Mieszana choroba tkanki łącznej – czy można wyleczyć zespół Sharpa? 

Co to jest mieszana choroba tkanki łącznej? 

Mieszana choroba tkanki łącznej (ICD-10: M35.1), znana tez jako zespół Sharpa lub MCTD (z ang. mixed connective tissue disease), to choroba łącząca w sobie objawy kliniczne trzech przewlekłych zapalnych chorób o podłożu autoimmunologicznym: 

• toczeń rumieniowaty układowy (TRU)  

• twardzina układowa (TU) 

• zapalenie wielomięśniowe (PM) lub skórno-mięśniowe (DM) 

Dodatkowo, u niektórych pacjentów rozpoznaje się również cechy reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS). Częstość występowania mieszanej choroby tkanki łącznej w populacji nie jest dokładnie poznana – szacunkowa zachorowalność to 10 przypadków na 100 tysięcy osób.

Pierwsze symptomy choroby u dzieci występują średnio około 11. roku życia, jednak ze względu na niecharakterystyczny początek, rozpoznanie zostaje ustalone zwykle parę lat później.

U dorosłej części populacji początek choroby przypada zwykle na 3 lub 4 dekadę życia, przy czym kobiety chorują nawet dziewięciokrotnie częściej niż mężczyźni.

Co istotne, u wszystkich chorych stwierdza się wysokie miano przeciwciał przeciw rybonukleoproteinie U1 (anty-U1 RNP), co dowodzi etiologii autoimmunologicznej tego schorzenia i pozwala zróżnicować ją z innymi chorobami tkanki łącznej.

Wydaje się, że mieszana choroba tkanki łącznej może być częściowo zdeterminowana genetycznie, natomiast wciąż nie ma pewności, czy na zachorowalność mogą mieć wpływ czynniki środowiskowe (takie jak np. infekcje wirusowe) oraz inne wyzwalacze.   

Mieszana choroba tkanki łącznej – objawy 

Objawy mieszanej choroby tkanki łącznej mogą dotyczyć prawie każdego narządu i obszaru, niektóre symptomy występują jednak znacznie częściej od innych, a ich wspólny obraz pozwala zróżnicować MCTD z poszczególnymi schorzeniami, których cechy łączy.

Początkowo objawy co prawda nie są swoiste i obejmują ogólne osłabienie, bóle mięśniowo-stawowe czy stany podgorączkowe, ale z czasem rozwijają się do bardziej charakterystycznych i najczęściej obejmują:   

• objaw Raynauda – napadowy skurcz tętnic rąk, rzadziej stóp, przebiegający z charakterystycznym blednięciem, zasinieniem, ochłodzeniem i zaburzeniami czucia w palcach, najczęściej pod wpływem zimna, czasem też stresu. Dotyczy 75-100% pacjentów z mieszaną chorobą tkanki łącznej  

• obrzęk grzbietowej strony rąk oraz całych palców – tak zwane palce kiełbaskowate, rozpoznawane u większości chorych z MCTD 

• zapalenie wielostawowe – typowe dla tocznia rumieniowatego układowego, rozpoznawane u ponad polowy pacjentów z MCTD, czasem razem z powiększeniem węzłów chłonnych, zapaleniem błon surowiczych, rumieniem twarzy 

• tętnicze nadciśnienie płucne (pulmonary arterial hypertension – PAH) – objaw twardziny układowej, u pacjentów z MCTD stwierdzany od 25% do 80% przypadków 

• osłabienie siły mięśniowej i osłabienie ogólne – występujący w zapaleniu wielomięśniowym 

• przeciwciała anty-RNP w podwyższonych poziomach, szczególnie przeciwciała przeciwko białku 68 kD. 

Ponadto, do kryteriów diagnostycznych mieszanej choroby tkanki łącznej (wg Kasukawy), zalicza się również:

• leukopenię,
• trombocytopenię,
• sklerodaktylię,
• osłabienie perystaltyki przełyku,
• zwiększenie stężenia enzymów mięśniowych,
• zmiany typu miogennego w EMG – chorobę rozpoznaje się, gdy u pacjenta stwierdza się obecność przynajmniej jednego objawu wspólnego (najczęściej jest to objaw Raynauda), wysokie miano przeciwciał oraz przynajmniej po jednym objawie charakterystycznym dla tocznia rumieniowatego, twardziny układowej i zapalenia wielomięśniowego (lub skórno-mięśniowego).  

Mieszana choroba tkanki łącznej – rokowania 

Przebieg mieszanej choroby tkanki łącznej najczęściej jest przewlekły i zazwyczaj stosunkowo łagodny, jednak z występowaniem naprzemiennych zaostrzeń i remisji. W części przypadków stwierdza się przekształcenie MCTD w kierunku twardziny układowej lub tocznia rumieniowatego układowego.

Objawem źle rokującym jest nadciśnienie płucne, które jest główną przyczyną przedwczesnych zgonów pacjentów z MCTD. Inne groźne powikłania to problemy sercowo-naczyniowe, infekcje, dysfunkcje nerek. Ogólna przeżywalność pacjentów z mieszaną chorobą tkanki łącznej jest zadowalająca – pięcioletnie przeżycie stwierdza się u 98% pacjentów, dziesięcioletnie u 96%, a piętnastoletnie u 88%.  

Mieszana choroba tkanki łącznej a ciąża 

Nie ma wielu badań dotyczących przebiegu ciąży i porodu u kobiet z mieszaną chorobą tkanki łącznej, dostępne dane wskazują jednak, że MCTD w ciąży nie jest łagodnym schorzeniem i może mieć negatywne konsekwencje dla matki i dziecka.

Częstość zaostrzeń choroby w okresie ciąży jest podobna, jak u innych schorzeń o podłożu autoimmunologicznym, a na jej przebieg mają wpływ zmiany hormonalne związane z ciążą. Zagrożeniem jest przede wszystkim:

• zajęcie płuc,
• rozwój śródmiąższowej choroby płuc,
• nadciśnienie płucne,
• dysfunkcje nerek.

Mogące zwiększać ryzyko wystąpienia:

• stanu przedrzucawkowego,
• choroby zakrzepowo-zatorowej,
• przedwczesnego porodu.

Dla płodu może to oznaczać zagrożenie:

• wcześniactwem,
• wewnątrzmacicznym ograniczeniem wzrostu (IUGR),
• toczniem noworodków (NL).     

Mieszana choroba tkanki łącznej – leczenie 

Wybór terapii dla pacjentów z mieszaną chorobą tkanki łącznej uzależniony jest od objawów, które przeważają w danym okresie, a plan leczenia powinien uwzględniać aktywne zapalenia w poszczególnych układach i narządach oraz powikłania zagrażające zdrowiu i życiu pacjenta.  

• w łagodnych postaciach z przewagą zapalenia wielostawowego oraz bólów mięśniowych włącza się niesteroidowe leki przeciwzapalne, czasem też małe dawki kortykosteroidów przez krótki czas,   

• w stanach zaostrzeń konieczne bywa leczenie skojarzone kortykosteroidami i lekami immunosupresyjnymi, 

• w silnym objawie Raynauda zaleca się modyfikację stylu życia (unikanie ekspozycji na zimno i urazów palców, zakaz palenia papierosów i inne), a leczenie może polegać na podawaniu antagonistów kanału wapniowego z grupy dihydropirydyny (np. nifedypina) i antagonistów receptora AT (np. losartan),  

• tętnicze nadciśnienie płucne, ciężkie zapalenie nerek i inne poważne powikłania MCTD wymagają leczenia specjalistycznego.  

To również może Cię zainteresować:

Zespół Guillaina-Barrégo – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie