Wirus Nipah – drogi transmisji, ogniska i ryzyko dla Europy

Czym jest wirus Nipah i skąd bierze się choroba Nipah?

Wirus Nipah (nipah virus, NiV) to zoonotyczny wirus RNA z rodziny Paramyxoviridae, należący do rodzaju Henipavirus. Po raz pierwszy został rozpoznany pod koniec lat 90. XX w. podczas epidemii w Malezji i Singapurze, dotyczącej głównie hodowców świń i ich rodzin, z dużą liczbą ciężkich przypadków i zgonów. Od tego czasu wirus pojawia się okresowo w niektórych regionach Azji.  

Naturalnym rezerwuarem wirusa są nietoperze owocożerne (Pteropus spp.), które same zwykle nie wykazują objawów chorobowych, ale wydalają wirusa w ślinie, moczu i kale. Do zakażenia ludzi dochodzi najczęściej przez:

• kontakt z wydzielinami zakażonych nietoperzy,
• spożywanie skażonej żywności (np. surowego soku daktylowca),
• kontakt z zakażonymi zwierzętami hodowlanymi,
• rzadziej – przez bliski kontakt z chorym człowiekiem.

Choroba Nipah przebiega od niespecyficznych objawów grypopodobnych przez zapalenie płuc, aż do ostrego zapalenia mózgu. Wskaźnik śmiertelności szacowany jest na ok. 40–75 %, choć wartości te zależą od warunków epidemiologicznych i jakości lokalnej opieki medycznej.

Czytaj także: COVID-19 – charakterystyka zakażenia, przebieg choroby. Jak rozpoznać zakażenie koronawirusem?

Gdzie występuje wirus Nipah?

Największe doświadczenie z wirusem Nipah mają kraje Azji Południowej. Na podstawie analiz i danych WHO wiadomo, że ogniska choroby były wielokrotnie rejestrowane w:

• Bangladeszu – niemal coroczne ogniska w sezonie zimowo-wiosennym, do 2025 r. odnotowano około 350 przypadków zachorowań u ludzi,
• Indiach – potwierdzone przypadki w stanach Kerala oraz Bengal Zachodni w ostatnich latach,
• Malezji i Singapurze – wczesne, historyczne ogniska w latach 1998–1999, od tego czasu nie notowano znacznych nawrotów,
• Filipinach – zgłoszone pojedyncze zachorowania lub ogniska przypisywane NiV.

Poza Azją nie odnotowano dotąd przypadków epidemicznych.

Czytaj także: Malaria (zimnica) – co to za choroba, jakie daje objawy i jak się przed nią chronić w podróży

Objawy zakażenia wirusem Nipah

Choroba Nipah zwykle rozpoczyna się od objawów nieswoistych, co utrudnia jej wczesne rozpoznanie. Okres inkubacji wirusa wynosi najczęściej od 3 do 14 dni. Pierwsze objawy przypominają powszechne infekcje wirusowe i obejmują:

• gorączkę,
• bóle głowy,
• osłabienie,
• bóle mięśni.

Część chorych zgłasza także nudności, wymioty lub objawy ze strony układu oddechowego, takie jak kaszel i duszność.

Czytaj także: Grypa – objawy, leczenie, zapobieganie. Co na grypę?

Objawy neurologiczne i ciężki przebieg

U dużej części zakażonych choroba niestety rozwija się dalej – wirus zajmuje ośrodkowy układ nerwowy. Pojawiają się wówczas objawy neurologiczne, w tym:

• zaburzenia świadomości,
• dezorientacja,
• senność,
• drgawki.

Najcięższą postacią choroby Nipah jest ostre zapalenie mózgu, które może prowadzić do śpiączki i zgonu. Objawy neurologiczne mogą rozwijać się szybko, często w ciągu kilku dni od wystąpienia gorączki.

Wysoka śmiertelność obserwowana w ogniskach epidemicznych wiąże się przede wszystkim z ciężkim przebiegiem neurologicznym oraz ostrą niewydolnością oddechową. U osób, które przeżyły zakażenie, opisywano również odległe następstwa neurologiczne, takie jak zaburzenia poznawcze czy napady padaczkowe. To sprawia, że wirus Nipah pozostaje jednym z najbardziej niebezpiecznych patogenów odzwierzęcych i uznawany jest za zagrożenie publiczne.

