Urosepsa – czy jest równie groźna jak „zwykła” sepsa? 

Urosepsa – czy to rodzaj sepsy? 

Urosepsa (łac. urosepsis, posocznica moczowa) to niebezpieczna postać zakażenia wywodzącego się z układu moczowego (nerki, moczowody, pęcherz, cewka moczowa) i prowadzącego do uogólnionej reakcji zapalnej, czyli sepsy.  

Do rozwoju urosepsy może doprowadzić każdy stan zapalny w układzie moczowym: 

• nieleczone odmiedniczkowe zapalenie nerek,  
• skomplikowane zakażenie pęcherza, 
• powikłania po kamicy nerkowej,  

mogą rozprzestrzenić się wraz z krwią po całym organizmie.  

Urosepsa, jak każda inna sepsa, stanowi poważne zagrożenie dla życia pacjenta, ponieważ może prowadzić do niewydolności narządów i wstrząsu septycznego.  

Na szczęście jest wyleczalna pod warunkiem odpowiednio wczesnego rozpoznania i błyskawicznego wdrożenia leczenia. Mniej pomyślne rokowania dotyczą pacjentów z dodatkowymi obciążeniami zdrowotnymi (np. cukrzycą, niewydolnością nerek, chorobami serca) i seniorów. 

Urosepsa – przyczyny  

Podstawową przyczyną urosepsy są zakażenia dróg moczowych (ZUM). Początkowo mogą to być powszechne i pozornie niegroźne stany zapalne, takie jak zapalenie pęcherza lub cewki moczowej, które w przypadku nieleczenia lub nieprawidłowego leczenia mogą przechodzić w poważniejsze infekcje, np. odmiedniczkowe zapalenie nerek.  

Sprawdź: Infekcje dróg moczowych – objawy, leczenie, zapobieganie. Skuteczne sposoby na zapalenie dróg moczowych

Gdy bakterie przedostają się z miejscowego ogniska w układzie moczowym do krwiobiegu, cały organizm zaczyna reagować masywnym, uogólnionym stanem zapalnym. Patogeny odpowiedzialne za urosepsę to najczęściej:

• Gram−ujemne Enterobacteriaceae (Escherichia, Proteus, Enterobacter, Klebsiella spp.),
• bakterie niefermentujące (Pseudomonas spp.),
• bakterie Gram-dodatnie,
• rzadziej grzyby.  

Drobnoustroje mogą namnażać się w drogach moczowych przede wszystkim przy upośledzonym przepływie moczu, spowodowanym m.in.: 

• zabiegami urologicznymi (zwłaszcza endoskopowymi), 
• cewnikowaniem,   
• kamicą nerkową,   
• guzami,  
• ciążą, 
• łagodnym rozrostem stercza,    
• dysfunkcją neurogenną pęcherza,  
• zwężeniem górnych bądź dolnych dróg moczowych. 

Inne czynniki ryzyka poważnych, uogólnionych infekcji wywodzących się z układu moczowego, to m.in.: 

• choroby współistniejące (cukrzyca, otyłość, niewydolność nerek, choroby nowotworowe, stany obniżonej odporności) – organizm pacjenta gorzej radzi sobie z zakażeniem, a bakterie mogą łatwiej wniknąć do krwi, 
• przyjmowanie leków immunosupresyjnych,   
• wiek – osoby starsze zwykle mają osłabiony układ immunologiczny i dodatkowe choroby towarzyszące. W efekcie powszechne i niegroźne zapalenie pęcherza u seniora może przerodzić się w urosepsę szybciej niż u młodszego człowieka. 

Urosepsa – objawy  

Stan septyczny, również ten wywodzący się z dróg moczowych, może przyjmować trzy stopnie nasilenia: sepsa, ciężka sepsa i wstrząs septyczny.  

Pierwsze objawy urosepsy są zwykle nagłe i szybko się nasilają, eskalując do poważnego stanu nawet w ciągu kilku godzin.   

U dorosłych na pierwszy plan wysuwają się:

• wysoka gorączka (powyżej 38,5°C) lub spadek temperatury ciała (poniżej 36 stopni),
• dreszcze, ogólne rozbicie i osłabienie,
• mogą wystąpić bóle w okolicy lędźwiowej (gdy zajęte są nerki) albo w podbrzuszu (przy zapaleniu pęcherza).

Na pewnym etapie choroby pojawiają się również symptomy ogólnoustrojowe, takie jak:

• przyspieszone tętno,
• spadek ciśnienia tętniczego,
• uczucie duszności,
• zaburzenia świadomości (dezorientacja, splątanie).

U dzieci i niemowląt objawy urosepsy mogą być mniej oczywiste niż u dorosłych. Dziecko może gorączkować, mogą pojawić się trudności w karmieniu, rozdrażnienie, płaczliwość, senność lub stan nadmiernego pobudzenia.

Należy zwracać uwagę na wymioty, biegunkę czy brak apetytu. Czasem pojawiają się także zmiany skórne (wysypka, rumień, wybroczyny) mogące zmylić rodzica i lekarza i nasunąć podejrzenia alergii lub choroby wirusowej.  

