Ból wieńcowy – jak powstaje i czy można go leczyć? 

Ból wieńcowy – co to za dolegliwość i jak się objawia? 

Ból wieńcowy, nazywany również bólem dławicowym (z ang.  angina pectoris), jest jednym z najczęstszych objawów choroby niedokrwiennej serca. To zespół objawów wywołanych przejściowym niedotlenieniem mięśnia sercowego, najczęściej w efekcie zwężenia tętnic wieńcowych spowodowanego zmianami miażdżycowymi.  

Ból wieńcowy może być pierwszym sygnałem alarmowym wskazującym na problemy z układem krążenia i może być wywołany przez określone czynniki. Objawy typowego bólu wieńcowego to: 

• ból najczęściej odczuwa się za mostkiem (ból zamostkowy) i może promieniować do szyi, żuchwy, lewego ramienia, a czasem do pleców lub nadbrzusza, 
• ból może być odczuwany jako silny ucisk, pieczenie, ciężar lub zaciskanie i bywa opisywany przez pacjentów jako „dławienie” lub „ciężar na piersi”, 
• objawy utrzymują się kilka minut, pojawiają się zwykle w trakcie wysiłku fizycznego, stresu lub ekspozycji na zimno, 
• ból nie zmienia się w zależności od pozycji ciała i jest niezależny od wdechu i wydechu, 
• ból zwykle ustępuje po zakończeniu wysiłku lub przyjęciu nitrogliceryny (po 1-5 minutach), 
• niedokrwieniu serca i bólom wieńcowym mogą towarzyszyć dodatkowe objawy: przyspieszone bicie serca (tachykardia), bladość skóry, uczucie niepokoju lub strachu, krótkotrwałe omdlenia.    

Zobacz: Kołatania serca – przyczyny, objawy towarzyszące. Czym jest palpitacja serca?

U części pacjentów (zwłaszcza u kobiet, osób starszych, pacjentów z cukrzycą) ból wieńcowy może mieć charakter atypowy, przez co rozpoznanie choroby może być utrudnione.

W takich przypadkach objawy mogą obejmować:  

• dyskomfort zlokalizowany w nietypowych miejscach, takich jak nadbrzusze, plecy lub barki,  
• ból może trwać dłużej (nawet 15 minut), 
• duszność, szczególnie podczas wysiłku, ale również w spoczynku,  
• uczucie zmęczenia, osłabienia lub zawroty głowy,  
• nudności i wymioty, które mogą być mylone z objawami ze strony układu pokarmowego   
• nadmierne pocenie się (zimne poty), niekiedy bez wyraźnej przyczyny  

Rodzaje dławicy piersiowej  

Dławica piersiowa jako najważniejszy objaw choroby niedokrwiennej serca, może przybierać różne postacie, które różnią się mechanizmem powstawania, przebiegiem oraz konsekwencjami zdrowotnymi dla pacjenta. Każda z tych postaci wymaga odmiennego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego. 

Stabilna dławica piersiowa  

To przewidywalna forma dławicy, która pojawia się w określonych okolicznościach, takich jak:  

• wysiłek fizyczny,  
• stres emocjonalny, 
• ekspozycja na niską temperaturę.  

Objawia się uczuciem ucisku lub pieczenia za mostkiem, a dolegliwości mają charakter przejściowy i ustępują po odpoczynku lub przyjęciu nitrogliceryny.

Niestabilna dławica piersiowa  

To poważny stan kliniczny, stanowiący jedną z manifestacji ostrych zespołów wieńcowych. Charakteryzuje się nasileniem i zaostrzeniem objawów, które występowały wcześniej w postaci stabilnej. Ból może pojawiać się:  

• samoistnie,  
• w spoczynku,  
• zwykle zlokalizuje się go w klatce piersiowej,  
• rzadziej obejmuje ramiona, przedramiona, plecy lub żuchwę.  

Niestabilna dławica piersiowa wskazuje na postępujące, niebezpieczne zmiany w tętnicach wieńcowych, takie jak:  

• pęknięcie blaszki miażdżycowej,  
• powstawanie skrzepliny, 
• zaostrzenie skurczu naczyń.  

Wymaga natychmiastowej diagnostyki i leczenia w warunkach szpitalnych, ponieważ może być stanem bezpośrednio zagrażającym życiu, gdyż często prowadzi do zawału serca. 

Dławica Prinzmetala (odmienna) 

To rzadka postać dławicy piersiowej, która powstaje w wyniku przejściowego skurczu tętnic wieńcowych prowadzącego do chwilowego niedokrwienia mięśnia sercowego. W przebiegu dławicy Prinzmetala  ból może wystąpić również u osób, które nie mają istotnych zmian miażdżycowych w tętnicach wieńcowych. Skurcz tętnic wieńcowych może pojawić się w spoczynku (np. w nocy) i wystąpić spontanicznie lub zostać sprowokowany przyjęciem niektórych leków lub substancji psychoaktywnych (np. amfetaminy lub kokainy).  

Dławica mikronaczyniowa  

Inaczej „zespół X sercowy”, to szczególny przypadek dławicy, która dotyczy drobnych naczyń wieńcowych. Często objawia się bólem typowym dla dławicy (w spoczynku lub w trakcie wysiłku), ale w badaniach obrazowych (np. koronarografii) nie wykazuje się istotnych zwężeń w dużych tętnicach wieńcowych.  

Mechanizmy tej postaci nie są w pełni poznane, ale obejmują m.in.:  

• dysfunkcję śródbłonka naczyń nasierdziowych,  
• wzrost wydzielania adenozyny oraz nieprawidłową regulację przepływu krwi w drobnych naczyniach.  

Ból może utrzymywać się nawet przez 30 minut po zaprzestaniu wysiłku, a reakcja na nitroglicerynę może być niezadowalająca. Dławica mikronaczyniowa najczęściej rozpoznawana jest u kobiet w wieku pomenopauzalnym. 

Zobacz: Menopauza – objawy przekwitania u kobiet

Bóle wieńcowe – przyczyny  

Ból wieńcowy jest wynikiem zaburzenia równowagi między zapotrzebowaniem serca na tlen a jego dostarczaniem. Mechanizmy prowadzące do tego stanu najczęściej są związane z patologią tętnic wieńcowych lub czynnikami wpływającymi na zwiększone obciążenie serca z powodu wzmożonego zapotrzebowania na tlen:  

• Miażdżyca tętnic wieńcowych – główna przyczyna bólu wieńcowego. Polega na odkładaniu się blaszki miażdżycowej w ścianach naczyń, prowadzącemu do ich zwężenia i ograniczenia przepływu krwi. Efekt to niedokrwienie mięśnia sercowego, szczególnie w sytuacjach zwiększonego zapotrzebowania na tlen, takich jak wysiłek fizyczny. W zaawansowanych przypadkach blaszka miażdżycowa może pęknąć, powodując utworzenie się skrzepliny, nagłe zaostrzenie objawów i ryzyko zawału serca. 
• Skurcz tętnic wieńcowych – dochodzi do niego na skutek nagłego zwężenia światła naczynia, które ogranicza przepływ krwi. Skurcze mogą wystąpić u osób ze zmianami miażdżycowymi oraz u osób bez miażdżycy i mogą zostać wywoływane np. przez: 
  • wysyłek fizyczny (zwiększone zapotrzebowanie na tlen), 
  • nagłą ekspozycję na zimno (skurcz naczyń obwodowych i zwiększone obciążenie serca), 
  • krótkotrwały stres emocjonalny (podwyższony poziom adrenaliny, wzrost tętna), 
  • stres przewlekły (prowadzi do nadmiernego pobudzenia układu współczulnego), 
  • substancje toksyczne (np. nikotyna, kokaina).  

