Rak trzonu macicy (rak endometrium) – objawy, leczenie, rokowania    

Rak trzonu macicy – co to za nowotwór?   

Rak trzonu macicy, nazywany też rakiem endometrium, to czwarty pod względem częstości występowania nowotwór złośliwy u kobiet oraz najczęstszy nowotwór żeńskich narządów rodnych.

Wywodzi się z błony śluzowej wyściełającej wnętrze trzonu macicy, czyli szerszej części macicy, w której znajduje się jama macicy. Średnio 80-90% przypadków raka trzonu macicy to gruczolakorak endometrialny, mający związek ze stymulacją hormonalną estrogenami.

Pozostałe, rzadziej występujące raki trzonu macicy, to gruczolakorak nieendometrialny, jasnokomórkowy, surowiczy, mieszany lub niezróżnicowany – zazwyczaj bardziej agresywne i z gorszymi rokowaniami.   

Rak endometrium histologicznie dzielony jest na dwa typy: 

• typ I – rak endometrialny G1/G2, stanowi około 80% wszystkich nowotworów gruczołowych trzonu macicy. Cechuje go wysokie zróżnicowanie, korzystne rokowanie i wrażliwość na leczenie hormonalne  
• typ II – histologicznie nowotwory surowicze lub jasnokomórkowe, śluzowe, mesonefroidalne, płaskonabłonkowe oraz niezróżnicowane. Raki typu II są nisko lub średnio zróżnicowane (G3) i rokują gorzej (rak surowiczy odpowiada za 40% zgonów z powodu raka endometrium) 

Rak trzonu macicy – przyczyny  

Rak endometrium najczęściej rozwija się po menopauzie, między 55 a 70 rokiem życia, znacznie rzadziej rozpoznawany jest u pacjentek młodszych – incydenty przedmenopauzalne stanowią 10-15% wszystkich zachorowań i mogą mieć związek z PCOS i występowaniem długotrwałych cykli bezowulacyjnych, a w niektórych przypadkach także z mutacjami genów MMR.

Najważniejszym czynnikiem wpływającym na proces nowotworzenia w trzonie macicy jest długotrwała ekspozycja endometrium na działanie estrogenów, szczególnie bez przeciwstawnego działania progestagenów.

Do czynników ryzyka rozwoju raka endometrium zalicza się: 

• otyłość,  
• niepłodność lub urodzenie tylko jednego dziecka, 
• zaburzenia hormonalne spowodowane hormonalnie czynnymi guzami jajnika, 
• późna menopauza, 
• wczesna menarche, 
• zaburzenia owulacji, występowanie cykli bezowulacyjnych, 
• zespół policystycznych jajników (PCOS), 
• insulinooporność i cukrzyca, 
• nadciśnienie tętnicze, 
• przerost endometrium, 
• rak trzonu macicy w wywiadzie rodzinnym,  
• rak piersi i leczenie tamoksyfenem,  
• zespół Lyncha (u pacjentek ryzyko wynosi 30-60% w ciągu całego życia).

Rak trzonu macicy – objawy 

U większości pacjentek chorobę udaje się rozpoznać we wczesnym stadium, gdyż pierwszym jej objawem są nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych spowodowane rozpadem zmienionych chorobowo tkanek.

Ponieważ rak trzonu macicy w większości przypadków występuje po menopauzie, ponowne pojawienie się krwawienia budzi niepokój kobiety i skłania ją do wizyty u ginekologa.

W przebiegu raka endometrium mogą pojawiać się również inne objawy, z których część wskazuje już na wysoki stopień zaawansowania choroby i przerzuty do innych narządów jamy brzusznej lub węzłów chłonnych:    

• nieprawidłowe krwawienie maciczne: wydłużone, nadmiernie obfite miesiączki, nieregularne plamienia i krwawienia międzymiesiaczkowe, krwawienie po menopauzie (dotyczy 80-90% pacjentek z rozpoznaniem raka endometrium),  
• ropno-krwiste upławy o brzydkim zapachu (nieprawidłowa wydzielina z pochwy dotyczy nawet 90% pacjentek),  
• obrzęki kończyn dolnych,  
• niedokrwistość, 
• utrata masy ciała, 
• bóle podbrzusza i okolicy krzyżowej, 
• uczucie pełności w miednicy (wskazuje na duży rozrost guza), 
• kaszel i duszności (wskazujące na przerzuty do płuc), 
• bóle kostne (wskazują na przerzuty do kości). 

Czytaj także: Choroby ginekologiczne a ból kręgosłupa – jak rozpoznać źródło bólu pleców u kobiet?

Jak diagnozuje się raka trzonu macicy?  

We wczesnej diagnostyce raka trzonu macicy wykorzystuje się USG przezpochwowe, pozwalające określić grubość endometrium: uznaje się, że w wieku menopauzalnym jest ono nadmiernie pogrubione, gdy przekroczy 4-5 mm u kobiet niestosujących hormonalnej terapii zastępczej oraz 8 mm u kobiet stosujących HTZ, natomiast grubość endometrium przekraczająca 12 mm może wskazywać na nowotwór lub stan przednowotworowy.

W niektórych przypadkach zalecana jest histeroskopia, czyli badanie endoskopowe polegające na wprowadzeniu do macicy miniaturowej kamery pozwalającej zobaczyć endometrium w dużym powiększeniu. U części pacjentów przeprowadza się również RTG klatki piersiowej oraz tomografię komputerową jamy brzusznej i miednicy w celu wykrycia ewentualnych przerzutów.  

Rozpoznanie patomorfologiczne raka endometrium zawsze opiera się na wynikach badania histopatologicznego materiału uzyskanego po wyłyżeczkowaniu jamy macicy lub histeroskopii z biopsją. Wynik histopatologiczny wskazuje na typ histopatologiczny raka, stopień zróżnicowania histologicznego (G1-G3) oraz stopień zaawansowania zmiany.  

