📌 Wiedza w pigułce
- Chłoniak nieziarniczy jest zróżnicowaną grupą nowotworów, obejmującą odmiany zarówno o niskim, jak i wysokim stopniu złośliwości.
- Chłoniak nieziarniczy rozlany typu B (DLBCL) to przykład postaci agresywnej, charakteryzującej się szybkim przebiegiem, ale też stosunkowo wysokimi szansami na wyleczenie.
- Chłoniak nieziarniczy grudkowy (guzkowy) rozwija się wolniej; pacjenci często długo nie odczuwają dolegliwości, co może odwlekać diagnozę.
Chłoniak ziarniczy a nieziarniczy – podstawowe różnice
Chłoniaki nieziarnicze (ang. Non-Hodgkin Lymphomas, w skrócie NHL) to liczna i zróżnicowana grupa nowotworów wywodzących się z limfocytów – komórek układu odpornościowego, które na co dzień chronią organizm przed infekcjami.
W przeciwieństwie do chłoniaków ziarniczych (Hodgkina) nie stwierdza się w nich charakterystycznych komórek Reed-Sternberga. Częstość występowania chłoniaków nieziarniczych rośnie wraz z wiekiem, choć niektóre odmiany pojawiają się u młodszych dorosłych, a nawet u dzieci.
Chłoniak ziarniczy (Hodgkina) oraz chłoniak nieziarniczy (NHL) różnią się przede wszystkim obrazem mikroskopowym.
- W chłoniaku ziarniczym mamy do czynienia ze specyficznymi komórkami Reed-Sternberga, które są zwykle dużych rozmiarów, wielojądrzaste i widoczne w badaniu histopatologicznym.
- W chłoniakach nieziarniczych komórek tych nie stwierdza się; rozrost nowotworowy może obejmować limfocyty B, T lub komórki NK.
Podział ten jest kluczowy z punktu widzenia diagnostyki i wyboru optymalnej terapii. Rokowania oraz sposoby leczenia mogą się znacznie różnić.
Współcześnie skuteczność leczenia chłoniaka ziarniczego (Hodgkina) jest bardzo wysoka, natomiast nieziarniczy chłoniak wykazuje dużo większą różnorodność przebiegu klinicznego – od form wolno rozwijających się (indolentnych) po skrajnie agresywne.
Chłoniak nieziarniczy – co to jest i skąd się bierze?
Mianem chłoniaka nieziarniczego określa się grupę kilkudziesięciu typów nowotworów wywodzących się z dojrzałych lub niedojrzałych limfocytów B, T bądź komórek NK.
Ponieważ limfocyty obecne są w całym organizmie zwłaszcza w:
- węzłach chłonnych,
- śledzionie,
- szpiku kostnym,
- a także w tkankach limfatycznych przewodu pokarmowego,
chłoniak nieziarniczy może pojawić się niemal w każdej lokalizacji.
Przyczyny i czynniki ryzyka
- Zaburzenia odporności:
- choroby autoimmunologiczne (np. toczeń),
- wrodzone niedobory immunologiczne,
- zakażenie HIV,
- przewlekłe leczenie immunosupresyjne (np. po przeszczepieniach).
- Infekcje wirusowe/bakteryjne: m.in.
- Czynniki środowiskowe: narażenie na promieniowanie jonizujące, niektóre substancje chemiczne (pestycydy, herbicydy).
- Wiek: wiele chłoniaków nieziarniczych pojawia się głównie u osób w wieku 60–70 lat, choć istnieją agresywne podtypy częste także u młodszych dorosłych i dzieci.
Warto pamiętać, że wciąż nie znamy precyzyjnie wszystkich przyczyn prowadzących do transformacji nowotworowej limfocytów. Zwykle jest to splot czynników genetycznych, środowiskowych i immunologicznych.
Najważniejsze rodzaje chłoniaka nieziarniczego
Ze względu na budowę mikroskopową i tempo rozwoju nowotworu rozróżniamy dwie główne kategorie:
Chłoniaki indolentne (o niskim stopniu złośliwości)
Rosną wolniej, dają mniej nasilone objawy, a pacjenci często przez długi czas mogą nie odczuwać wyraźnych dolegliwości. W tej grupie znajduje się m.in. chłoniak nieziarniczy grudkowy (guzkowy), nazywany też chłoniakiem grudkowym. Charakteryzuje go tworzenie w obrębie węzła chłonnego struktur przypominających grudki.
- Chłoniaki te bywają trudniejsze do całkowitego wyleczenia, ale odpowiednio prowadzone leczenie może pozwolić na wiele lat życia w remisji.
- Objawy mogą być skąpe, często ograniczają się do powiększenia węzłów chłonnych, dlatego wielu pacjentów zgłasza się do lekarza z dużym opóźnieniem.
Chłoniaki agresywne (o wysokim stopniu złośliwości)
Rozwijają się dynamicznie, co stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta, ale paradoksalnie szansa na trwałe wyleczenie bywa wyższa (przy intensywnej chemioterapii). Najczęstszym przykładem jest chłoniak nieziarniczy rozlany typu B (DLBCL).
- Chłoniak nieziarniczy rozlany typu B (ang. Diffuse Large B-Cell Lymphoma) uznawany jest za najczęściej występujący chłoniak agresywny.
- Objawia się gwałtownie powiększającymi się węzłami chłonnymi (np. szyjnymi, pachowymi, pachwinowymi), a także „objawami ogólnymi” – gorączką, nocnymi potami, utratą masy ciała.
- Rokowania w dużej mierze zależą od stadium choroby w chwili rozpoznania, ale dzięki nowoczesnej immunochemioterapii (np. R-CHOP) wielu pacjentów ma szansę na całkowite wyleczenie.
Chłoniak nieziarniczy z małych komórek
W niektórych opisach spotkasz określenie „chłoniak nieziarniczy rozlany z małych komórek”. Dotyczy ono przede wszystkim morfologii (wielkości i charakteru) komórek w obrazie mikroskopowym. O tym, czy chłoniak z małych komórek będzie bardziej indolentny, czy agresywny, decyduje szereg szczegółowych cech immunohistochemicznych.
Chłoniak nieziarniczy objawy – kiedy zgłosić się do lekarza?
Objawy chłoniaka nieziarniczego bywają niespecyficzne, co może opóźnić rozpoznanie. Na wczesnym etapie często zauważalne jest:
- Powiększenie węzłów chłonnych – nierzadko szyjnych (pojawia się wtedy określenie chłoniak nieziarniczy na szyi), pachowych lub pachwinowych; węzły zwykle nie bolą, co powoduje lekceważenie problemu.
- Gorączka, nocne poty, utrata wagi (tzw. objawy B) – jeśli trwają dłużej, mogą wskazywać na intensywnie aktywny proces nowotworowy.
- Osłabienie, zmęczenie, infekcje – konsekwencja spadku odporności i/lub niedokrwistości, która często towarzyszy chorobie.
- Bóle brzucha, zaburzenia trawienia – w przypadku zajęcia przewodu pokarmowego (np. chłoniak żołądka lub jelit).
- Zmiany skórne – zaczerwienienia, guzki, przebarwienia (jeśli chłoniak lokalizuje się w obrębie skóry).
- Objawy neurologiczne – drętwienia, zaburzenia ruchu, widzenia (gdy chłoniak zajmuje ośrodkowy układ nerwowy).
Pamiętaj, że powiększone węzły chłonne nie zawsze muszą oznaczać chłoniaka – w wielu przypadkach są to reakcje na zakażenia bakteryjne czy wirusowe. Jeśli jednak węzeł długo się utrzymuje, rośnie lub towarzyszą mu inne objawy, zgłoś się do lekarza.
Skorzystaj z Programu Moje Zdrowie już dziś!
Zadzwoń 800 800 390 i umów się na badania
Chłoniak nieziarniczy morfologia i diagnostyka
Diagnoza „chłoniak nieziarniczy” wymaga szeregu badań, by precyzyjnie ustalić rodzaj choroby, stopień jej zaawansowania oraz stan ogólny pacjenta.
- Morfologia krwi z rozmazem
- ocena parametrów krwinek białych, czerwonych i płytek krwi. W zaawansowanych stadiach chłoniaka może pojawić się niedokrwistość, leukopenia lub odwrotnie – wzrost liczby leukocytów,
- wskazówką bywa także aktywność LDH (dehydrogenazy mleczanowej) – często bywa zwiększona w przypadku aktywnego procesu nowotworowego.
- Badania obrazowe
- USG (zwłaszcza powiększonych węzłów chłonnych),
- RTG klatki piersiowej,
- Tomografia komputerowa (CT) jamy brzusznej, klatki piersiowej i miednicy – pozwalają ocenić zasięg choroby,
- Rezonans magnetyczny (MRI) bywa stosowany w diagnozowaniu zajęcia ośrodkowego układu nerwowego lub struktur trudno dostępnych w CT,
- PET-CT przydaje się zwłaszcza w chłoniaku agresywnym (np. DLBCL), pozwalając wykryć aktywne metabolicznie ogniska nowotworu.
- Biopsja węzła chłonnego
- absolutna podstawa diagnozy. Zwykle pobiera się cały węzeł (biopsja wycinająca), by ocenić strukturę tkanek i wykonać badania histopatologiczne oraz immunohistochemiczne,
- na tej podstawie lekarz określa typ chłoniaka (np. grudkowy, rozlany typu B, chłoniak nieziarniczy z małych komórek).
- Badanie szpiku kostnego
- pomocne w ocenie, czy nowotwór zajął również szpik (co jest częste w chłoniakach o bardziej uogólnionym przebiegu).
Chłoniak nieziarniczy rokowania
Rokowania w chłoniaku nieziarniczym zależą od szeregu czynników, takich jak:
- Podtyp histologiczny (np. chłoniak nieziarniczy rozlany typu B bywa agresywny, ale dobrze reagujący na intensywne leczenie, podczas gdy chłoniak grudkowy rośnie wolniej, jednak jest trudniejszy do całkowitej eradykacji).
- Stopień zaawansowania – przy wczesnym wykryciu, gdy choroba jest ograniczona do nielicznych obszarów, szanse na wyleczenie (w przypadku postaci agresywnych) albo na długoletnią stabilną remisję (w postaciach indolentnych) rosną.
- Wiek i stan ogólny pacjenta – starsze osoby z chorobami towarzyszącymi mogą gorzej znosić intensywne leczenie, co wpływa na efekty terapii.
- Wskaźnik IPI (International Prognostic Index) – opracowany do oceny ryzyka; uwzględnia m.in. stężenie LDH, zaawansowanie procesu, wiek oraz stan sprawności.
Chłoniak nieziarniczy rozlany typu B
- Często stosuje się intensywną chemioterapię R-CHOP, obejmującą rytuksymab (przeciwciało monoklonalne anty-CD20).
- U wielu pacjentów można uzyskać wieloletnie remisje, a w części przypadków – trwałe wyleczenie. Im wcześniej zostanie postawiona diagnoza, tym lepiej.
Chłoniaku nieziarniczy grudkowy
- Jest to chłoniak wolno rosnący, często przez długi czas pozostający w stadium lokalnym lub ograniczonym. Zwykle reaguje na leczenie, ale ma tendencję do nawrotów.
- Może jednak „transformować” w postać bardziej agresywną, co wymaga intensywniejszej terapii.
Leczenie chłoniaka nieziarniczego – dostępne metody
Dobór leczenia zależy od podtypu, stadium choroby oraz możliwości pacjenta. Wyróżniamy:
- Chemioterapia
- podawanie cytostatyków w schematach wielolekowych. Skuteczność bywa wysoka w chłoniakach agresywnych,
- u pacjentów z chłoniakiem grudkowym (o niskim stopniu złośliwości) chemioterapia może być stosowana w skojarzeniu z innymi metodami lub w razie progresji.
- Immunoterapia
- stosowanie przeciwciał monoklonalnych, np. rytuksymabu w chłoniakach B-komórkowych (CD20+),
- terapie celowane, np. inhibitory kinaz, zaczynają odgrywać coraz większą rolę w leczeniu opornych lub nawrotowych przypadków.
- Radioterapia
- w wybranych, wczesnych stadiach lub przy zlokalizowanych zmianach można zastosować napromienianie węzłów chłonnych,
- bywa też uzupełnieniem chemioterapii w schematach skojarzonych.
- Przeszczepienie szpiku kostnego lub komórek macierzystych
- u pacjentów, u których chłoniak nawraca lub jest pierwotnie oporny na leczenie,
- może być przeszczep autologiczny (własne komórki pacjenta) lub allogeniczny (od dawcy zgodnego genetycznie).
- Leczenie wspomagające
- obejmuje profilaktykę zakażeń (leki przeciwwirusowe, przeciwgrzybicze, antybiotyki), leczenie niedokrwistości (przetoczenia krwinek czerwonych, preparaty stymulujące erytropoezę), wsparcie żywieniowe i fizjoterapię,
- psychologiczne wsparcie pacjenta jest nie mniej ważne, ponieważ leczenie może być długotrwałe i obciążające.
Potrzebujesz konsultacji z psychologiem?
Umów wizytę stacjonarną lub telekonsultację
Czy chłoniaka nieziarniczego można wyleczyć?
Odpowiedź brzmi: tak, wiele form chłoniaka nieziarniczego można całkowicie wyleczyć lub uzyskać wieloletnią remisję. Szczególnie dotyczy to chłoniaków agresywnych (m.in. chłoniak nieziarniczy rozlany typu B), które dynamicznie reagują na chemioterapię i immunoterapię.
W chłoniakach o wolniejszym przebiegu (np. grudkowych) najczęściej udaje się znacznie wydłużyć życie pacjentów i poprawić jego jakość. Nowoczesne leki oraz odpowiednio dobrana strategia terapeutyczna pozwalają kontrolować chorobę przez wiele lat.
Podsumowanie – nieziarniczy chłoniak a diagnoza i rokowania
- Rokowania zależą głównie od typu chłoniaka, zaawansowania choroby, wieku i stanu ogólnego pacjenta. We wczesnych stadiach lub w przypadku agresywnych, ale wrażliwych na leczenie odmian, można uzyskać wieloletnie remisje, a czasem całkowite wyleczenie.
- Podstawą rozpoznania jest biopsja (najlepiej wycinająca) węzła chłonnego i szczegółowa analiza histopatologiczna. Dodatkowe badania, takie jak morfologia, USG, tomografia, rezonans czy PET-CT, służą ocenie rozległości choroby.
⚠️ Pamiętaj:
Wczesne zgłoszenie się do lekarza i przeprowadzenie diagnostyki w przypadku utrzymującego się:- powiększenia węzłów chłonnych,
- nocnych potów,
- niewyjaśnionej gorączki,
- nagłego spadku wagi.
Może pomóc w szybkim wykryciu chłoniaka nieziarniczego i zwiększyć Twoje szanse na skuteczne leczenie.
Bibliografia
- Stowarzyszenie Przyjaciół Chorych na Chłoniaki „Przebiśnieg”. Chłoniaki ziarnicze i nieziarnicze. Rozpoznawanie. Warszawa: Takeda Pharma Sp. z o.o.; 2020. [9P_1201_1116_Przebisnieg_Ulotka_v1_final.pdf]
- Agencja Oceny Technologii Medycznych. Oksaliplatyna we wskazaniach: chłoniak nieziarniczy rozlany nieokreślony (C83.9), chłoniak nieziarniczy nieokreślony (C85.9); Talidomid we wskazaniu: chłoniak nieziarniczy rozlany limfoblastyczny (C83.5). Raport w sprawie oceny świadczenia opieki zdrowotnej. Raport nr AOTM-OT-431-52/2013. Warszawa: AOTM; 2014.[276_316_RPT_OT_431_52_oksaliplatyna_talidomid_C83.9_C85.9_C83.5_2014.01.28.pdf]
- Walewski J, red. Nauk. Nowotwory układu chłonnego. Warszawa: Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego; 2011. ISBN: 978-83-62110-26-1. [728_11_Nowotwory_12.12.11.pdf]
- Aniśko-Trambecka P, Łagoda K. Chłoniaki nieziarnicze w populacji dzieci i młodzieży. W: Kowalczuk K, Krajewska-Kułak E, Cybulski M, red. Wybrane choroby cywilizacyjne XXI wieku. T. 1. Białystok: Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, Wydział Nauk o Zdrowiu; 2016. s. 251–263. ISBN: 978-83-945984-5-7. [0000056511.pdf]
- Sowińska E, Usnarska-Zubkiewicz L. Aktywność przeciwnowotworowa limfocytów T gamma–delta w nieziarniczych chłoniakach złośliwych i ich transformacja nowotworowa (Lymphocytes T Gamma–Delta Antitumor Activity in non-Hodgkin’s Lymphomas and Their Neoplastic Transformation). Adv Clin Exp Med. 2004;13(3):483–489. [x-14_Sowi2.pdf]
To również może Cię zainteresować:
