Ciąża bliźniacza – porady i zagrożenia. Kiedy jest donoszona?

Ciąża bliźniacza – czyli właściwie jaka?  

Ciąża bliźniacza to stan, gdy w macicy rozwijają się jednocześnie dwa płody.  

Rozpoznanie następuje zwykle na podstawie wyników badań obrazowych (przede wszystkim pierwszego ciążowego USG), a u części pacjentek również na podstawie objawów klinicznych, takich jak przyspieszone powiększanie się obwodu brzucha czy intensywniejsze zmiany hormonalne.  

Zgodnie z danymi Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników oraz WHO, ciąże bliźniacze stanowią około 1–2% wszystkich ciąż na świecie.

Duży wpływ na pojawienie się ciąży bliźniaczej mają też oczywiście geny. Zdarza się, że w rodzinie bliźnięta pojawiają się w każdym pokoleniu.  

Sprawdź: USG ciąży w Świecie Zdrowia

Kiedy ciąża bliźniacza jest donoszona? 

Ciąża fizjologiczna, czyli jednopłodowa i przebiegająca bez powikłań, trwa 40 tygodni, ale w standardowej praktyce medycznej za donoszoną uznaje się ją już po 37 ukończonym tygodniu. Optymalny termin zakończenia ciąży wielopłodowej, która rozwija się prawidłowo, nie jest ściśle określony:  

• w przypadku ciąży bliźniaczej dwukosmówkowej i dwuowodniowej zwykle dąży się do zakończenia jej około 37–39 tygodnia, ponieważ wtedy ryzyko powikłań zaczyna rosnąć. Lekarz może jednak zalecić wcześniejsze zakończenie ciąży (np. w 36. tygodniu), jeśli zauważy niepokojące objawy, takie jak zahamowanie wzrostu jednego z bliźniąt czy pogarszające się przepływy w łożysku,  
• w przypadku ciąży jednokosmówkowej dwuowodniowej za dogodny uważa się termin między 35 a 37 tygodniem ciąży, 
• ciąża jednokosmówkowa jednoowodniowa obciążona jest najwyższym ryzykiem wystąpienia powikłań położniczych, dlatego często rozwiązuje się ją między 32 a 34 tygodniem ciąży przez cięcie cesarskie. 

Czytaj więcej: Kalendarz ciąży – przebieg ciąży tydzień po tygodniu

Rodzaje ciąży bliźniaczej – coś więcej niż jedno i dwujajowość  

W terminologii medycznej mówi się o ciążach jedno i dwujajowych (mono- i dwuzygotycznych), a także o ciążach bliźniaczych jedno- i dwukosmówkowych (w zależności, czy dzieci mają wspólne łożyska) oraz jedno- i dwuowodniowych (w zależności, czy dzieci znajdują się w jednym worku owodniowym).

Podstawowe klasyfikacje ciąż bliźniaczych to: 

1. Ze względu na zygotyczność: 

• ciąża bliźniacza jednojajowa (monozygotyczna) – powstaje w wyniku zapłodnienia jednej komórki jajowej przez jeden plemnik, po czym dochodzi do podziału zarodka na dwa (lub więcej) identycznych genetycznie organizmów, 
• ciąża bliźniacza dwujajowa (dwuzygotyczna) – w jej przypadku zapłodnione zostają dwie osobne komórki jajowe przez dwa różne plemniki; bliźnięta są wtedy genetycznie tak odmienne jak zwykłe rodzeństwo. 

