Szczepienia przeciw polio: IPV i OPV

Polio – charakterystyka choroby

Polio, znane dawniej jako choroba Heinego-Medina, to ostra choroba zakaźna opisana po raz pierwszy przez dwóch uczonych, od których nazwisk pochodzi jej historyczna nazwa. 

Choć najczęściej atakuje dzieci, zagrożeni są także dorośli i młodzież. 

W latach 50. XX wieku świat zmagał się z epidemią polio, którą udało się zatrzymać dzięki szczepionce opracowanej przez Hilarego Koprowskiego.  

Polio wywołują trzy typy wirusa – najbardziej niebezpieczny jest typ 1, który odpowiada za większość epidemii i ciężkich przypadków porażeń. Pozostałe dwa typy wirusa nie stanowią już zagrożenia, nie ma przypadków zakażenia nimi od 2015 (typ 2) i 2019 roku (typ 3). 

Do zakażenia dochodzi głównie drogą pokarmową, rzadziej kropelkową – dlatego polio bywa nazywane „chorobą brudnych rąk”.

Wirus polio po wniknięciu do organizmu namnaża się w nabłonku jelit. Potem zajmuje węzły chłonne, a następnie przedostaje się do krwi (wiremia pierwotna). Po pewnym czasie może dojść do wiremii wtórnej, a więc wirus rozprzestrzeni się po całym organizmie, docierając do ośrodkowego układu nerwowego, gdzie po dalszym namnożeniu może doprowadzić do porażenia.

Pierwsze objawy polio przypominają grypę i są to: 

• gorączka, 
• ból gardła, 
• nudności, 
• biegunka, 
• ogólne osłabienie. 

W rzadkich wypadkach, u ok. 0,5 proc. chorych rozwija się najcięższa, porażenna postać choroby. W wyniku której dochodzi do nieodwracalnego, niesymetrycznego porażenia mięśni wiotkich, najczęściej w dolnych kończynach.

Polio może być śmiertelne, jeśli wirus uszkodzi mięśnie oddechowe lub zaatakuje mózg.

Szczepionka na polio

Została stworzona przez polskiego naukowca mieszkającego w USA, Hilarego Koprowskiego. Szczepionka była bezpieczna i spełniała swoje zadanie – pomagała w wytworzeniu odporności w organizmie.

Obecnie istnieją dwa typy szczepionek przeciw poliomyelitis:

• OPV, czyli szczepionka zawierająca żywe, ale pozbawione zjadliwości wszystkie trzy typy wirusa;
• IPV, czyli szczepionka inaktywowana zawierająca zabite wirusy trzech typów.

Zobacz: Jaką drogą podaje się szczepionki? Szczepienia doustne, donosowe, domięśniowe

W Polsce obecnie stosuje się jedynie szczepionkę IPV podawaną domięśniowo lub podskórnie, która stymuluje produkcję swoistych przeciwciał w klasie IgG, które chronią przed wiremią i zajęciem neuronów motorycznych. 

Na rynku dostępne są także szczepienia skojarzone, jak np. Boostrix Polio, która jest szczepionką chroniącą przed zakażeniem błonicą, tężcem, krztuścem oraz poliomyelitis. Można ją stosować u dzieci po ukończeniu 3. roku życia.

Sprawdź: Szczepienie błonica, tężec, krztusiec, polio (BOOSTRIX, POLIO)

Kalendarz szczepień na poliomyelitis

Szczepienie na polio jest w Polsce obowiązkowe.

Według kalendarza szczepień ochronnych podaje się dwie dawki szczepienia podstawowego w pierwszym roku życia dziecka, następnie dawki przypominające, a więc:

• w 3.-4. miesiącu,
• w 5.-6. miesiącu,
• w 16.-18. miesiącu (dawka przypominająca),
• w 6. roku życia dziecka (dawka przypominająca).

Osoby wyjeżdżające do krajów, gdzie może dojść do zakażenia polio powinny wykonać szczepienie przypominające przed wyjazdem. Zalecane jest powtarzanie szczepienia co 10 lat, aby zachować odporność organizmu.

Zawsze podanie szczepionki przeciw polio powinno być poprzedzone badaniem kwalifikacyjnym, przeprowadzonym przez lekarza.

Szczepionka IPV – cena

Szczepienia obowiązkowe realizowane w ramach Programu Szczepień Ochronnych są bezpłatne, finansowane przez NFZ. 

Dostępne szczepionki skojarzone, to tzw.

• 5 w 1, czyli szczepionka przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi, poliomyelitis (polio) i Haemophilus influenzae typu b (Hib),
• 6 w 1 – chroni przed sześcioma chorobami: polio, krztusiec, błonica, tężec, żółtaczka typu B (WZW typu B), zakażenie Haemophilus influenzae typu B (Hib).

Cena szczepień skojarzonych to około 220-260 zł.

Możliwe powikłania po szczepionce IPV

Szczepionkę przeciwko polio uznaje się za bezpieczną, ponieważ zawiera inaktywowane cząsteczki wirusa. Po szczepieniu mogą wystąpić objawy miejscowe, takie jak: 

• zaczerwienienie, 
• ból w miejscu wkłucia, 
• stwardnienie lub obrzęk. 

Objawy te mogą trwać do 1–2 dni.

Bardzo rzadko obserwuje się objawy takie, jak: 

• bóle głowy, 
• wymioty,
• biegunka. 

Jeśli wystąpią, to ustępują samoistnie w ciągu kilku dni.

Każdorazowo niepożądane odczyny szczepienne (NOP) należy zgłosić lekarzowi, który ma obowiązek zarejestrowania pacjenta i jego objawów w Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej. Stamtąd są przekazywane do Zakładu Epidemiologii NIZP PZH-PIB, gdzie podlegają weryfikacji i analizie przez ekspertów.

Po szczepieniu należy pozostać w przychodni

Zawsze, po każdym szczepieniu, należy pozostać w przychodni przez 30 minut – na wypadek możliwości wystąpienia poszczepiennej reakcji nadwrażliwości, czyli wstrząsu anafilaktycznego. 

Każde szczepienie wykonuje się tylko u zdrowych dzieci lub dorosłych, po kwalifikacji lekarskiej i w obecności lekarza.

OPV, czyli doustna szczepionka przeciwko polio

OPV jest szczepionką, którą wycofano w 2016 roku. Zawierała „żywe” szczepy wirusa polio. Zarejestrowano ją w 1964 roku i była popularniejsza, ze względu na większą immunogenność, w porównaniu z dostępnymi wówczas IPV, niższy koszt i łatwość podawania. Tym, co charakteryzowało szczepionkę OPV, było namnażanie się wirusa w jelitach, skąd był wydalany i mógł się przenosić na inne osoby.

To również może Cię zainteresować:

Kalendarz szczepień dla dorosłych