Co to jest fosfataza zasadowa?
Fosfataza alkaliczna (ALP z ang. alkaline phosphatase), nazywana również fosfatazą zasadową, jest enzymem przyczyniającym się do mineralizacji kości i to właśnie tam, w osteoblastach, dochodzi do głównej produkcji ALP w organizmie (ok. 50 proc.); mniejsze ilości powstają w jelitach i wątrobie, jeszcze mniejsze w nerkach, a w czasie ciąży również w łożysku. Fosfataza wydalana jest z wątroby wraz z żółcią, dlatego może stanowić wskaźnik nieprawidłowości wydzielania żółci związanych zarówno z funkcjonowaniem układu, jak i obecnością przeszkód w jej swobodnym odpływie (np. kamień, guz).Kiedy należy przeprowadzić badanie fotostazy zasadowej?
Decyzję o konieczności wykonania badania fosfatazy zasadowej podejmuje lekarz – na podstawie wywiadu z pacjentem. Skierowanie na badanie otrzymują pacjenci, u których podejrzewa się nieprawidłowości dotyczące pracy wątroby, nerek i choroby kości.Lekarz najprawdopodobniej skieruje pacjenta na badanie ALP w przypadku występowania objawów takich jak:
- silne i/lub częste swędzenie skóry;
- zażółcenie skóry;
- pojawianie się obrzęków na skórze;
- mętny mocz;
- nieświeży oddech;
- bóle brzucha (szczególnie pod prawym żebrem);
- nieuzasadnione niedobory witaminy D;
- nadmierna męczliwość;
- choroby kości (zniekształcenie, ból, łamliwość).
Kontrolowanie poziomu fosfatazy zasadowej zaleca się również pacjentom chorującym na nowotwory (np. przewlekła białaczka), poddawanym częstym lub długotrwałym terapiom leczniczym obciążającym wątrobę (sterydy, antybiotyki, antydepresanty) oraz kobietom stosującym antykoncepcję doustną.
Badanie fotostazy zasadowej – jak wygląda?
Oznaczenia poziomu fosfatazy zasadowej dokonuje się na podstawie próbki krwi żylnej. Zaleca się, aby pobrania dokonywać rano; pacjent powinien być na czczo.Badanie ALP można przeprowadzić wraz z badaniem innych enzymów wątrobowych (ALT, AST, GGTP) i bilirubiny.
Fosfataza zasadowa – norma i odstępstwa (podwyższone/obniżone)
Stężenie fosfatazy zasadowej zmienia się wraz z wiekiem, występują również różnice pomiędzy płciami.Za normę u dorosłych uznaje się wartości mieszczące się w przedziale 30-120 U/l. Ponieważ ALP wytwarzane jest przez łożysko, wartości fosfatazy alkalicznej w ciąży mogą przekraczać 120 U/l, co nie stanowi wówczas powodu do niepokoju.
Wartości referencyjne fosfatazy zasadowej u dzieci są bardziej zróżnicowane. Najwyższe wartości ALP przypadają na okres dojrzewania.
Normy fosfatazy zasadowej u dzieci
- Małe dzieci (dziewczynki i chłopcy):
4-6 lat: 150-380 U/l;
7-9 lat: 175-420 U/l.
- Dziewczęta – 9-19 lat:
12-13 lat: 105-420 U/l;
14-15 lat: 70-230 U/l;
16-19 lat: 40-136 U/l.
- Chłopcy – 9-19 lat:
12-13 lat: 200-495 U/l;
14-15 lat: 130-525 U/l;
16-19 lat: 48-261 U/l.
Fosfataza zasadowa wysoka – co to znaczy?
O fosfatazie zasadowej podwyższonej mówi się wtedy, kiedy jej wartość przekracza górne granice normy (ważne jest zwracanie uwagi na wartości referencyjne podawane przez laboratorium, ponieważ mogą występować różnice wynikające z rodzaju używanych urządzeń pomiarowych i odczynników). Taki wynik nie musi od razu oznaczać poważnej choroby, może być spowodowany np. przyjmowaniem niektórych leków.Jeśli jednak inne objawy pacjenta wskazują na problemy z wątrobą, wysokie ALP może świadczyć np. o:
- wirusowym zapaleniu wątroby;
- marskości wątroby;
- nowotworze wątroby;
- toksycznym uszkodzeniu wątroby (np. poprzez trujące grzyby).
- kamicę żółciową lub niedrożność dróg żółciowych;
- choroby kości (m.in. przerzuty, zapalenie szpiku, osteoporoza, złamania);
- nadczynność tarczycy lub przytarczyc;
- niewydolność serca;
- mononukleozę;
- posocznicę.
Fosfataza zasadowa niska – z czego może wynikać?
Uzyskanie wyników fosfatazy zasadowej poniżej normy również sugeruje występowanie nieprawidłowości. Najczęściej obniżone ALP wynika z:- niedoboru niektórych pierwiastków (szczególnie magnezu i/lub cynku);
- niedoczynności tarczycy;
- szkorbutu;
- celiakii;
- niedożywienia;
- zaburzeń wzrostu kości.
Autor: Redakcja
