnym. Nie ma jednak potwierdzonego ryzyka narażenia na takie skażenie, a przyjmowanie płynu Lugola lub jodku potasu w postaci tabletek może mieć poważne konsekwencje zdrowotne i prowadzić do licznych powikłań w funkcjonowaniu tarczycy.

To również może Cię zainteresować:

Operacja tarczycy – na czym polega? Jak długo trwa? Kiedy można wrócić do pracy?