📌 Wiedza w pigułce
- Szczepionka MMR przed trzema chorobami zakaźnymi: odrą, świnką i różyczką.
- W Polsce jest szczepieniem obowiązkowym i bezpłatnym, podawanym w dwóch dawkach: między 13. a 15. miesiącem życia oraz w 6. roku życia.
- Przyjęcie dwóch dawek znacząco zmniejsza ryzyko zachorowania i groźnych powikłań, zwłaszcza po odrze.
- Badania nie potwierdzają związku szczepionki MMR z autyzmem, a preparat jest uznawany za bezpieczny przez instytucje medyczne.
Co to jest szczepionka MMR?
Szczepionka MMR to trójskładnikowa szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce. Jej nazwa pochodzi od angielskich nazw tych trzech chorób, czyli measles, mumps, rubella. Szczepionka MMR w Polsce wchodzi w skład grupy szczepień obowiązkowych, które są finansowane ze środków znajdujących się w budżecie Ministra Zdrowia.
Szczepionka MMR – szczepienie na odrę
Odra to choroba zakaźna, która może prowadzić do groźnych powikłań wymagających hospitalizacji. Najbardziej narażone na występowanie komplikacji po przechorowaniu odry są dzieci do 5. roku życia a także dorośli w wieku powyżej 20 lat. Dlatego bardzo ważne jest, aby przyjąć szczepienie na odrę już we wczesnych dzieciństwie – 1. dawkę w 13. miesiącu życia, a dawkę uzupełniającym w 6. roku życia. Szczepienie pozwala znacząco zmniejszyć prawdopodobieństwo zakażenia, a także uchronić się przed negatywnymi skutkami choroby.
Szczepienie na odrę jest szczepieniem obowiązkowym realizowanym w ramach Programu Szczepień Ochronnych (PSO, inaczej kalendarz szczepień). Dziecku podawana jest skojarzona szczepionka MMR, co oznacza, że w organizmie wytwarzane są przeciwciała przeciw odrze, a także przeciw dwóm innych chorobom zakaźnym: śwince i różyczce. Skuteczność szczepienia na odrę jest wysoka – wynosi ok. 98%.
Szczepienie na odrę – dlaczego warto się szczepić?
Odra to groźna choroba pięciokrotnie bardziej zakaźna niż grypa. Co ważne, chorują na nią głównie osoby niezaszczepione. Możesz więc ograniczyć ryzyko wystąpienia infekcji szczepiąc dziecko dwoma dawkami szczepionki MMR. W ten sposób możesz także zapobiec niebezpiecznym dla zdrowia i życia powikłaniom, takim jak:
- zapalenie płuc,
- zapalenie oskrzeli,
- zapalenie ucha środkowego i utrata słuchu,
- uszkodzenie wzroku w wyniku pozagałkowego zapalenia nerwu wzrokowego,
- zapalenia mięśnia sercowego,
- zapalenie wątroby,
- podostre stwardniające zapalenie mózgu (SSPE).
Obowiązkowe szczepienia przeciw odrze pozwoliły osiągnąć odporność zbiorowiskową – oznacza to, że większość populacji jest uodporniona na patogen, co znacząco ogranicza rozprzestrzenianie się choroby. Warto wiedzieć, że w przypadku niektórych patogenów, np. wirusa polio, odporność zbiorowiskowa może prowadzić do całkowitego wyeliminowania choroby.
Jednak różnice w wyszczepialności dzieci na odrę w poszczególnych regionach Polski – w niektórych województwach poziom zaszczepienia populacji wynosi ok. 86%, w innych niemal 97% – sprzyjają pojawianiu się ognisk zachorowań. Dlatego pamiętaj, aby zaszczepić dziecko przeciw odrze – nie tylko ochronisz je przed chorobą, ale także przyczynisz się do zmniejszenia jej rozprzestrzeniania.
Kiedy odbywa się szczepienie MMR?