Sprawdź: Kalkulator cholesterolu – oblicz poziom cholesterolu nie-HDL i stosunek trójglicerydów do HDL. Normy, interpretacja

Długoterminowe czynniki ryzyka sprzyjające rozwojowi choroby wieńcowej i bólu wieńcowego, to przede wszystkim: 

• nadciśnienie tętnicze – uszkadza ściany naczyń i sprzyja rozwojowi miażdżycy, 
• cukrzyca – prowadzi do dysfunkcji śródbłonka naczyń oraz przyspiesza procesy miażdżycowe, 
• palenie papierosów – zwiększa ryzyko skurczu naczyń i przyspiesza rozwój blaszki miażdżycowej,  
• hipercholesterolemia – powoduje odkładanie się złogów tłuszczowych w tętnicach,  
• otyłość – obciąża układ sercowo-naczyniowy i sprzyja innym czynnikom ryzyka, takim jak nadciśnienie czy cukrzyca,  
• brak aktywności fizycznej – zwiększa ryzyko wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego, 
• nieprawidłowa dieta – składająca się z żywności wysoko przetworzonej (dania gotowe, sosy ze słoików, kostki rosołowe, fast foody itp.). 

Ból wieńcowy – jak zdiagnozować dławicę piersiową?  

Rozpoznanie bólu wieńcowego opiera się na dokładnym wywiadzie lekarskim, analizie objawów oraz badaniach dodatkowych, które pozwalają na ocenę stopnia niedokrwienia mięśnia sercowego.  

Lekarz zawsze stara się określić lokalizację bólu u pacjenta, czas jego trwania, okoliczności występowania i reakcję na nitroglicerynę.  

W diagnostyce stosuje się badanie elektrokardiograficzne (EKG), które w trakcie epizodu bólowego może ujawnić zmiany niedokrwienne. Uzupełniające badania obejmują m.in.  

• test wysiłkowy,  
• echokardiografię,  
• scyntygrafię perfuzyjną oraz koronarografię, która umożliwia bezpośrednią ocenę stanu tętnic wieńcowych i lokalizację zwężeń, 
• w podejrzeniu ostrego zespołu wieńcowego, czasami stosuje się oznaczenie biomarkerów sercowych, takich jak troponiny.   

Zobacz: Wstrząs kardiogenny – przyczyny, postępowanie i rokowania 

Leczenie bólu wieńcowego 

Leczenie bólu wieńcowego ma na celu złagodzenie objawów, poprawę przepływu wieńcowego oraz zmniejszenie ryzyka zawału serca i zgonu. Stosuje się nitroglicerynę, która szybko łagodzi ból, a także leki długoterminowe, takie jak beta-blokery, blokery kanałów wapniowych, inhibitory ACE i statyny.  

W niektórych przypadkach konieczne jest stosowanie leków przeciwpłytkowych, takich jak kwas acetylosalicylowy, aby zapobiegać tworzeniu się skrzeplin.  

W przypadku zaawansowanych zmian w tętnicach wieńcowych, powodujących duże ryzyko niedokrwienia serca, może być konieczne leczenie inwazyjne, np.:  

• angioplastyka wieńcowa z implantacją stentu, która pozwala na mechaniczne rozszerzenie zwężonego naczynia i poprawę przepływu krwi  
• pomostowanie aortalno-wieńcowe (CABG) przywracające prawidłowe ukrwienie mięśnia sercowego poprzez ominięcie zwężonych odcinków naczyń.  

Domowe leczenie bólu wieńcowego  

Domowym sposobem leczenia jest odpoczynek – w przypadku pojawienia się bólu należy przerwać aktywność, usiąść lub przyjąć pozycję półleżącą i spróbować się zrelaksować.  

Jeśli dolegliwości nie ustąpią w ciągu kilku chwil, należy niezwłocznie przyjąć nitroglicerynę zgodnie z zaleceniami lekarza.  

W przypadku braku poprawy po 5 minutach od zażycia leku, pogorszenia objawów lub wystąpienia bólu w spoczynku, konieczne jest natychmiastowe wezwanie pogotowia ratunkowego, ponieważ może to wskazywać na ostry zespół wieńcowy lub zawał serca.  

To również może Cię zainteresować:

Jak rzucić palenie? Objawy nałogu i sprawdzone sposoby radzenia sobie z nim