Okrężnica jest najdłuższym odcinkiem jelita grubego – mierzy około 1,5 metra długości i ma ogromne znaczenie dla naszego układu pokarmowego. Jej podstawową funkcją jest magazynowanie i dostarczanie organizmowi wody, substancji odżywczych i składników mineralnych. Jej możliwości absorpcyjne to około 4,5 litra wody na dobę. Okrężnica ma również szereg innych, ważnych zadań, bez których układ pokarmowy nie funkcjonowałby dobrze:
- zagęszcza treść jelitową;
- formuje i magazynuje kał;
- produkuje śluz, który nawilża i chroni wnętrze nabłonka okrężnicy i umożliwia przesuwanie zagęszczonej treści jelitowej;
- tworzy środowisko dla bakterii jelitowych oraz bakterii kwasu mlekowego, które z kolei produkują kwas foliowy oraz witaminy z grupy B i K. Hamują też rozwój chorobotwórczych mikroorganizmów.
Ból okrężnicy – jak rozpoznać i co oznacza?
O problemach z okrężnicą może świadczyć szereg dolegliwości, takich jak: wewnętrzny ucisk i napięcie w okolicy żołądka, wątroby oraz odbytu w tym pieczenie odbytu, często połączone ze zgagą, nieprzyjemnym odbijaniem się i zbyt dużą ilością gazów.
Oprócz bólów brzucha, objawami choroby okrężnicy mogą być też nudności i wymioty, a także zaparcia i biegunki, które mogą świadczyć o szeregu chorób takich jak:
- zespół jelita drażliwego (ból brzucha, wzdęcia, ucisk w podbrzuszu, problem z regularnym wypróżnianiem się);
- choroba Hirschprunga – wrodzona wada polegająca na braku ruchów perystaltycznych jelita, noworodek nie wydala pierwszego stolca – smółki lub wydala z opóźnieniem, ma też bolesne wzdęcia;
- uchyłki jelita grubego, nazywane też „uchyłkami okrężnicy” to zgrubienia w ścianie okrężnicy – cienkościenne woreczki o średnicy około 1 centymetra, które powstają w skutek stosowania przez wiele lat diety ubogiej w błonnik. Uchyłki uznane są za chorobę cywilizacyjną, u większości chorych nie dają objawów. Zwykle diagnozuje się je przypadkowo np. podczas kolonoskopii. Występują najczęściej u osób po 60. roku życia. U części pacjentów (według szacunków u około 20 procent) choroba może powodować bóle brzucha, wzdęcia, zmianę rytmu wypróżnień w tym biegunki lub zaparcia.
Zapalenie okrężnicy – przyczyny, objawy
Do stanu zapalnego okrężnicy dochodzi w przebiegu wrzodziejącego zapalenie jelita grubego (WZJG). Często jednak proces zapalny zaczyna się w odbytnicy i rozprzestrzenia w górę, obejmując całą okrężnicę. W wyniku stanu zapalnego komórki w wyściółce jelita obumierają, tworząc wrzody. Chory ma biegunki, bóle brzucha, połączone z gorączką, osłabieniem, spadkiem masy ciała.
Ciężki przebieg wrzodziejącego zapalenia jelita notuje się u około 20 procent chorych, którzy cierpią na liczne krwiste biegunki i u których dochodzi do zwiększenia częstotliwości rytmu serca, obniżenia ciśnienia tętniczego, tkliwości jamy brzusznej czy osłabienia perystaltyki jelit oraz anemii. U chorych pierwsze objawy mogą pojawić się pomiędzy 15. a 25. rokiem życia, rzadziej między 45. a 55. rokiem życia. Przyczyna tego procesu nie jest do końca poznana.
Pałeczki okrężnicy – zakażenie
Pałeczka okrężnicy (z łac. Escherichia coli) to niegroźna bakteria, tworząca florę bakteryjną jelita grubego, w tym okrężnicy u ludzi. Jednak niektóre jej odmiany mogą być szkodliwe i wywoływać infekcję przewodu pokarmowego, która objawia się m.in. biegunką. Może także prowadzić do zakażenia opon mózgowo-rdzeniowych, dróg żółciowych, czy układu oddechowego.
Pałeczki okrężnicy są częstą przyczyną zakażeń szpitalnych, dotykają w szczególności osób z chorobami współistniejącymi, np. z cukrzycą, alkoholizmem, przewlekłą obturacyjną chorobą płuc.
Patogenne szczepy pałeczek okrężnicy są również najczęstszą przyczyną tzw. biegunki podróżnych u turystów w krajach tropikalnych lub tam, gdzie panują złe warunki sanitarne.
Okrężnica – rak
Rak okrężnicy jest rodzajem nowotworu jelita grubego, może rozwijać się w każdej z czterech części okrężnicy – wstępnicy, poprzecznicy, zstępnicy, esicy (końcowy odcinek okrężnicy). Na raka okrężnicy częściej zapadają mężczyźni niż kobiety. Badania dowodzą, że rak jelita częściej występuje u chorych cierpiących na wrzodziejące zapalenie jelita grubego, chorobę Leśniowskiego-crohna, a także u palaczy oraz osób otyłych.
Rokowania u chorych zależą od stopnia zaawansowania choroby. Ze względu na elastyczność tej części przewodu pokarmowego początkowo choroba nie daje żadnych objawów. Rak jelita grubego może kojarzyć się z krwawieniem z odbytu, jednak w rzeczywistości krwawień nie widać podczas wypróżniania. Chorobę wykrywa się w badaniu krwi utajonej w kale.
Zaniepokoić powinny naprzemiennie występujące zaparcia i biegunki, w tym uporczywe bóle i silne skurcze brzucha, powtarzające się epizody parcia na stolec, po których nie udaje się go oddać. Każdy z tego typu objawów wymaga pilnej konsultacji lekarskiej.