Leczenie i profilaktyka w chorobie Nipah

Obecnie nie istnieją zatwierdzone leki ani szczepionki specyficzne dla wirusa Nipah u ludzi. Leczenie ma charakter wspomagający i obejmuje monitorowanie pracy narządów dotkniętych zakażeniem oraz zapobieganie powikłaniom neurologicznym i oddechowym.

Profilaktyka koncentruje się na:

• eliminacji ekspozycji na potencjalne źródła zakażenia (unikanie spożywania surowej żywności potencjalnie skażonej wydzielinami nietoperzy, dokładne mycie owoców),
• unikanie kontaktów z nietoperzami oraz zakażonymi zwierzętami,
• ścisłym nadzorze epidemiologicznym i higienie w placówkach opieki zdrowotnej przy podejrzeniu wystąpienia ognisk zakażenia.

Czy istnieje szczepionka przeciwko wirusowi Nipah?

Trwają badania nad szczepionkami i terapiami przeciwwirusowymi, jednak na obecnym etapie żadna z tych metod nie została dopuszczona do rutynowego stosowania klinicznego.

Czytaj także: Kalendarz szczepień dla dorosłych

Aktualna sytuacja epidemiologiczna (luty 2026)

W pierwszych tygodniach 2026 r. wirus Nipah pozostaje pod ścisłym nadzorem epidemiologicznym służb zdrowia w Azji Południowej i Południowo-Wschodniej. Najnowsze dane dotyczą głównie ognisk w indyjskim stanie Bengal Zachodni, gdzie w grudniu 2025 r. u dwojga pracowników ochrony zdrowia potwierdzono zakażenie wirusem Nipah. Obie osoby były hospitalizowane i miały kontakt z wcześniejszym, ciężkim przypadkiem, co wskazuje na możliwość przenoszenia się wirusa między ludźmi.

W części krajów Azji odbywają się działania nadzorcze wobec podróżnych przybywających z obszarów objętych ogniskami. Na kilku lotniskach regionu wprowadzono tymczasowe kontrole zdrowotne, obejmujące m.in. badania przesiewowe temperatury i wywiady epidemiologiczne, umożliwiające monitorowanie możliwego importu zakażeń. Dotychczas nie ma dowodów, by wirus rozprzestrzenił się poza obszary, w których występuje endemicznie.

Czytaj także: Polska w sezonie wzmożonej aktywności wirusa grypy

Nipah w Europie – czy jest dla nas zagrożeniem?

Pojawiające się co pewien czas pytania o Nipah w Europie są zrozumiałe, zwłaszcza w kontekście powszechności podróży międzynarodowych oraz doświadczeń ostatnich lat z pandemią COVID-19. Do dziś jednak nie ma dowodów, by wirus Nipah krążył w populacji europejskiej lub stanowił bezpośrednie zagrożenie epidemiczne dla tego regionu.

Europa nie jest obszarem endemicznego występowania wirusa. Brakuje tu zarówno naturalnych rezerwuarów zakażenia, jak i warunków środowiskowych sprzyjających przetrwaniu wirusa. Teoretycznie możliwe jest zawleczenie pojedynczego przypadku przez turystę z endemicznych rejonów Azji. Taki scenariusz jest brany pod uwagę w analizach epidemiologicznych i stanowi jeden z powodów, dla których wirus Nipah znajduje się na listach patogenów wymagających szczególnego nadzoru. Nie oznacza to jednak wysokiego ryzyka szerzenia się choroby w Europie. Transmisja wirusa między ludźmi wymaga bliskiego kontaktu i była dotąd obserwowana głównie w warunkach szpitalnych (u osób opiekujących się chorymi), a nie w populacji ogólnej.

Czytaj także: Twindemia – czyli epidemia grypy i koronawirusa. Jak rozpoznać zakażenie?

Może Cię również zainteresować: