Przepuklina brzuszna – czynniki ryzyka, objawy, leczenie

Czym jest przepuklina brzuszna?

Przepuklina brzuszna to nieprawidłowe przemieszczenie się zawartości jamy brzusznej poza jej anatomiczne ograniczenia przez nabyte lub naturalne otwory w powłokach.

Przepukliny możemy podzielić na: 

• przepukliny wrodzone, które charakteryzują̨ się̨ występowaniem w lokalizacjach anatomicznych, gdzie istnieją̨ naturalne otwory lub punkty o zmniejszonej wytrzymałości w ścianie jamy brzusznej (przepuklina pępkowa, przepuklina pachwinowa skośna);
• przepukliny nabyte, które powstają w miejscach o normalnej charakterystyce anatomicznej pod wpływem czynników zewnętrznych (np. przepuklina pachwinowa prosta, przepuklina udowa).

Przepukliny mogą też powstawać w bliznach po operacjach chirurgicznych lub po urazach jamy brzusznej bądź miednicy mniejszej.

Polecamy: Od czego zależy dobre trawienie? Kiedy może się pojawić uczucie dyskomfortu trawiennego?

Przepukliny brzuszne możemy również podzielić na:

• przepukliny zewnętrzne, czyli przepukliny, w których narządy jamy brzusznej uwypuklają się „na zewnątrz” ciała (poza mięśnie brzucha), m.in.: przepuklina pachwinowa, udowa, pępkowa, kresy białej lub w bliźnie po laparotomii;
• przepukliny wewnętrzne, czyli przepukliny, w których narządy jamy brzusznej kierują się do innych jam ciała lub zachyłków, nie wychodzą na zewnątrz powłok. Takimi przepuklinami są np. przepukliny rozworu przełykowego lub przepukliny przepony.

Biorąc pod uwagę charakter przepukliny zewnętrznej, może ona być:

• odprowadzalna – jej zawartość można swobodnie wycofać (odprowadzić) do jamy brzusznej;
• nieodprowadzalna – jej zawartości nie da się swobodnie cofnąć do brzucha, odprowadzenie może być niemożliwe w wyniku np. zrostów ze ścianą worka przepuklinowego;
• uwięźnięta – otwór, przez który przepuklina wystaje z ciała – czyli jej wrota – są zbyt wąskie i zaburzają pasaż jelitowy, prowadząc do rozwoju podniedrożności lub niedrożności, lecz nie powodują zaburzeń ukrwienia jelita;
• zadzierzgnięta – nieodprowadzalna przepuklina z zaburzeniami ukrwienia zawartości przepukliny spowodowanymi zaciskaniem się pierścienia wokół worka. Prowadzi do rozwoju stanu zapalnego i martwicy i jest bezpośrednim zagrożeniem życia, wymaga pilnej operacji.

Polecamy: Skąd się bierze ból szczęki?

Przyczyny przepukliny brzusznej

Przepuklina powstaje głównie z dwóch powodów – słabych ścian jamy brzusznej lub zwiększonego ciśnienia w jej obrębie. Ściany jamy brzusznej w niektórych miejscach są nieco słabsze i mniej odporne, co sprzyja rozwojowi przepuklin w tym obszarze.

Z kolei wysokie ciśnienie naraża na sytuację, w której jelita wywierają nacisk na ściany brzucha. Wzrost ciśnienia następuje przy różnych czynnościach, np. w trakcie kichania, śmiania się czy uprawiania sportu.

Do rozwoju przepuklin mogą przyczynić się niektóre choroby, np. przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP). Ciąża, zwłaszcza ciąża mnoga, może prowadzić do rozwoju przepukliny lub rozstępu kresy białej. Do rozwoju przepukliny może dojść również w wyniku osłabienia struktury ściany jamy brzusznej w konsekwencji interwencji chirurgicznych lub urazów. Może dojść do rozwoju tak zwanej „przepukliny w bliźnie”.

Przepuklina brzuszna – czynniki ryzyka

Pewne czynniki stwarzają większe ryzyko doświadczenia przepukliny. Wśród nich wymienia się:

• płeć męską,
• zaburzenia wagi – otyłość lub niedożywienie,
• palenie papierosów,
• starszy wiek,
• ponowne operacje jamy brzusznej,
• terapię sterydami,
• powikłania w procesie gojenia się ran,
• utrzymujące się, podwyższone ciśnienie w jamie brzusznej.

Przewlekle podwyższone ciśnienie w obszarze jamy brzusznej pojawia się przy: ciąży, wysiłku fizycznym, zaparciach, guzach czy chorobach takich jak wodobrzusze, przewlekła obturacyjna choroba płuc, powiększony gruczoł krokowy.

Polecamy: Rozrost prostaty – przyczyny i objawy

Objawy przepukliny brzusznej

Jednym z pierwszych zauważalnych i charakterystycznych objawów przepukliny jest miękkie wybrzuszenie w miejscu jej rozwoju. Warto zwrócić też uwagę na typ bólu. Przy przepuklinie jest on „ciągnący” i może promieniować. Towarzyszyć mu mogą nudności i wzdęcia. Dolegliwości bólowe są szczególnie odczuwane w sytuacjach, w których napięte zostają mięśnie brzucha, np. w trakcie uprawiania sportu, przy kaszlu, śmiechu czy wypróżnianiu się. W przypadku gdy dojdzie do zadzierzgnięcia przepukliny, mogą wystąpić wymioty, zatrzymanie perystaltyki i ostry ból brzucha. Jest to nagła i niebezpieczna sytuacja, która wymaga pilnej interwencji chirurgicznej.

Leczenie przepukliny brzusznej

Przepuklinę brzuszną można leczyć wyłącznie operacyjnie. Mimo tego istnieje ryzyko nawrotu. Najniebezpieczniejszą sytuacją jest jednak lekceważenie choroby lub jej niewłaściwe leczenie, ponieważ może to prowadzić do uwięźnięcia i zadzierzgnięcia jelita.

W leczeniu przepukliny brzusznej korzysta się głównie z dwóch metod operacyjnych.

1. Operacja klasyczna – polega na przestawieniu worka przepuklinowego w prawidłowe miejsce, znajdujące się w jamie brzusznej. Dodatkowym elementem jest naprawienie braków w ścianie jamy brzucha (po przestawieniu worka), co ma uchronić przed rozwojem kolejnej przepukliny. Wykorzystuje się do tego sztuczne siatki lub tkanki pacjenta.
2. Laparoskopia – metoda ta polega na nałożeniu sztucznej siatki w miejscu przepukliny, co prowadzi do wzmocnienia ścian jamy brzusznej, redukcji schorzenia i ochrony przed nawrotem.

Zadzierzgnięta przepuklina jelita

Przepuklina nie jest schorzeniem, które samo znika. Rozwija się stopniowo i prowadzi do wielu powikłań, które mogą być niebezpieczne dla zdrowia i życia. Jednym z najpoważniejszych i najczęstszych jest uwięźnięcie i niedokrwienie jelita – taką przepuklinę nazywamy zadzierzgniętą. Zazwyczaj dochodzi do tego, gdy zbyt długo zwleka się z operacją.

Jelito staje się wtedy niedokrwione, dochodzi do jego martwicy i zapalenia otrzewnej. Zaburzone zostają ruchy perystaltyczne, co blokuje przesuwanie się treści pokarmowej i prowadzi do niedrożności. Sytuacja ta to „ostry brzuch” i może doprowadzić do śmierci. W przypadku uwięźnięcia jelita trzeba bardzo szybko podjąć działanie chirurgiczne. 

Przepuklina brzuszna – jaki lekarz?

Ze względu na to, że jedyny skuteczny rodzaj leczenia przepukliny brzusznej to operacja, specjalistą, do którego warto udać się z podejrzeniem przepukliny brzusznej, jest chirurg. Po zleceniu badań (m.in. USG) i zapoznaniu się z wynikami decyduje on o operacji oraz wybiera odpowiednią metodę. Jeśli nie jesteśmy pewni, czy dokuczające nam objawy wynikają z przepukliny, najlepiej udać się do lekarza pierwszego kontaktu, który pokieruje nas dalej. 

Polecamy: Jak rozpoznać powikłania po grypie?

Autor: Redakcja