Zapalenie pęcherza – objawy, przyczyny i metody leczenia 

Co to jest zapalenie pęcherza?  

Zapalenie pęcherza moczowego (łac. cystitis), potocznie nazywane przeziębieniem pęcherza, to stan zapalny błony śluzowej pęcherza. Najczęściej o podłożu bakteryjnym, znacznie rzadziej wirusowym czy grzybiczym.  

To najpowszechniejsze z zakażeń w obrębie układu moczowego (ZUM), występujące zdecydowanie częściej u kobiet.  

Mężczyźni są mniej narażeni na tę chorobę. Do zakażenia dochodzi w ich przypadku głównie w następstwie zabiegów wykonywanych w obrębie dróg moczowych, np. cewnikowania.  

Zapalenie pęcherza nie jest rzadkością również wśród dzieci – częściej występuje u dziewczynek. W wieku niemowlęcym najwięcej przypadków jest wśród chłopców z wadami rozwojowymi układu moczowego. 

Zapalenie pęcherza – przyczyny  

Zdecydowaną większość przypadków zapalenia pęcherza wywołują bakterie Gram-ujemne, przede wszystkim Escherichia coli. Zagnieżdżają się w błonie śluzowej pęcherza, wywołując stan zapalny i charakterystyczne objawy, takie jak częste parcie na mocz czy pieczenie podczas jego oddawania.  

Inne bakterie, które mogą odpowiadać za zapalenie pęcherza, to m.in. Staphylococcus saprophyticus i Klebsiella pneumoniae, a niewielki odsetek infekcji spowodowany jest przez patogen grzybiczy, najczęściej Candida albicans.  

Czynniki predysponujące do zapalenia pęcherza

• budowa anatomiczna – krótka cewka moczowa u kobiet ułatwia bakteriom wstępowanie w głąb układu moczowego. Z kolei u mężczyzn nawracające zapalenie pęcherza może być związane z chorobami prostaty. Utrudniają one odpływ moczu i sprzyjają namnażaniu drobnoustrojów. 
• higiena osobista – niewłaściwe nawyki toaletowe (np. podcieranie w niewłaściwym kierunku) lub zbyt częste stosowanie środków do higieny intymnej mogą zaburzać fizjologiczną mikroflorę stref intymnych i ułatwiać bakteriom dostęp do pęcherza. 
• aktywność seksualna – zapalenie pęcherza po stosunku (tzw. „honeymoon cystitis”, zapalenie pęcherza miesiąca miodowego) występuje na skutek mechanicznego przeniesienia bakterii w okolice cewki moczowej i jej podrażnienia. Może mieć to miejsce w wyniku intensywnego, częstego współżycia. 
• predyspozycje genetyczne – niektórzy pacjenci mogą dziedziczyć pewne cechy anatomiczne lub immunologiczne. Sprzyjają one częstszym zakażeniom układu moczowego (np. większa skłonność do przylegania bakterii do nabłonka dróg moczowych). 
• współistniejąca, źle leczona cukrzyca – osoby z nieuregulowanym poziomem glikemii są bardziej narażone na wszelkie infekcje, w tym także na zapalenie pęcherza. Hiperglikemia sprzyja namnażaniu się bakterii, a osłabione mechanizmy obronne organizmu utrudniają zwalczanie infekcji.  
• przewlekłe choroby układu moczowego – w kamicy moczowej obecność kamieni może utrudniać prawidłowy przepływ moczu. Przerost prostaty czy zapalenie stercza u mężczyzn może powodować zastój moczu i zwiększać ryzyko infekcji. Problemem mogą być też anomalie w budowie narządów układu moczowego, takie jak uchyłki i torbiele.   
• zastój moczu wynikający z wstrzymywania mikcji – długotrwałe powstrzymywanie się od oddania moczu sprzyja zaleganiu moczu w pęcherzu. Stwarza to idealne warunki do namnażania bakterii. Dotyczy to m.in. osób starszych, które z powodu ograniczonej mobilności lub problemów zdrowotnych nie mogą regularnie korzystać z toalety. 
• wychłodzenie narządów intymnych i jamy brzusznej – nagłe obniżenie temperatury ciała (np. w wyniku siedzenia na zimnych powierzchniach) może prowadzić do spadku ogólnej odporności organizmu i lokalnego przekrwienia błon śluzowych, sprzyjającego zakażeniom. O takim „przeziębieniu” pęcherza tradycyjnie mówi się „złapać wilka”.  
• menopauza – spadek poziomu estrogenów u kobiet w okresie menopauzy może prowadzić do zmian w mikroflorze pochwy i większej podatności na infekcje układu moczowego. 
• inne czynniki – czynnikami ryzyka są zabiegi urologiczne, zwłaszcza cewnikowanie. Także obniżenie odporności ogólnej w wyniku przewlekłego stresu, przemęczenia, niedożywienia lub choroby autoimmunologicznej. 

Zapalenie pęcherza – objawy  

Zapalenie pęcherza moczowego zwykle manifestuje się w charakterystyczny sposób, dając typowe objawy w obrębie dolnych dróg moczowych: 

• dysuria (ból i pieczenie przy oddawaniu moczu) – najczęstszy i najbardziej dokuczliwy objaw. Pacjenci określają go jako pieczenie, palenie lub kłucie w trakcie mikcji 
• częstomocz – wzmożona potrzeba oddawania moczu, często niewielkimi porcjami, nawet co kilkanaście minut  
• parcie naglące – silne, nagłe uczucie konieczności oddania moczu  
• ból w podbrzuszu – może przybierać formę kłucia lub tępego ucisku nad spojeniem łonowym  
• zmiana barwy lub zapachu moczu – mocz może być mętny, mieć ciemniejszy kolor i nieprzyjemną woń. W niektórych przypadkach może pojawić się w nim krew (tzw. krwiomocz)  

U małych dzieci zakażeniom układu moczowego może towarzyszyć:  

• gorączka,  
• rozdrażnienie,  
• ból brzucha,  
• wymioty,  
• nocne moczenie,  
• utrata apetytu.  

Zapalenie pęcherza – ile trwa i czy jest zaraźliwe? 

Czas trwania zapalenia pęcherza zależy głównie od przyczyny zakażenia oraz momentu rozpoczęcia leczenia. W niepowikłanych zakażeniach bakteryjnych u młodych, zdrowych kobiet poprawa często następuje już w ciągu 2–3 dni od włączenia antybiotykoterapii.  

Objawy mogą jednak utrzymywać się do około tygodnia. W przypadku tzw. zapaleń powikłanych (nawracające zapalenie pęcherza, obecność wad anatomicznych, choroby współistniejące) oraz u mężczyzn (gdy zakażenie jest związane z problemami z gruczołem krokowym), leczenie może potrwać dłużej, bo nawet do kilku tygodni. W rzadkich przypadkach zapalenia na podłożu wirusowym, choroba zwykle ustępuje samoistnie do 2 tygodni.  

Zapalenie pęcherza moczowego nie jest uważane za chorobę zakaźną, jednak pewne czynniki (zwłaszcza aktywność seksualna) mogą przyczyniać się do przeniesienia bakterii z jednej osoby na drugą lub ułatwić ich wnikanie w głąb układu moczowego. Okres infekcji powinien być czasem wstrzemięźliwości seksualnej, a każda aktywność może wydłużyć czas choroby.   

Co na zapalenie pęcherza? 

W przypadku najczęściej rozpoznawanego zapalenia pęcherza moczowego o etiologii bakteryjnej, podstawą terapii są antybiotyki lub chemioterapeutyki (np. nitrofurantoina, furazydyna, kotrimoksazol, fosfomycyna). Wybór preparatu zależy od wyniku posiewu moczu (jeśli był wykonywany) i antybiogramu oraz indywidualnych przeciwwskazań pacjenta (np. uczulenie, ciąża, karmienie piersią).  

W niepowikłanych zakażeniach u kobiet zazwyczaj wystarcza krótka, kilkudniowa kuracja. Jeśli objawy są nasilone lub pacjent cierpi na nawracające zapalenie pęcherza, lekarz może zalecić dłuższe leczenie lub dodatkowe badania.  

Dodatkowo, w celu złagodzenia dolegliwości bólowych, często zalecane są: 

• leki przeciwbólowe (np. paracetamol, ibuprofen)  
• leki rozkurczowe (np. drotaweryna, hioscyna)  
• preparaty z żurawiną lub D-mannozą jako wspomaganie terapii (suplementy diety mogące ograniczać przyleganie bakterii do nabłonka dróg moczowych)  

W zapaleniu pęcherza o etiologii wirusowej leczenie polega jedynie na łagodzeniu objawów (leki przeciwbólowe, przeciwgorączkowe, odpowiednie nawodnienie). Infekcje wirusowe zwykle ustępują samoistnie, jednak przy utrzymujących się lub nasilających symptomach konieczna jest konsultacja lekarska i ponowne badania.  

Zapalenie pęcherza – domowe sposoby 

W zaawansowanych zapaleniach bakteryjnych pęcherza moczowego nie da się uniknąć antybiotykoterapii, jednak domowe metody mogą łagodzić objawy i skrócić czas trwania infekcji. Co może pomóc osobie z bolesnym zapaleniem pęcherza? 

• nawadnianie organizmu – picie dużej ilości (nawet 3 litry dziennie) wody, niesłodzonej herbaty ziołowej (rumianek, pokrzywa) i soku żurawinowego, pomaga wypłukiwać bakterie z dróg moczowych,  
• unikanie kawy, alkoholu, ostrych przypraw, które mogą one dodatkowo podrażniać pęcherz,  
• ciepłe okłady na podbrzusze pomagają uśmierzać ból i działają rozkurczowo, 
• ziołowe preparaty moczopędne wspomagają pracę nerek i pęcherza (np. napar z mniszka lekarskiego, skrzypu polnego, liści brzozy),  
• suplementowanie d-mannozy, czyli substancji utrudniającej bakteriom (zwłaszcza e. coli) przyleganie do ścian pęcherza. 

W lżejszych przypadkach, a zwłaszcza u osób, które wdrożyły domowe metody zaraz po zauważeniu pierwszych objawów (np. niewielkiego pieczenia podczas oddawania moczu) możliwe jest uniknięcie rozwoju infekcji. Jeśli jednak objawy się nasilają lub nie ustępują w ciągu 1–2 dni, konieczna jest konsultacja lekarska. 

To również może Cię zainteresować:

Ból przy oddawaniu moczu – o czym może świadczyć?