Stopnie zaawansowania raka endometrium według klasyfikacji Międzynarodowej Federacji Ginekologii i Położnictwa (FIGO) z 2009 roku:  

Stopień zaawansowania	Ocena
I	rak ograniczony do trzonu macicy
IA	brak nacieku lub głębokość nacieku mięśniówki mniejsza niż 50%
IB	głębokość nacieku mięśniówki równa lub większa niż 50%
II	rak nacieka podścielisko szyjki macicy, ale nie wychodzi poza macicę
III	lokalne i/lub regionalne naciekanie
IIIA	rak nacieka surowicówkę macicy i/lub przydatki
IIIB	przerzuty do pochwy i/lub przymacicy
IIIC	przerzuty do węzłów chłonnych miedniczych i/lub węzłów okołoaortalnych
IIIC1	obecność przerzutów w węzłach chłonnych miednicy
IIIC2	obecność przerzutów w węzłach chłonnych okołoaortalnych z zajętymi lub nie węzłami miednicy
IV	rak nacieka pęcherz moczowy i/lub śluzówką odbytnicy i/lub występują przerzuty odległe
IVA	rak nacieka błonę śluzową pęcherza moczowego i/lub odbytnicy
IVB	występują przerzuty odległe, w tym przerzuty do węzłów chłonnych pachwinowych i węzłów chłonnych w jamie brzusznej

Spotkane w procesie diagnostycznym określenia G1-G3 to trzy stopnie zróżnicowania klasyfikowane na podstawie odsetka utkania litego guza w stosunku do tkanki mającej cechy zdrowych komórek gruczołowych:  

• G1 rak wysoko zróżnicowany (<5% utkania części litej),  
• G2 rak średnio zróżnicowany (6-50% utkania części litej)  
• G3 rak nisko zróżnicowany (>50% utkania części litej) 

Rak trzonu macicy – leczenie 

Podstawową metodą leczenia raka endometrium jest leczenie chirurgiczne polegające na histerektomii, czyli wycięciu macicy z przydatkami (jajnikami, jajowodami) drogą brzuszną, laparoskopowo lub za pomocą systemu chirurgii robotowej.

W niektórych zaawansowanych przypadkach lekarz może zdecydować o konieczności usunięcia części pochwy, węzłów chłonnych miednicznych i okołoaortalnych, czyli o przeprowadzeniu tzw. maksymalnej cytoredukcji (procedury polegającej na maksymalnym usunięciu lub zmniejszeniu obecności guza oraz wszelkich widocznych ognisk chorobowych w organizmie).   

U części chorych leczenie operacyjne nie jest możliwe (np. z powodu chorób kardiologicznych u starszych pacjentek).

Alternatywne lub dodatkowe metody leczenia raka endometrium to: 

• radioterapia (teleradioterapia lub brachyterapia, samodzielnie lub jako leczenie uzupełniające po histerektomii) 
• hormonoterapia (doustne lub domięśniowe podawanie hormonów z grupy gestagenów, które hamują rozwój raka endometrium)    
• chemioterapia (leczenie systemowe stosuje się głównie w leczeniu nawrotów lub w przypadku rozsiewu nowotworu w jamie brzusznej)  

Rak trzonu macicy – gdzie daje przerzuty? 

W zaawansowanym stadium raka endomertrium możliwe są przerzuty do jajników i jajowodów (jeśli jest zlokalizowany w górnej części macicy) oraz do szyjki macicy (jeśli znajduje się w dolnej części macicy), a także do węzłów chłonnych (zwykle jako pierwsze zajęte zostają węzły miednicy i węzły okołoaortalne).

Bardziej odległe przerzuty rozprzestrzeniają się przez krew i mogą dotyczyć płuc (rak endometrium daje przerzuty do płuc częściej niż jakikolwiek inny nowotwór ginekologiczny), a także wątroby, mózgu czy kości.

Trzeba jednak pamiętać, że nie wszystkie rodzaje raka endometrium prowadzą do przerzutów, a ryzyko może być różne u różnych pacjentek. Najważniejszym czynnikiem chroniącym przed przerzutami jest wczesne rozpoznanie i leczenie nowotworu.  

Rak trzonu macicy – rokowania 

Rak trzonu macicy jest najczęściej występującym i jednocześnie najlepiej rokującym nowotworem złośliwym żeńskich dróg rodnych. Dzięki występowaniu wczesnych objawów (zwłaszcza nietypowego krwawienia), w większości przypadków chorobę udaje się rozpoznać wystarczająco wcześnie, by terapia onkologiczna przyniosła oczekiwane rezultaty.

Szacuje się, że nawet 90% pacjentek z rakiem w I stopniu zaawansowania osiąga przynajmniej pięcioletnie przeżycie, a w II stopniu zaawansowania raka endometrium odsetek przeżyć wynosi 80%.  

U kobiet z późnym rozpoznaniem i z rakiem w bardziej zaawansowanym stadium rokowania są gorsze: w stopniu III to 48-60% pięcioletnich przeżyć, w stopniu IVA – 57%, w stopniu IVB – 16%.  

Czynniki niekorzystne rokowniczo w raku endometrium to: 

• typ histologiczny II (np. rak surowiczy) 
• niskie zróżnicowanie (G3) 
• późne rozpoznanie 
• wiek pacjentki powyżej 70 lat  
• naciek przestrzeni naczyń limfatycznych 
• wielkość guza  
• lokalizacja w dolnej części jamy macicy 
• obecność przerzutów odległych  

To również może Cię zainteresować:

Plamienie po okresie – kolor krwi ma znaczenie. Brązowa, różowa, szara i czarna krew