Możliwe powikłania i ciężki przebieg obejmują niewydolność wielonarządową (zwłaszcza nerek, wątroby, serca) oraz zaburzenia krzepnięcia krwi, a w najcięższej postaci, czyli w przypadku wstrząsu septycznego, z nagłym spadkiem ciśnienia (hipotensja).  

Urosepsa – diagnostyka 

Diagnozowanie urosepsy wymaga zarówno potwierdzenia zakażenia w obrębie układu moczowego, jak i oceny stanu ogólnego pod kątem wystąpienia sepsy (zaburzeń hemodynamicznych, metabolicznych i immunologicznych). Prawidłowo przeprowadzona diagnostyka zwykle obejmuje: 

• wywiad lekarski (lekarza interesują objawy charakterystyczne dla zakażenia dróg moczowych, czynniki ryzyka, objawy ogóloustrojowe), 
• badania przedmiotowe (ocena tętna, pomiar ciśnienia, ocena świadomości, badanie palpacyjne okolicy lędźwiowej w celu wykluczenia lub potwierdzenia objawów zapalenia nerek), 
• badania laboratoryjne (ogólne moczu, morfologia z rozmazem, markery stanu zapalnego, posiewy, kreatynina, mocznik, elektrolity), 
• badania obrazowe (USG układu moczowego, w wybranych przypadkach urografia, TK jamy brzusznej), 
• badanie mikrobiologiczne cewnika moczowego (jeśli był założony). 

Sprawdź: Siedem badań, które powinno się wykonywać minimum raz w roku

Urosepsę rozpoznaje się wtedy, gdy ognisko zakażenia zlokalizowane jest w drogach moczowych, a u pacjenta występują kryteria sepsy (objawy kliniczne + potwierdzone zakażenie w układzie moczowym lub bakteriemia z drobnoustrojem typowym dla ZUM).  

Urosepsa – leczenie 

Urosepsę leczy się w warunkach szpitalnych. Celem leczenia jest nie tylko zwalczenie zakażenia w układzie moczowym, ale także opanowanie uogólnionej reakcji zapalnej i ewentualnych powikłań narządowych.

Postępowanie terapeutyczne obejmuje zwykle:  

• antybiotykoterapię – podanie antybiotyku w ciągu pierwszych 60 minut (tzw. złota godzina) od rozpoznania lub silnego podejrzenia sepsy znacząco obniża śmiertelność. Zwykle wykorzystuje się antybiotyki o szerokim spektrum działania oraz modyfikację terapii po uzyskaniu wyników posiewu, 
• usunięcie przyczyny (ogniska) zakażenia – może to być np. wymiana cewnika lub usunięcie kamienia blokującego drogi moczowe, 
• terapię wspomagającą oraz monitorowanie stanu pacjenta – np. płynoterapia (krystaloidy), zastosowanie leków obkurczających naczynia (np. noradrenaliny), wsparcie oddechowe, leczenie nerkozastępcze i inne.  

Długość pobytu w szpitalu zależy przede wszystkim od przebiegu urosepsy, stanu narządów wewnętrznych pacjenta, skuteczności leczenia oraz ewentualnych powikłań.  

Po ustąpieniu ostrej fazy urosepsy pacjent powinien być nadal monitorowany w poradni urologicznej lub nefrologicznej, zwłaszcza jeśli występowały komplikacje (kamica, niewydolność nerek, nawracające infekcje).  

Urosepsa – śmiertelność. Czy urosepsa jest niebezpieczna? 

Urosepsa, podobnie jak inne rodzaje sepsy, stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta. Śmiertelność szacuje się w zakresie od 15% do nawet 40% – w zależności od wieku pacjenta, obecności chorób współistniejących, czasu rozpoznania oraz wdrożenia leczenia.  

Korzystnym czynnikiem rokowniczym jest młody wiek (do 50 lat), brak obciążeń chorobami przewlekłymi i obniżoną odpornością, a także wdrożenie antybiotykoterapii jak najszybciej od rozpoznania objawów urosepsy (tzw. złota godzina).  

Urosepsa – profilaktyka łatwiejsza niż leczenie 

Zapobieganie urosepsie jest stosunkowo łatwe i zdecydowanie mniej obciążające niż późniejsze leczenie. Profilaktyka powinna koncentrować się na unikaniu zakażeń układu moczowego, wczesnym ich wykrywaniu i skutecznym leczeniu nawet drobnych infekcji, a także na minimalizacji czynników ryzyka (np. cewnikowania na zbyt długi czas).

Wskazane są przede wszystkim: 

• prawidłowe nawadnianie organizmu (pomaga to wypłukiwać patogeny z dróg moczowych), 
• właściwa higiena intymna, 
• diagnozowanie i solidne leczenie wszelkich zakażeń w obrębie dróg moczowych, 
• regularne konsultacje urologiczne i badania moczu u osób z nawracającymi zakażeniami układu moczowego, 
• kontrolowanie chorób współistniejących, 
• zdrowy tryb życia (w celu budowania odporności). 

To również może Cię zainteresować:

Ból nerek – choroby, objawy, leczenie. Jak złagodzić ból nerki?