Ketony – czym są ciała ketonowe?
Ketony (inaczej: ciała ketonowe) to:
- kwas acetyloooctowy,
- aceton,
- kwas b-hydroksymasłowy.
W organizmie powstają w wyniku przemiany tłuszczów (a konkretnie: gdy w wyniku rozpadu tłuszczów organizm pozyskuje energię).
Ciała ketonowe w niektórych przypadkach powstają w wyniku zaburzenia regulacyjnego. Przykładem może być głodówka – w takiej sytuacji po kilkunastu godzinach od ostatniego posiłku u zdrowych osób może wystąpić ketonuria. Poziom ketonów w moczu reguluje się po odpowiednim nawodnieniu i dostarczeniu organizmowi węglowodanów – powtórzone badanie ketonów w moczu daje wówczas prawidłowy wynik.
Wysokie ketony w moczu są też wskazaniem do dalszej diagnostyki – mogą bowiem wskazywać na zaburzenia równowagi energetycznej (powstającej najczęściej w wyniku np. upośledzenia wykorzystania węglowodanów lub ich niedoboru).
Oto 5 najważniejszych informacji na temat ketonów:
- Ketony to chemiczne związki, które powstają w organizmie jako produkt rozkładu tłuszczów
- Ciała ketonowe powstają w wątrobie (proces ich powstawania to ketogeneza)
- Trzy główne ciała ketonowe to acetoacetian, aceton i kwas b-hydroksymasłowy
- Wysokie ketony w moczu mogą występować zarówno jako efekt głodzenia, jak i w przebiegu chorób
- Jeśli występuje niedobór glukozy, to ciała ketonowe stają się alternatywnym źródłem energii
Polecamy: Wymienniki węglowodanowe – czym są i jak je policzyć?
Co to jest ketonuria?
Ketonuria to obecność ketonów w moczu. Zazwyczaj wynika z niedostatecznego wykorzystania glukozy, niedoboru węglowodanów lub cukrzycy.
Ketony w moczu – przyczyny
Przyczyny ketonurii są różnorodne i mogą być wywołane przejściowym stanem organizmu lub wskazywać na poważne choroby. Wśród przyczyn ketonów w moczu wyróżnia się:
- głodówki
- nieprawidłowa dieta
- dieta niskowęglowodanowa
- dieta ketogenna
- niedożywienie, odwodnienie
- cukrzyca typu 1
- cukrzyca typu 2
- niewydolność nerek
- zakażenia i choroby układu pokarmowego
- biegunka, wymioty (prowadzą do odwodnienia)
- choroby tarczycy
- alkoholizm
- ciąża
- intensywny wysiłek fizyczny
- choroby wątroby
Występowanie ketonów w moczu nie powinno być bagatelizowane. Konieczna jest dalsza diagnostyka w celu wykluczenia poważniejszych przyczyn występowania ketonurii. Skutkiem ubocznym i konsekwencją nieleczonej ketonurii może być zakwaszenie organizmu – niebezpieczny stan, który może prowadzić m.in. do śpiączki cukrzycowej.
Polecamy: Kwasica metaboliczna – rodzaje, objawy, zapobieganie. Jaka dieta przy kwasicy metabolicznej?
Ketony w moczu – objawy ketonurii
Objawy ketonurii to m.in.:
- nieprzyjemny, specyficzny zapach moczu
- wzmożone pragnienie
- nadmierne uczucie głodu
- nudności, wymioty, zawroty głowy
- ogólne rozbicie, zmęczenie, osłabienie
- suchość w ustach
- bóle brzucha
- zaburzenia widzenia
- zwiększona częstość oddawania moczu
- stopniowe chudnięcie
W skrajnych przypadkach (gdy występuje ketoza lub ketoacydoza) i przy długo utrzymującej się ketonurii mogą wystąpić takie objawy, jak zaburzenie świadomości i dezorientacja.
W stanie ketozy organizm zaczyna wykorzystywać ketony jako główne źródło energii zamiast glukozy. Z kolei w przebiegu ketoacydozy dochodzi do szybkiego i niekontrolowanego wzrostu poziomu ketonów we krwi, co prowadzi do zakwaszenia organizmu – jest to stan wymagający pilnej interwencji medycznej.
Ketony w moczu – badanie
Na czym polega badanie ketonów w moczu i jak się przygotować?
Ketony w moczu wykrywa zwykłe badanie moczu. Badanie często przeprowadzane jest jako pakiet: glukoza i ketony w moczu – stosowane często w diagnostyce i monitorowaniu cukrzycy.
