Choroby prostaty – rodzaje, objawy i leczenie  

Gruczoł krokowy – czym jest prostata i do czego służy? 

Gruczoł krokowy (inaczej stercz lub prostata) to nieparzysty narząd męskiego układu moczowo-płciowego.  

Zlokalizowany jest poniżej pęcherza moczowego, dookoła początkowego odcinka cewki moczowej i otoczony jest mocną torebką z mięśni gładkich, które kurczą się podczas ejakulacji.  

Nie występuje u kobiet, jest za to niezwykle ważny dla sprawności urologicznej i seksualnej mężczyzn. Jego główne funkcje to: 

• produkcja płynu nasiennego – wydzielina prostaty stanowi do 30% objętości ejakulatu i zawiera m.in. enzymy oraz substancje odżywcze, które wspomagają ruchliwość i żywotność plemników.   
• udział w mechanizmach kontrolujących odpływ moczu – ze względu na swoje położenie wokół cewki moczowej, prostata bierze udział w regulacji strumienia moczu oraz wspiera prawidłowe działanie zwieracza cewki moczowej, co zapobiega niekontrolowanemu wyciekowi moczu. 

Problemy z prostatą – czy zawsze są groźne?  

Choroby prostaty mogą objawiać się problemami z oddawaniem moczu, uczuciem niepełnego opróżnienia pęcherza, bólem w okolicy krocza oraz zaburzeniami erekcji. 

Choroby prostaty (inaczej choroby stercza) występują z różną częstością w zależności od wieku i uwarunkowań genetycznych. Do najpowszechniejszych schorzeń gruczołu krokowego zalicza się: 

• łagodny przerost gruczołu krokowego (BPH),  
• zapalenie prostaty (ostre i przewlekłe),  
• raka prostaty.  

Każda z tych chorób ma odmienną patogenezę, obraz kliniczny oraz sposoby leczenia. Żadnej z nich nie można ignorować, gdyż nieleczone mogą prowadzić do groźnych powikłań.  

Łagodny przerost gruczołu krokowego (BPH)   

Łagodny przerost gruczołu krokowego (Benign Prostatic Hyperplasia, BPH) jest stanem, w którym dochodzi do stopniowego powiększania się prostaty wskutek rozrostu komórek gruczołowych i podścieliska.  

Proces ten rozpoczyna się około 45-50 roku życia i postępuje z wiekiem, a główną rolę odgrywają tu zaburzenia hormonalne, zwłaszcza zmiany poziomu testosteronu i dihydrotestosteronu (DHT). Najbardziej typowe objawy chorej prostaty w przebiegu BPH to: 

• trudności w rozpoczęciu mikcji, zwłoka w wypływie moczu, 
• słaby, przerywany strumień moczu,  
• słabnięcie strumienia pod koniec mikcji, mocz wypływający kroplami, 
• częstomocz dzienny i nocny,  
• parcia naglące (konieczność natychmiastowego oddania moczu), 
• uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza po mikcji, 
• konieczność silnego parcia na początku lub podczas oddawania moczu.  

Łagodny przerost prostaty jest powszechnym schorzeniem u starszych mężczyzn – stwierdza się go u ok. 80% mężczyzn w wieku 75 lat. Zawsze wymaga leczenia, gdyż przy jego braku może prowadzić do powikłań, takich jak ostre zatrzymanie moczu, nawracające zakażenia dróg moczowych czy przewlekła niewydolność nerek.  

Zobacz: Układ hormonalny – jak działa? Rodzaje hormonów

Zapalenie prostaty – o podłożu infekcyjnym lub nieinfekcyjnym 

Zapalenie prostaty to stan zapalny tkanki gruczołu krokowego, mogące występować jako właściwa reakcja fizjologiczna na infekcję bakteryjną lub bez infekcji.

Do najczęściej diagnozowanych typów zapalenia prostaty zalicza się: 

• ostre bakteryjne zapalenie prostaty – zwykle wywołane przez bakterie Gram-ujemne (np. Escherichia coli), objawiające się zwykle:  
  • gorączką,  
  • silnym ból krocza,  
  • uczuciem pieczenia przy oddawaniu moczu,  
  • dyskomfortem podczas wypróżnień i w trakcie stosunku seksualnego. 
• przewlekłe bakteryjne zapalenie prostaty – gdy infekcja bateryjna utrzymuje się dłużej, często o nieco łagodniejszych, ale nawracających objawach:  
  • ból miednicy,  
  • dyskomfort w okolicy krocza,  
  • okresowe zaostrzenia problemów z oddawaniem moczu 
• przewlekły zespół bólowy miednicy mniejszej (zapalenie niebakteryjne) – brak typowego patogenu w badaniach mikrobiologicznych, a główne objawy to:  
  • ból w okolicy krocza,  
  • dyskomfort,  
  • problemy z oddawaniem moczu. 

Rak prostaty  

Rak prostaty stanowi około 20% wszystkich nowotworów złośliwych u mężczyzn w Polsce i większości krajów wysokorozwiniętych.  

We wczesnym stadium nowotwór prostaty może przebiegać bezobjawowo. W stadiach bardziej zaawansowanych pojawiają się objawy wspólne z łagodnym przerostem prostaty np.:  

• utrudnione oddawanie moczu,  
• naglące parcie,  
• konieczność korzystania z toalety nocą,  
• oddawanie moczu wąskim strumieniem,  

Później może pojawić się zastój moczu w pęcherzu i zaleganie moczu w nerce (wodonercze).  

W przypadku przerzutów mogą wystąpić bóle kostne (np. w odcinku lędźwiowym kręgosłupa), postępująca utrata masy ciała i ogólne osłabienie.  

Zobacz: Anuria – co to jest? Przyczyny, objawy, leczenie, bezmocz u dzieci

Kto leczy prostatę? Diagnostyka i leczenie gruczołu krokowego 

W Polsce specjalistą zajmującym się profilaktyką, diagnostyką i leczeniem chorób gruczołu krokowego jest urolog. W przypadku nowotworów zaawansowanych, w proces terapii często włączają się również onkolodzy, ale pierwszym krokiem niemal zawsze jest konsultacja urologiczna.  

Pacjent trafiający do poradni z podejrzeniem choroby prostaty może zostać skierowany na badania diagnostyczne, w tym:  

• badanie per rectum – podstawowe i szybkie badanie fizykalne, w którym lekarz ocenia kształt, wielkość i konsystencję gruczołu krokowego przez ścianę odbytnicy.  
• oznaczenie stężenia PSA (Prostate-Specific Antigen) – PSA jest białkiem produkowanym w gruczole krokowym. Podwyższone wartości PSA mogą wskazywać na choroby prostaty (zarówno BPH, jak i stany zapalne oraz raka). Poziom PSA zależy od wielu czynników, np. wieku, objętości stercza, aktywności fizycznej czy stosowanych leków.  
• posiew moczu lub nasienia – niezbędny przy podejrzeniu zapalenia, aby zidentyfikować bakterie wywołujące infekcję i dobrać właściwą antybiotykoterapię. 
• badania krwi – np. morfologia, OB, CRP oraz poziom hormonów (testosteron, DHT)   
• USG przezbrzuszne i TRUS (transrektalne) – pozwalające ocenić wielkość prostaty oraz stopień zalegania moczu w pęcherzu po mikcji. 
• biopsja stercza – pod kontrolą TRUS pobiera się wycinki gruczołu krokowego do badania histopatologicznego (zwłaszcza w przypadku podejrzenia raka prostaty).   
• MRI (rezonans magnetyczny) i tomografia komputerowa (TK) – badania obrazowe wyższej rozdzielczości wykonuje się przy podejrzeniu raka prostaty lub zaawansowanego BPH z powikłaniami.  

Leczenie chorób prostaty zależy od rozpoznania, stopnia zaawansowania zmian i ewentualnych powikłań.   

• leczenie łagodnego przerostu prostaty (BPH) – konieczne jest przyjmowanie leków (np. alfa-blokery, inhibitory 5 alfa-reduktazy, a jako wsparcie leki roślinne) lub leczenie chirurgiczne (zabieg urologiczny w celu zmniejszenia przeszkody w odpływie moczu z pęcherza) 
• leczenie zapalenia prostaty – w infekcjach bakteryjnych niezbędna jest antybiotykoterapia (najczęściej fluorochinolony, trimetoprim-sulfametoksazol), często stosuje się też niesteroidowe leki przeciwzapalne i leki rozkurczające 
• leczenie raka prostaty – operacyjne wycięcie gruczołu krokowego wraz z pęcherzykami nasiennymi i grupami węzłów chłonnych w miednicy, radioterapia, chemioterapia, leczenie hormonalne polegające na zmniejszeniu wpływu testosteronu na nowotwór  

Jak dbać o prostatę? Profilaktyka chorób gruczołu krokowego 

Choroby prostaty mogą w dużym stopniu obniżać jakość życia mężczyzn, dlatego warto zadbać o gruczoł krokowy zanim pojawią się pierwsze objawy przerostu, infekcji czy nowotworu.  

Dzięki odpowiedniej profilaktyce zmniejsza się ryzyko rozwoju tych groźnych schorzeń oraz możliwe staje się wcześniejsze wykrywanie i skuteczniejsze leczenie w razie wystąpienia problemów.  

Co robić, by prostata była bezpieczna?  

• Zbilansowana dieta – zdrowiu stercza sprzyja dieta śródziemnomorska oparta na warzywach, owocach, pełnoziarnistych produktach zbożowych, rybach i oliwie z oliwek. Należy ograniczyć spożycie tłuszczów zwierzęcych (wysoki udział tłuszczów nasyconych, zwłaszcza z czerwonego mięsa, może zwiększać ryzyko przerostu i nowotworów prostaty). Wskazane są produkty bogate w likopen (pomidory, arbuz), selen (orzechy brazylijskie, ryby morskie), witaminę E.   
• Utrzymanie prawidłowej masy ciała – unikanie nadwagi i otyłości sprzyjających zaburzeniom hormonalnym mogącym przyczyniać się do rozwoju choroby prostaty (zwłaszcza BPH).   
• Regularna aktywność fizyczna – włączenie ćwiczeń aerobowych i treningu siłowego pomaga regulować metabolizm, poprawia krążenie oraz wspiera ogólny stan zdrowia. 
• Ograniczenie używek – palenie tytoniu zwiększa ryzyko wielu chorób nowotworowych, w tym raka prostaty.  Nadmierne spożycie może nasilać stany zapalne i wpływać na zaburzenia hormonalne.  
• Regularne badania kontrolne – rutynowe wizyty kontrolne u urologa wskazane są po 50 roku życia, a przy obciążonym wywiadzie rodzinnym już po 45. roku życia. Regularnie wykonywane badania per rectum i oznaczenie PSA pozwalają wcześnie wykrywać ewentualne zmiany w gruczole krokowym. 
• Unikanie długotrwałego siedzenia i przeciążeń krocza – mężczyźni pracujący na siedząco powinni wstawać co godzinę i przez kilka minut wykonywać proste ćwiczenia rozciągające lub zrobić krótki spacer, poprawiając w ten sposób ukrwienie okolicy miednicy. Osoby często jeżdżące na rowerze powinny wyposażyć się w siodełka odciążające krocze i jego okolice. Zminimalizuje to mikrourazy i ryzyko przewlekłych stanów zapalnych. 

Choroby prostaty a życie seksualne 

Prostata pełni ważną rolę w mechanizmie ejakulacji i funkcjonowaniu seksualnym mężczyzny. Wszystkie zaburzenia w obrębie stercza mogą przekładać się na dysfunkcje w sferze seksualnej. Nasilenie i charakter problemów zależą od rodzaju choroby oraz indywidualnych czynników, m.in. wieku pacjenta, ogólnego stanu zdrowia i przebiegu leczenia. W przebiegu chorób prostaty mogą pojawić się:  

• zaburzenia erekcji – stany zapalne i przerost gruczołu krokowego mogą wpływać na ukrwienie oraz unerwienie okolicy miednicy, prowadząc do trudności w uzyskaniu lub utrzymaniu erekcji.  
• zaburzenia ejakulacji i odczuwania orgazmu – w przebiegu chorób prostaty może dochodzić do wytrysku wstecznego (ejakulatu cofającego się do pęcherza moczowego), niektórzy mężczyźni zgłaszają też słabszy lub odmiennie odczuwany orgazm 
• spadek libido – w przebiegu BPH zmiany w gospodarce hormonalnej mogą obniżać popęd seksualny  

To również może Cię zainteresować:

Załupek – przyczyny, objawy, leczenie. Jak wygląda załupek?