Co to jest zespół Sandifera?
Zespół Sandifera to jeden z objawów choroby refluksowej przełyku – polega na występowaniu zaburzeń ruchowych o charakterze napadowym. U osób z zespółem Sandifera można zaobserwować silne i nagłe odginanie głowy do tyłu – dzieje się tak w wyniku mimowolnego skurczu mięśni szyi.
Pacjent może także przyjmować pozycję, w której napręża i napina kręgosłup wyginając ciało w łuk (tzw. postawa opistotoniczna). Objaw ten w medycynie określa się jako objaw oponowy – jest typowy dla chorób i infekcji układu neurologicznego (np. zapalenie opon mózgowych, zakażenie tężcem).
Choć mechanizm powstawania zespołu Sandifera nie jest do końca znany, uważa się, że jedną z przyczyn jest reakcja na ból związany z chorobą refluksową przełyku.
Zespół Sandifera – historia schorzenia
Schorzenie pierwszy raz opisał badacz Marcel Kinsbourne w 1964 – zaobserwował rotację i odchylanie karku i głowy u grupy niemowląt; zauważył też, że zachowanie to pojawia się po karmieniu.
Co ważne, dzieci cierpiały jednocześnie na przepuklinę rozworu przełykowego.
Kinsbourne nazwał odkryty przez siebie zespół objawów od nazwiska neurologa Paula Sandifera, z którym współpracował.
Zespół Sandifera u niemowląt
Zespół Sandifera to charakterystyczny zestaw odruchów występujący głównie u niemowląt i we wczesnym dzieciństwie – nasilenie choroby obserwuje się przeważnie między 18 a 36 miesiącem życia, choć pierwsze epizody zespołu Sandifera mogą pojawić się wcześniej.
W niektórych przypadkach zespół Sandifera może dotyczyć także starszych dzieci – wtedy zwykle towarzyszy innym schorzeniom neurologicznym (np. mózgowe porażenie dziecięce).
Czy zespół Sandifera występuje u dorosłych?
Zaburzenie ruchowe określane jako zespół Sandifera diagnozuje się głównie u niemowląt i młodszych dzieci – dzięki odpowiednio dobranemu leczeniu objawy wycofują się.
Zespół Sandifera może pojawiać się u dorosłych, jednak bardzo rzadko (nieliczne udokumentowane medycznie przypadki) – najczęściej są to sytuacje, gdzie mimo leczenia nie udaje się zahamować objawów we wczesnym dzieciństwie. Mogą to być np. pacjenci z upośledzeniem umysłowym lub dolegliwościami neurologicznymi i innymi chorobami w tle np. padaczką.
Zespół Sandifera – przyczyny i mechanizm powstawania
Wciąż badane są dokładne przyczyny i mechanizm powstawania zespołu Sandifera. Obecnie uważa się, że na wystąpienie tego objawu mogą mieć wpływ następujące schorzenia układu pokarmowego:
- choroba refluksowa przełyku,
- nadwrażliwość przełyku,
Podejrzewa się, że zespół Sandifera u dzieci to mechanizm obronny na ból i podrażnienie przełyku związane z refluksem. Gwałtowne, spazmatyczne ruchy mogą być także próbą uniknięcia zachłyśnięcia.
Zespół Sandifera raczej nie występuje u dorosłych – jedną z możliwych przyczyn jest to, że organizm nie jest narażony na tak częste i nagłe zmiany pozycji po spożyciu pokarmu (np. ciało częściej ustawione jest w pozycji pionowej, rzadziej pochyla się do przodu po jedzeniu). Dzięki temu łatwiej radzi sobie z podrażnieniami w chorobie refluksowej i nie prowokuje silnej reakcji bólowej.
Przepuklina rozworu przełykowego a zespół Sandifera
Przepona to mięsień oddzielający jamę brzuszną od klatki piersiowej. Przepuklina rozworu przełykowego występuje, gdy część żołądka (w cięższych przypadkach nawet cały narząd) przesuwa się przez otwór w przeponie (rozwór przełykowy) w kierunku klatki piersiowej.
U osób cierpiących na schorzenie może wystąpić zespół Sandifera jako jeden z objawów. Pozostałe dolegliwości to m.in. ból w klatce piersiowej, zarzucanie treści pokarmowej i napojów w kierunku przełyku.
Mechanizm powstawania przepukliny rozworu przełykowego i choroby refluksowej przełyku jest podobny (często występują jednocześnie). Oba schorzenia wynikają z nieprawidłowego lub osłabionego działania mięśni zwieracza przełyku.
Zespół Sandifera może wystąpić jako objaw refluksu bez współistniejącej przepukliny rozworu przełykowego.
Choroba refluksowa przełyku a zespół Sandifera
Jako główną przyczynę zespołu Sandifera wskazuje się chorobę refluksową przełyku.
Najczęstsze objawy choroby refluksowej przełyku to:
- puste lub kwaśne odbijanie,
Objawy mogą nasilać się w pozycji leżącej oraz przy nagłych ruchach takich jak pochylanie się. Wskazane jest, aby po posiłkach (zwłaszcza tłustych i obfitych) nie kłaść się co najmniej przez pół godziny. Dzięki temu pokarm z łatwością będzie mógł przesuwać się w dół (jest to utrudnione w pozycji leżącej), co pomoże zmniejszyć ryzyko cofania się treści pokarmowej i kwasu żołądkowego do przełyku.
Zasada ta jest ważna także przy karmieniu niemowląt z zespołem Sandifera, po posiłku trzymaj dziecko w pozycji pionowej jeszcze przez jaki czas, aby nie prowokować pojawienia się objawów i zmniejszyć ból wywołany przez refluks.
Zespół Sandifera – objawy
Podstawowym objawem zespołu Sandifera są mimowolne, nagłe ruchy przypominające spazmy – głowa i szyja obraca się i odchyla do tyłu. Zwykle dolegliwości trwają od 1 do 3 minut i mogą powtarzać się nawet do 10 razy dziennie.
W niektórych przypadkach zaburzenia ruchowe obejmują także resztę ciała – mięśnie kręgosłupa i karku sztywnieją, następuje skurcz i wygięcie tułowia ku tyłowi.
Inne objawy zespołu Sandifera to:
- wijące ruchy kończyn,
- znaczne obniżenie ciśnienia,
- wymioty (w niektórych przypadkach wymioty z krwią),
- płaczliwość,
- kręcz szyi,
- wykręcanie gałek ocznych do tyłu,
- problemy ze snem,
- ulewanie się pokarmu (u niemowląt),
- zmniejszenie masy ciała,
- kaszel i ból gardła,
- napięcie i skurcze mięśni,
Jeśli zaobserwujesz u dziecka zaburzenia ruchowe pojawiające się głównie po jedzeniu, a także inne niepokojące sygnały – nie czekaj, zwróć się po poradę do lekarza. Pozwoli to szybko złagodzić ból u malucha i wdrożyć odpowiednie leczenie.
Zespół Sandifera zwykle wycofuje się po podaniu środków łagodzących refluks przełykowy.
Jak zdiagnozować zespół Sandifera?
Przy diagnostyce zespołu Sandifera kluczowy jest wywiad z lekarzem pierwszego kontaktu. Rodzice zwykle zgłaszają się na konsultację zaniepokojeni typowym dla schorzenia wyginaniem się ciała dziecka ku tyłowi.
Warto wspomnieć, że u dziecka mogą pojawić się też inne symptomy, które należy zgłosić lekarzowi:
- kaszel,
- płaczliwość,
- wymioty,
- utrata wagi.
Jeśli u dziecka podejrzewa się zespół Sandifera, zwykle dalsza diagnostyka odbywa się w poradni gastroenterologicznej lub szpitalu. Lekarz może zlecić wykonanie badań, aby stwierdzić czy u dziecka występuje refluks przełykowy lub przepuklina rozworu przełykowego.
Zespół Sandifera a padaczka i inne schorzenia
Charakterystyczne, spazmatyczne ruchy, które występują w postaci silnych napadów (zwykle po jedzeniu) nie wystarczą do postawienia diagnozy zespołu Sandifera. Lekarz zawsze bierze pod uwagę inne schorzenia o podobnych objawach.
Zespół Sandifera może czasem być mylony z padaczką – w obu przypadkach obserwować można silne ruchy głowy i ciała do tyłu, pojawiają się skurcze mięśni, a także zwrot gałek ocznych do góry i/lub na boki.
Wygięcie ciała chorego w łuk występuje w chorobach neurologicznych (np. zapalenie opon mózgowych, encefalopatia, mózgowe porażenie dziecięce) – jest to objaw oponowy tzw. opistotonus. Ważne jest, aby lekarz przy stawianiu diagnozy ocenił, czy oprócz przyjmowania tej pozycji u pacjenta występuje refluks przełykowy.
Zespół Sandifera może przypominać także symptomy innych schorzeń – z tego powodu często diagnoza i wdrożenie prawidłowego leczenia opóźnia się.
W pierwszej kolejności zwykle u pacjenta podejrzewa się choroby układu neurologicznego, układu ruchu, dolegliwości metaboliczne. Wykonywane są kosztowne i czasochłonne badania; chory jest konsultowany przez lekarzy różnych specjalizacji (m.in. neurologa, psychiatrę, ortopedę, genetyka, laryngologa).
Zespół Sandifera – badania
Najważniejsze badania wykonywane w diagnostyce zespołu Sandifera:
- 24-godzinna ph-metria przełyku z impedancją – pozwala ocenić, czy i jak często występują epizody refluksu. Badanie dostarcza również informacji na temat PH refluksu (refluks kwaśny i zasadowy), a także czy refluks jest płynny, gazowy czy mieszany;
- Manometria przełyku (pomiar ciśnienia w górnym i dolnym zwieraczu przełyku) – na podstawie badania można stwierdzić, czy przełyk i zwieracz przełyku działa prawidłowo;
- Inne badania obrazowe, takie jak: RTG przełyku z kontrastem, badanie endoskopowe (gastroskopia)
- Scyntygrafia (jako uzupełnienie badań radiologicznych i manometrii). Kamera wykorzystująca promieniowanie gamma ocenia motorykę przełyku po połknięciu specjalnego preparatu, który zawiera niewielką ilość radioaktywnego znacznika. Dzięki temu kamera może śledzić pracę narządów (przełyku, żołądka) – obraz odczytywany jest na ekranie komputera.
Zespół Sandifera – jak leczyć?
Zespołu Sandifera występuje zwykle przy chorobie refluksowej przełyku – leczenie opiera się na eliminacji przyczyny i łagodzeniu objawów choroby podstawowej.
Zastosowana kuracja może doprowadzić do całkowitego ustąpienia refluksu a także zespołu Sandifera.
W leczeniu zespołu Sandifera stosuje się leki:
- Inhibitory pompy protonowej tzw. IPP – preparaty hamujące wydzielanie kwasu solnego;
- Prokinetyki – leki pobudzające pracę mięśni układu pokarmowego, przez co skraca się czas zalegania kwaśnej treści pokarmowej w przełyku i żołądku.
Pozostałe metody leczeniu zespołu Sandifera obejmują wprowadzenie kilku, prostych zasad żywieniowych. Pamiętaj, aby:
- Karmić niemowlę częściej, ale krócej. Starszym dzieciom podawaj mniejsze porcje posiłków;
- Nie podawaj dziecku posiłków tuż przed snem. Jeśli karmisz malucha, odczekaj co najmniej 30 minut przed ułożeniem dziecka;
- Przed karmieniem możesz zagęścić mleko;
- Wprowadź zasady diety refluksowej u starszych dzieci (produkty lekkostrawne);
- Zapisuj godziny karmienia i występujące objawy – pozwoli to monitorować przebieg leczenia i znaleźć czynniki nasilające objawy choroby.
Zdarza się, że zmiana nawyków żywieniowych oraz leczenie farmakologiczne nie przynosi rezultatów. W takich przypadkach lekarz może podjąć decyzję o przeprowadzeniu operacji – najczęściej dotyczy to pacjentów, u których występuje przepuklina rozworu przełykowego lub powikłania neurologiczne.
To również może Cię zainteresować:
