Kinezyterapia – co to jest?
Kinezyterapia (z gr. „kinesis” ruch, „therapeja” leczenie) jest dziedziną rehabilitacji wykorzystującą ruch jako technikę terapeutyczną. Stanowi jeden z trzech segmentów fizjoterapii, tuż obok fizykoterapii bazującej na bodźcach fizycznych (takich jak np. prąd galwaniczny, pole magnetyczne, ciepło czy zimno) oraz masażu leczniczego opierającego się na dotyku. Kinezyterapia polega na stosowaniu różnych form aktywności ruchowej w celu usprawniania ciała i rehabilitacji narządu ruchu, między innymi po urazach, przebytych operacjach czy w następstwach oraz powikłaniach chorób przewlekłych. Warunkiem korzystnego wpływu kinezyterapii jest odpowiedni dla danego pacjenta dobór ćwiczeń, uwzględniający jego potrzeby, możliwości, stan ogólny czy przeciwwskazania.
Rodzaje kinezyterapii
Zgodnie z zasadami kinezyterapii, ruch to środek leczniczy wpływający na funkcjonowanie całego organizmu oraz usprawniający poszczególne jego obszary. W zależności od wskazań, u pacjenta stosuje się:
- kinezyterapię ogólną – wpływającą na cały organizm, poprawiającą jego sprawność i wydolność, wpływającą na czynność układu krążeniowo-oddechowego i nerwowego oraz funkcjonalność wszystkich narządów. Pacjent poddawany kinezyterapii ogólnej uzyskuje poprawę w zakresie siły i wytrzymałości mięśniowej, koordynacji, gibkości ciała,
- kinezyterapię miejscową – inaczej indywidualną, wykorzystywaną w rehabilitacji ściśle określonych części ciała. Jej zadaniem jest oddziaływanie na wybrane grupy mięśni uszkodzonych w wyniku urazu lub powikłań chorobowych, a głównym celem jest przywrócenie funkcjonalności obszaru objętego leczeniem lub wytworzenie mechanizmów kompensacyjnych dla danej dysfunkcji.
Kinezjoterapię klasyfikuje się również według celu, jaki chcą osiągnąć pacjent i jego rehabilitant:
- kinezyterapia przywracająca – pomagająca przywrócić pełną lub maksymalną możliwą sprawność po urazach, operacjach lub chorobach. Często opiera się ćwiczenia poprawiających siłę mięśniową, zakres ruchu, koordynację i równowagę i wykorzystuje m.in. ćwiczenia oporowe, ćwiczenia stabilizacyjne i techniki wzmacniające,
- kinezyterapia poprawiająca postawę – przydatna dla pacjentów z wadami postawy, takimi jak skolioza czy wklęsłe plecy. Ćwiczenia koncentrują się na poprawie postawy ciała poprzez wzmacnianie odpowiednich grup mięśniowych (do kinezyterapii tego typu zaliczana jest np. gimnastyka korekcyjna),
- kinezyterapia neurologiczna – stosowana u pacjentów z chorobami i zaburzeniami neurologicznymi, takimi jak stwardnienie rozsiane, choroba Parkinsona, uszkodzenia nerwów obwodowych, udar czy pourazowe uszkodzenia mózgu. Jest złożonym, skomplikowanym procesem obejmującym zarówno terapię ruchem (opierającą się przede wszystkim na przywróceniu umiejętności wykonywania czynności niezbędnych do samodzielnego funkcjonowania, takich jak pionizacja ciała, wstawanie, chód, mała i duża motoryka), jak i pozostałe segmenty fizjoterapii, czyli zabiegi fizykalne i masaże lecznicze.
Polecamy: Bóle stawów – objawy. Jakie mogą być przyczyny bólu stawu?
Kinezyterapia – rodzaje ćwiczeń
Ćwiczenia lecznicze wykonywane w kinezjoterapii różnego typu dzieli się na kilka grup, w tym przede wszystkim:
- ćwiczenia bierne – niewymagające aktywnego udziału pacjenta, wykonywane przez terapeutę lub specjalną aparaturę,
- ćwiczenia czynne (w odciążeniu, wolne, oporowe) – wykonywane aktywnie przez pacjenta pod kontrolą lub z pomocą rehabilitanta,
- ćwiczenia izometryczne – polegające na odpowiednim napinaniu mięśni przez pacjenta,
- ćwiczenia mieszane, czynno-bierne – ruch wykonywany jest biernie, ale pacjent uczestniczy w ćwiczeniu w czynny sposób, np. rozluźniając mięśnie,
- ćwiczenia redresyjne – wykonywane na pacjencie przez terapeutę, np. rozciąganie przykurczonych tkanek miękkich,
- ćwiczenia synergistyczne – wykonywane w celu wywołania napięcia w wyłączonych z ruchu grupach mięśniowych np. w kończynach pod opatrunkiem gipsowym. Ćwiczenia te mają za zadanie opóźnienie lub zahamowanie zaników spowodowanych bezczynnością mięśni,
- ćwiczenia oddechowe – ich zadaniem jest utrzymanie prawidłowych funkcji układu oddechowego poprzez wzmacnianie mięśni oddechowych, zwiększanie pojemności życiowej płuc czy ruchomości przepony. Są pomocne m.in. w przypadku zalegania wydzieliny w oskrzelach (np. u pacjentów leżących) oraz w stanach pourazowych klatki piersiowej, ale też np. w okresie ciąży,
- ćwiczenia relaksacyjne, rozluźniające – skuteczne w nadmiernym napięciu mięśniowym, w stanach dużego pobudzenia i silnego stresu,
- ćwiczenia w wodzie – wskazane zwłaszcza dla pacjentów z chorymi stawami, wykonywane w środowisku wodnym pod kontrolą rehabilitanta, często w grupach.
Elementy kinezyterapii różnego typu wykorzystywane bywają również w metodach terapii manualnej (m.in. Kaltenborn-Evjenth, Mulligan, Cyriax), w technikach usprawniania neuroruchowego i reedukacji nerwowo-mięśniowej (NDT-Bobath, PNF, Vojta) oraz energetyzacji mięśni (poizometryczna relaksacja mięśni).
Polecamy: Trening autogenny Schultza – na czym polega? Kiedy go stosować?
Wskazania do kinezyterapii
Dostosowana do możliwości pacjenta aktywność fizyczna to zalecenie dla każdego człowieka. Ruch jest bowiem nieodzownym elementem zdrowego stylu życia. Niezbędnym dla poprawnego funkcjonowania wszystkich układów i narządów, w tym układu immunologicznego, nerwowego, serca i naczyń. Pozwala kontrolować masę ciała, redukuje stres i wspiera funkcje poznawcze mózgu. W przypadku niektórych pacjentów może być też formą przywracania sprawności całego organizmu lub tych jego elementów, które uległy urazom lub których funkcjonalność zmniejszyła się w związku z chorobą. Pośród setek wskazań do terapii ruchem, w tym terapii uzupełniającej dla innych form leczenia, wymienia się m.in.:
- urazy ortopedyczne, takie jak złamania kości, skręcenia, uszkodzenia więzadeł i mięśni,
- porażenia i niedowłady mięśni szkieletowych,
- stany po amputacjach kończyn,
- choroby reumatyczne, w tym m.in. artroza, zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa oraz choroby zwyrodnieniowe,
- schorzenia neurologiczne, takie jak pourazowe uszkodzenia mózgu, stwardnienie rozsiane, choroba Parkinsona, porażenie mózgowe, stan po udarze,
- schorzenia układu oddechowego, np. przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP), astma, COVID-19,
- wady postawy, np. skolioza, pogłębiona kifoza lub lordoza,
- choroby serca i naczyń, np. choroba wieńcowa, stan po zawale serca,
- zespoły bólowe narządu ruchu.
Pośród przeciwwskazań do zabiegów kinezyterapii wymienia się m.in. ostre stany zapalne, aktywne infekcje i gorączkę, zakrzepy, tętniaki, niedawno przebyte operacje chirurgiczne, naruszoną ciągłość tkanek i skóry, niektóre choroby psychiczne.
Kinezyterapia – gdzie ćwiczyć?
Pacjent może otrzymać skierowanie na zabiegi z zakresu kinezyterapii od lekarza specjalisty rehabilitacji medycznej, ortopedy, neurologa, reumatologa, kardiologa czy pulmonologa, a także od każdego innego lekarza, który stwierdzi, że ćwiczenia ruchowe mogą znacząco polepszyć stan chorego.
Zabiegi kinezyterapii mogą odbywać się w specjalistycznych ośrodkach rehabilitacyjnych, przychodniach rehabilitacyjnych, prywatnych gabinetach fizjoterapeutycznych, ale też w szpitalach, gdzie korzystają z nich np. pacjenci po poważnych urazach ortopedycznych.
Pacjenci powinni też wykonywać ćwiczeń samodzielnie w domu, po otrzymaniu wskazówek i planu terapeutycznego od fizjoterapeuty. Osoby po urazach w obrębie układu ruchu, najczęściej sportowych, mogą korzystać też z plastrów do kinezyterapii (taśm do kinezjoterapii), czyli techniki oklejania ciała mającego na celu wspomaganie pracy mięśni, korygowanie wad postawy, terapię zerwanych wiązadeł oraz pomoc w terapiach innych schorzeń.
Polecamy: Ćwiczenia na kręgosłup, żeby nie bolał (różne odcinki)
Kinezyterapia – przykłady ćwiczeń
Kolano biegacza: celem kinezjoterapii jest wzmocnienie mięśni, poprawa stabilności, elastyczności i równowagi, a także zmniejszenie bólu. Zalecane w tym przypadku są ćwiczenia wzmacniające i rozciągające mięsień czworogłowy uda i mięśnie pośladków, ćwiczenia izometryczne, ćwiczenia stabilizujące staw kolanowy (np. plank boczny), stymulujące mięśnie i nerwy w obrębie stawu.
Udar mózgu: ćwiczenia powinny wzmacniać kończyny górne i dolne, wspierać chód, dbać o prawidłowe zakresy ruchów w stawach, usprawniać równowagę i koordynację ciała oraz obejmować trening życia codziennego (pacjent angażuje się w ćwiczenia naśladujące codzienne czynności, takie jak ubieranie się, mycie naczyń lub jedzenie).
Zawał serca: rehabilitacja kardiologiczna ma na celu poprawę kondycji fizycznej oraz wydolności. Obejmuje ćwiczenia aerobowe (np. jazda na rowerze), ćwiczenia siłowe (np. z wykorzystaniem lekkich hantli lub gum oporowych do treningu mięśni ramion, klatki piersiowej i pleców), ćwiczenia oddechowe i relaksacyjne (medytacja, joga) pomagające zmniejszyć stres i odzyskać równowagę psychiczną.
Polecamy: Rolowanie – automasaż dla Twojego zdrowia. Co daje rolowanie mięśni?