Przebieg badania ketonów w moczu:
Przebieg badania ketonów w moczu odbywa się w trzech krokach:
- Zebranie próbki porannej moczu – próbkę należy do czystego pojemnika dostępnego do nabycia w aptece.
- Próbka jest następnie przekazywana do laboratorium w celu analizy.
- Wyniki badania ketonów w moczu dostępne są zazwyczaj w ciągu 1-2 dni roboczych (w zależności od laboratorium).
Jak przygotować się do badania poziomu ketonów?
- nie ma specjalnych wymagań dotyczących przygotowania przed badaniem ketonów w moczu
- zalecane jest umycie zewnętrznych narządów płciowych przed pobraniem próbki (aby uniknąć zanieczyszczenia próbki moczu)
- konieczne jest przestrzeganie zasad danego laboratorium dotyczących sposobu i czasu przechowywania moczu przed dostarczeniem do laboratorium
Polecamy: Badanie posiewu moczu – diagnostyka zakażeń układu moczowego
Ketony w moczu – normy
Jak interpretować badanie ciał ketonowych i jakie są normy ketonów w moczu? W zależności od laboratorium normy i wyniki ketonów moczu mogą być przedstawiane nieco inaczej. Zazwyczaj jednak stosowany jest podział, gdzie ketony w moczu mogą być:
- Negatywne – wynik oznacza, że nie stwierdzono obecności ketonów w moczu (prawidłowy poziom ketonów w moczu)
- Słabo dodatnie – minimalne stężenie ketonów w moczu lub podwyższone ketony w moczu
- Dodatnie – wyższe stężenie ketonów w moczu (możliwe interpretacje: ketonuria, ketoza, ketozydokoza)
W niektórych laboratoriach podawane są konkretne wyniki:
- niski poziom ketonów – poniżej 19 mg/dl
- średni poziom ketonów – w przedziale od 20 do 40 mg/dl
- wysoki poziom ketonów – powyżej 40 mg/dl
Pamiętaj! Sam wynik dodatni lub ujemny ketonów w moczu o niczym nie świadczy – interpretacja wyników powinna być zawsze dokonywana przez lekarza.
Polecamy: Analiza ogólna moczu – kiedy wykonać badanie i jak zinterpretować wynik?
Ketony w moczu w ciąży – czy to niebezpieczne?
Co prawda sama obecność ketonów w moczu w ciąży nie musi zwiastować żadnych zaburzeń – ale w każdym przypadku wymaga konsultacji z lekarzem.
Ketony w moczu w ciąży mogą wskazywać na potencjalne nieprawidłowości, dlatego zdecydowanie warto je wykluczyć w pogłębionej diagnostyce. Wśród przyczyn wysokiego poziomu ketonów w moczu w czasie ciąży można wymienić m.in.:
- niedożywienie,
- niekontrolowana cukrzyca,
- cukrzyca ciążowa,
- nadmierne wymioty,
- niskowęglowodanowa dieta.
Ketony w moczu u dziecka – co robić?
Wysokie ketony w moczu u dziecka mogą wskazywać zarówno na niegroźny stan (np. występować w wyniku przewlekłej biegunki czy wymiotów w czasie zatrucia pokarmowego), jak i wskazywać na początek wielu chorób metabolicznych (np. cukrzyca). W przypadku cukrzycy charakterystyczna jest ketoza z hiperglikemią. Z kolei ketoza z hipoglikemią może wskazywać u dziecka na niewydolność kory nadnerczy.
Jeśli dziecku zlecono wykonanie badania ketonów w moczu, to koniecznie skonsultuj wynik z lekarzem zlecającym badanie.
Ketonuria – leczenie
Jeśli w badaniu stwierdzony wysoki poziom ketonów w moczu, to koniecznie postępuj zgodnie z zaleceniami lekarza.
Oto 5 ważnych zasad leczenia ketonurii:
- Leczenie podstawowej przyczyny – jeśli badanie wykazało wysokie ketony w moczu, to konieczne jest ustalenie przyczyny tego stanu
- Stosuj zrównoważoną dietę – niezależne od przyczyny ważne jest utrzymanie zrównoważonej diety, bogatej w składniki odżywcze
- Uzupełniaj płyny i nawadniaj organizm – to zazwyczaj bardzo ważny element leczenia ketonurii
- Monitoruj poziom ketonów moczu – wykonuj cyklicznie badanie i reaguj na każdy niepokojący objaw
- Stosuj się do zaleceń lekarza – nawet po zmniejszeniu poziomu ketonów w moczu koniecznie stosuj się do zaleceń lekarza
Autor: Katarzyna Górska