W ciągu życia szczepionka MMR podawana jest dwukrotnie. Obecnie zgodnie z kalendarzem szczepień pierwszą dawkę przyjmują dzieci między 13. a 15. miesiącem życia. Kolejne szczepienie MMR dziecko powinno otrzymać w 6. roku życia.
Szczepienie MMR – pierwsza dawka
Pamiętaj, że szczepienie MMR powinno być podane dziecku między 13. a 15. miesiącem życia. Jeśli maluch otrzyma je wcześniej niż w 13. miesiącu życia, powinien być ponownie zaszczepiony pierwszą dawką.
Powodem, dla którego należy powtórzyć szczepienie są naturalne przeciwciała, które posiadają dzieci w 1. roku życia. Przeciwciała te pochodzą od matki i mogą osłabić odpowiedź organizmu na szczepionkę, prowadząc do niewystarczającego wytworzenia własnych przeciwciał.
Szczepienie MMR – dawka uzupełniająca
Dlaczego szczepienie MMR należy powtarzać? U około 5–10% dzieci pierwsza dawka szczepionki nie zapewnia pełnej odporności na odrę, dlatego rekomenduje się podanie drugiej, uzupełniającej dawki.
Dwie dawki szczepienia pozwalają na nabycie u około 98 proc. zaszczepionych dzieci trwałej odporności. Szczepionkę MMR podaje się też osobom w szczególnym stopniu narażonym na infekcje.
Warto wiedzieć! Przepisy regulujące moment podania dawki uzupełniającej zmieniły się w 2019. Przed tą zmianą – do 2018 roku – dzieci były szczepione drugą dawką preparatu MMR w 10. roku życia. Dzieci, które do 2019 roku skończyły 6 lat i nie otrzymały jeszcze uzupełniającej dawki szczepionki, były szczepione w 10. roku życia zgodnie z zasadami obowiązującymi przed zmianą przepisów.
Czy szczepionka MMR jest bezpłatna?
Tak, szczepienie MMR jest wykonywane w ramach kalendarza szczepień, w którym oznaczone jest jako szczepienie obowiązkowe bezpłatne. Szczepionka MMR jest w pełni refundowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia.
Szczepionka MMR – skład
W składzie szczepionki MMR znajdują się substancje:
- czynne, jak atenuowany wirus odry, atenuowany wirus świnki, atenuowany wirus różyczki;
- pomocnicze, w tym m.in. sorbitol, woda do iniekcji, neomycyna.
Atenuowany wirus jest żywy, ale niezdolny do wywołania choroby.
Preparat do wstrzykiwań powstaje przez dokładne połączenie fiolki z proszkiem i rozpuszczalnikiem. Szczepionka podawana jest podskórnie lub domięśniowo. Nie należy jej wstrzykiwać donaczyniowo. Jedna dawka wynosi 0,5 ml.
Szczepionka MMR a autyzm poszczepienny
Pogląd, że szczepienie na odrę, świnkę i różyczkę wpływa na rozwój autyzmu, wygłosił brytyjski lekarz Andrew Wakefield z Royal Free Medical School w Londynie.
Niechęć do szczepień rozpoczęła się po opublikowaniu artykułu jego autorstwa w czasopiśmie The Lancet w 1998 roku – w artykule tym Wakefield przedstawił tezę na temat szkodliwości szczepienia MMR.
Co ważne, w późniejszym czasie przeprowadzono wiele badań, które nie potwierdziły ryzyka występowania autyzmu po szczepieniu MMR. Badacze podkreślają, że podanie szczepionki MMR i pojawienie się autyzmu to przypadkowa zbieżność zdarzeń. Nie ma dowodów, aby pierwsze było przyczyną drugiego.
Warto także podkreślić, że czasopismo The Lancet wielokrotnie przepraszało za przedstawienie fałszywych wyników badań Wakefielda. Ponadto weszło na ścieżkę sądową z badaczem i mimo udowodnionego oszustwa przedstawiony przez Wakefielda pogląd podważył zaufanie do szczepień aż do dziś. Okazało się, że przeprowadzone przez Wakefielda badania nie spełniały standardów naukowych, a on sam, wykorzystując rodziców dzieci z autyzmem, chciał wyłudzić odszkodowania od firm farmaceutycznych. W 2010 r. został dożywotnio pozbawiony prawa do wykonywania zawodu.
Czy szczepienie MMR jest bezpieczne?
Szczepionka MMR zapewnia ochronę przeciwko odrze, śwince i różyczce. Dzięki szeroko zakrojonym badaniom szczepionka MMR została uznana za bezpieczną przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) oraz inne instytucje medyczne. Niepożądane reakcje poszczepienne, jeśli występują, są zwykle łagodne i krótkotrwałe, takie jak niewielka gorączka czy zaczerwienienie w miejscu wkłucia.
Ważne! W wyniku doniesień brytyjskiego naukowca i działań ruchów antyszczepionkowych powstało przekonanie, jakoby szczepionka MMR powodowała autyzm. Przeprowadzone liczne badania nie potwierdzają takiej zależności, a lekarz, który przedstawił ten pogląd, w 2010 r. dożywotnio utracił prawo do wykonywania zawodu za naruszenie zasad etyki i praktyki medycznej.
Szczepienie MMR – skutki uboczne
Każda szczepionka niesie ze sobą ryzyko powikłań; mogą one wystąpić również po szczepieniu MMR. Skutki uboczne najczęściej obejmują nieprzyjemne objawy w miejscu wstrzyknięcia, takie jak: pieczenie, kłucie, zaczerwienienie, tkliwość, ból, obrzęk.
Inne powikłania po szczepieniu MMR to m.in.:
- zakażenie górnych dróg oddechowych,
- wysypka w miejscu podania,
- gorączka,
- zapalenie ucha środkowego,
- brak apetytu,
- nerwowość,
- uogólnione powiększenie węzłów chłonnych,
- bezsenność,
- zapalenie spojówek,
- nietypowy płacz,
- zapalenie oskrzeli,
- biegunka,
- wymioty,
- kaszel,
- obrzęk ślinianki przyusznej.
Bardzo rzadkimi objawami poszczepiennymi są reakcje alergiczne, w tym reakcje anafilaktyczne, małopłytkowość, łagodne zapalenie mózgu.
Przeciwwskazania do szczepionki MMR
Szczepionka MMR może być stosowana na 6 tygodni przed podaniem innych szczepionek zawierających żywe wirusy lub na 6 tygodni po ich podaniu. Nie powinna być podawana w następujących przypadkach:
- Ciężka infekcja, w której jednym z objawów jest wysoka gorączka. W takiej sytuacji należy odczekać aż dolegliwości spowodowane chorobą ustąpią. Po zakończeniu infekcji, dziecko powinien zbadać lekarz. Specjalista oceni, czy stan zdrowia malucha pozwala na podanie preparatu MMR i wyznaczy nowy termin szczepienia;
- Przeciwwskazaniem do podania szczepionki MMR jest uczulenie na którykolwiek z jej składników czynnych lub pomocniczych. Przykładowo: osoby z rzadką dziedziczną nietolerancją fruktozy nie powinny być szczepione ze względu na sorbitol znajdujący się w preparacie;
- Szczepionka MMR nie powinna być stosowana u osób z niewydolnością układu immunologicznego, w tym zarówno z pierwotnym, jak i wtórnym niedoborem odporności, oraz u osób przyjmujących leki osłabiające układ odpornościowy;
- Wyjątek stanowią chorzy w okresie bezobjawowym infekcji HIV.
Szczepionki MMR nie wolno stosować u kobiet w ciąży i należy unikać zajścia w ciążę w ciągu 3 miesięcy od zaszczepienia. Szczególną uwagę należy zwrócić na osoby, u których w ciągu 3 miesięcy przeprowadzono transfuzję krwi i osocza i które leczono immunoglobulinami lub innymi preparatami krwi.
