Depresja maskowana – objawy i leczenie 

Depresja – co to za choroba?  

Depresja to choroba zaliczana do grupy zaburzeń psychicznych afektywnych (inaczej zaburzeń nastroju). Objawia się przede wszystkim znacznym spadkiem nastroju, uczuciem smutku i przygnębienia, a także spadkiem energii i utratą apetytu. Choremu na depresję często towarzyszy poczucie winy oraz brak wiary we własne możliwości. Ponadto osoba zmagająca się z tym zaburzeniem psychicznym może odczuwać apatię, brak energii  i niechęć do podejmowania codziennych aktywności.  

Czym jest depresja maskowana? 

Depresja maskowana – nazywana również depresją ukrytą – to rodzaj depresji, w której pacjent skarży głównie na dolegliwości fizyczne. Mogą to być objawy zwykle kojarzone z chorobami somatycznymi, np.:

• ból brzucha,
• biegunki,
• zaparcia,
• duszności,
• zaburzenia rytmu serca (przyspieszone lub niemiarowe bicie serca, często opisywane przez pacjentów jako tzw. kołatanie serca).  

W depresji maskowanej pacjent może również odczuwać smutek i przygnębienie, jednak często to symptomy fizyczne są bardziej nasilone i to na nich koncentruje swoją uwagę, próbując znaleźć przyczynę ich występowania. Czasem chory może w ogóle nie zauważyć obniżonego nastroju – depresja maskowana może przypominać inne choroby i nie objawiać się typowymi oznakami psychicznymi, co znacząco utrudnia jej rozpoznanie. 

Jak leczy się depresję maskowaną?

Leczenie depresji maskowanej opiera się na metodach stosowanych w terapii klasycznej depresji. Pacjent najczęściej przyjmuje leki przeciwdepresyjne, które pomagają zmniejszyć objawy psychiczne i somatyczne, co z czasem umożliwia powrót do codziennego funkcjonowania. Jednocześnie chory uczestniczy w psychoterapii – spotkania z terapeutą zwykle odbywają się raz w tygodniu. Dzięki nim pacjent z depresją maskowaną może lepiej zrozumieć mechanizm powstawania choroby – uczy się rozpoznawać trudne emocje oraz wyrażać je w bezpiecznej przestrzeni gabinetu. Jest to niezwykle ważne, gdyż stłumione uczucia często prowadzą do powstawania objawów somatycznych. 

Depresja maskowana a psychoterapia. Czy to skuteczna metoda?

Depresja maskowana zwykle leczona jest za pomocą terapii w nurcie poznawczo-behawioralnym, jednak dostępne są także inne metody, takie jak terapia psychodynamiczna czy terapia skupiająca się na związku psychiki z ciałem (terapia Lowena).  

Co ważne, nie każda forma terapii będzie odpowiednia dla każdego pacjenta – dobór odpowiedniej techniki terapeutycznej powinien uwzględniać indywidualne predyspozycje oraz stan psychiczny chorego. Bardzo ważne jest także zbudowanie relacji z terapeutą, dlatego warto podejść do pierwszych spotkań z otwartością i dać sobie czas na ocenę, czy dana forma pracy oraz styl prowadzenia terapii są dla pacjenta komfortowe.     

Leki na depresję maskowaną

W leczeniu depresji maskowanej stosuje się leki przeciwdepresyjne – są to preparaty dostępne na receptę przepisywane przez lekarza psychiatrę. Leczenie dobiera się indywidualnie na podstawie zgłaszanych przez pacjenta objawów oraz ogólnego stanu zdrowia.  

Zdarza się, że pacjenci z depresją maskowaną cierpią również z powodu innych współtowarzyszących zaburzeń psychicznych (np. zaburzenia odżywiania, fobie, napady paniki) – w takim przypadku leki dopasowywane są tak, aby działały na wiele dolegliwości jednocześnie i wywoływały jak najmniej skutków ubocznych. 

Leki wykorzystywane w leczeniu depresji maskowanej to: 

• Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI – ang. selective serotonin reuptake inhibitor) – paroksetyna, sertralina, escitalopram, citalopram, fluwoksamina, fluoksetyna. SSRI to zwykle leki pierwszego wyboru – zalecane najczęściej w leczeniu depresji maskowanej ze względu na wysoką skuteczność i stosunkowo niskie prawdopodobieństwo wystąpienia działań niepożądanych.  
• Inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI, ang. serotonin norepinephrine reuptake inhibitor) – wenlafaksyna, duloksetyna, deswenlafaksyna. SNRI są stosowane w przypadku, gdy chory odczuwa silne napięcie oraz przewlekły ból (np. ból mięśni, głowy czy kręgosłupa) oraz gdy SSRI nie przynoszą oczekiwanych efektów. 
• Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (TLPD) – amitryptylina, doksepina, klomipramina. Rzadziej stosowane jako terapia pierwszego rzutu z powodu uciążliwych skutków ubocznych  

Depresja maskowana i leki – skutki uboczne 

Leki antydepresyjne, tzw. antydepresanty, zaczynają wykazywać działanie terapeutyczne zwykle po kilku tygodniach od przyjęcia pierwszej dawki. Na początku stosowania leków pacjent z depresją maskowaną może nie widzieć efektów rozpoczętego leczenia, a wręcz – w wielu przypadkach – czuć się gorzej.  

Objawy depresji maskowanej – jak rozpoznać? 

Objawy depresji maskowanej mają głównie charakter somatyczny (czyli fizyczny). Często objawy te są mylnie przypisywane innym chorobom o podłożu np. kardiologicznym czy neurologicznym.  

Pacjent z depresją maskowaną może skarżyć się na: 

• przewlekłe bóle głowy,  
• przewlekłe bóle brzucha, 
• zawroty głowy, 
• świąd skóry, 
• zespół niespokojnych nóg, 
• spadek libido, 
• zaburzenia rytmu serca, 
• kołatanie serca,  
• bezsenność,  
• zmęczenie, 
• ból kręgosłupa, 
• sztywność i napięcie mięśni, 
• zaburzenia trawienia (biegunki, zaparcia). 

Chory na depresję maskowaną zazwyczaj nie łączy dolegliwości fizycznych ze stanem psychicznym. Dodatkowo wyniki badań medycznych zwykle nie wykazują żadnych nieprawidłowości, mimo utrzymujących się symptomów. Sprawia to, że pacjent chcąc zdiagnozować przyczynę złego samopoczucia jest odsyłany od specjalisty do specjalisty, aż w końcu – często po wielu miesiącach a nawet latach trafia do psychiatry, gdzie w końcu otrzymuje niezbędną pomoc.  

Test na depresję maskowaną

Wiele osób szuka łatwego i szybkiego sposobu na zdiagnozowanie depresji maskowanej. Dotyczy to zwłaszcza pacjentów, którzy przez długi czas borykają się z niezdiagnozowanymi dolegliwościami. W tym celu często wykorzystują dostępny w internecie kwestionariusz – test Becka. Pozwala ocenić stopień nasilenia objawów depresyjnych. Test składa się z 21 pytań – każde z nich dotyczy konkretnego symptomu charakterystycznego dla depresji (np. smutek, poczucie winy, problemy ze snem, brak apetytu). 

Należy jednak podkreślić, że w przypadku depresji maskowanej na pierwszy plan wysuwają się objawy somatyczne (np. ból kręgosłupa, swędzenie skóry, ból brzucha). Chory może więc nie odczuwać symptomów psychicznych typowych dla depresji o klasycznym przebiegu, takich jak: spadek nastroju i energii, apatia czy obniżona samoocena. Dlatego wykonywanie testów dostępnych online, pozwalających stwierdzić skalę depresji, może mijać się z celem i nie dawać wiarygodnych rezultatów.