2. Ze względu na kosmówkowość (chorionicity) i owodniowość (amnionicity): 

• ciąża dwukosmówkowa dwuowodniowa  
  • każdy płód ma własną kosmówkę (oddzielne łożysko lub dwa łożyska zrośnięte) i własny worek owodniowy, 
  • jest to najczęstszy i najbezpieczniejszy typ ciąży bliźniaczej, obarczony najmniejszym ryzykiem powikłań związanych ze współdzieleniem łożyska, 
  • występuje zawsze w ciążach dwujajowych, a także może wystąpić (rzadziej) w ciążach jednojajowych, jeśli podział zarodka nastąpił bardzo wcześnie (do ok. 3 dnia po zapłodnieniu), 
• ciąża jednokosmówkowa dwuowodniowa  
  • płody współdzielą jedną kosmówkę (jedno łożysko), ale każdy z nich ma własny worek owodniowy, 
  • występuje wyłącznie u bliźniąt jednojajowych i powstaje, gdy do podziału zarodka dochodzi nieco później (zwykle 4–8 dzień po zapłodnieniu), 
  • zwiększone ryzyko powikłań (np. zespół przetoczenia krwi między płodami) wymaga częstszej kontroli lekarskiej i dokładniejszego monitorowania w badaniach USG, 
• ciąża jednokosmówkowa jednoowodniowa  
  • płody mają wspólną kosmówkę (wspólne łożysko) i jeden worek owodniowy, 
  • również występuje wyłącznie w przypadku bliźniąt jednojajowych (podział zarodka następuje najpóźniej, zazwyczaj między 8 a 12 dniem po zapłodnieniu). Podział w 13-15 dniu zwykle kończy się zrośnięciem płodów (bliźnięta syjamskie),    
  • jest to najbardziej ryzykowny rodzaj ciąży bliźniaczej, m.in. z powodu możliwości splątania pępowin, co może prowadzić do niedotlenienia jednego lub obu płodów. Wymaga wzmożonego monitorowania, często także wcześniejszego rozwiązania ciąży (zwykle cięciem cesarskim). Współczynnik śmiertelności płodów w tym rodzaju ciąży jest największy, sięgający 50%.   

Obraz poniżej pokazuje proces powstawania różnych rodzajów ciąży bliźniaczej:

Czytaj także: Zapłodnienie – kiedy i jak do niego dochodzi? Ile dni po stosunku można zajść w ciążę?  

Ciąża bliźniacza – brzuch. Czy zawsze jest większy?   

Kobiety spodziewające się bliźniąt zazwyczaj szybciej zauważają powiększający się obwód brzucha. Dzieje się tak dlatego, gdyż macica w ciążach wielopłodowych rozciąga się intensywniej. Większe jest też zapotrzebowanie organizmu na płyny i składniki odżywcze. Jednak tempo wzrostu brzucha jest kwestią indywidualną.

Niektóre przyszłe mamy mogą mieć wyraźnie widoczny brzuch już pod koniec pierwszego trymestru, a inne zauważą wypukłość kilka tygodni później.

Warto pamiętać, że spory brzuch niesie dodatkowe ryzyko obciążenia kręgosłupa i miednicy, dlatego wskazane jest zadbanie o odpowiednie ćwiczenia wzmacniające (np. ćwiczenia dla kobiet w ciąży, joga w ciąży itd.), a w razie potrzeby – rozważenie stosowania pasa ciążowego. 

Ciąża bliźniacza – różnica wielkości płodów 

Różnica w wielkości płodów w ciąży bliźniaczej może występować z różnych przyczyn i nie zawsze świadczy o patologii. W ciążach dwujajowych (dwuzygotycznych) pewna dysproporcja masy ciała bliźniąt jest dość powszechna, gdyż każde z nich posiada inny zestaw genów i potencjalnie różne tempo wzrastania.

Może to bowiem wskazywać na zespół przetoczenia krwi między płodami (TTTS) lub zespół bliźniaczej niedokrwistości (ang. TAPS) w ciążach jednokosmówkowych albo na wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrostu (IUGR) jednego z bliźniąt. W takich sytuacjach lekarz może zalecić częstsze badania USG, kontrolę przepływów w naczyniach pępowinowych, a czasem hospitalizację.  

Ciąża bliźniacza – objawy. Czy zawsze takie jak w ciąży pojedynczej?  

Podstawowe objawy ciąży bliźniaczej są zbliżone do objawów ciąży pojedynczej. Obejmują między innymi nudności, zwiększoną wrażliwość piersi, zmęczenie, większy apetyt lub awersję do pewnych smaków i zapachów. W przypadku oczekiwania bliźniąt objawy te mogą jednak występować intensywniej i pojawić się wcześniej. Przyszłe podwójne mamy mogą zauważyć u siebie:  

• szybszy przyrost masy ciała i obwodu brzucha,   
• wzmożone zmęczenie i senność, 
• wyższe stężenia hormonów w badaniach krwi (badania laboratoryjne mogą wskazywać na ponadprzeciętnie wysoki poziom gonadotropiny kosmówkowej (hCG)), 
• intensywniejsze nudności i wymioty,  
• problemy żołądkowo-jelitowe związane z uciskiem dwóch płodów na żołądek, 
• wyższe niż normalnie położenie dna macicy w ciąży, 
• odczuwanie ruchów dziecka w różnych częściach brzucha. 

Sprawdź: Testy ciążowe – płytkowe, strumieniowe, paskowe

Jak często należy wykonywać badania kontrolne w ciąży bliźniaczej? 

W ciąży bliźniaczej zaleca się częstsze wizyty kontrolne niż w przypadku ciąży pojedynczej. Oprócz standardowych konsultacji prenatalnych (raz na 4 tygodnie w pierwszej połowie ciąży), w późniejszych tygodniach lekarz może zlecać wizyty nawet co 2 tygodnie. W ciążach jednokosmówkowych często wykonuje się USG co 2 tygodnie od drugiego trymestru, aby wcześnie wychwycić ewentualne powikłania, takie jak TTTS.  

Jakie mogą być powikłania ciąży bliźniaczej?  

Ciąża bliźniacza zawsze jest ciążą zwiększonego ryzyka, a dla prawidłowego rozwoju płodów ważne są m.in. regularne wizyty przyszłej mamy u ginekologa, jej dieta przez cały czas trwania ciąży, odpowiednia suplementacja czy brak bodźców stresowych.

Potencjalne powikłania ciąży bliźniaczej to m.in.:  

• poród przedwczesny i niewydolność szyjki macicy wynikające m.in. z szybszego rozciągania się macicy, co może prowadzić do zainicjowania skurczów porodowych we wcześniejszym terminie, 
• nadciśnienie tętnicze i stany przedrzucawkowe, głównie wskutek większego obciążenia układu krążenia i intensywniejszej pracy łożyska (lub łożysk), 
• większe ryzyko cukrzycy ciążowej, gdyż organizm matki produkuje więcej hormonów łożyskowych, które mogą zaburzać gospodarkę węglowodanową, 
• różnica wielkości płodów i powikłania łożyskowe w związku z zespołem przetoczenia krwi między płodami (TTTS), wewnątrzmacicznym zahamowaniem wzrostu (IUGR) i innymi patologiami,  
• anemia i niedobory pokarmowe u matki, w związku ze zwiększonym zapotrzebowaniem na żelazo i inne składniki odżywcze, 
• małowodzie i wielowodzie, zwłaszcza w ciążach jednokosmówkowych i w powikłaniu TTTS, 
• splątanie pępowin w ciążach jednoowodniowych, 
• zwiększone ryzyko krwawienia okołoporodowego. 

Ciąża bliźniacza wymaga bardziej wnikliwej kontroli lekarskiej niż ciąża pojedyncza. Ważne, by wcześnie wdrożyć diagnostykę rodzaju ciąży (jedno- czy dwukosmówkowa, jedno- czy dwuowodniowa) oraz odpowiednio często wykonywać badania ultrasonograficzne. Dzięki ścisłej współpracy z lekarzem ginekologiem-położnikiem oraz przestrzeganiu jego zaleceń (m.in. dotyczących diety, suplementacji, racjonalnej aktywności fizycznej, ewentualnie hospitalizacji) zdecydowana większość ciąż bliźniaczych może zakończyć się bezpiecznym porodem dwójki zdrowych dzieci.  

Sprawdź: Suplementy dla kobiet w ciąży, witaminy i minerały