Ból brzucha z prawej strony na dole – czy to ból wątroby?
Boli mnie wątroba – myślimy. Tymczasem wątroba nie jest unerwiona. Można cierpieć nawet na marskość wątroby i nie mieć żadnych dolegliwości. Co zatem może oznaczać ból w prawym podżebrzu?
– Na ogół boli nas albo pęcherzyk żółciowy, albo jelito, czasem są to nerwobóle. W pewnych przypadkach rzeczywiście można mówić o wątrobie. W momencie przejedzenia krew napływa tam, gdzie jest najbardziej potrzebna, czyli do narządów trawiennych – do jelita i wątroby. Wątroba powiększa się, rozpycha okalającą ją torebkę, która w odróżnieniu od wątroby jest unerwiona, w związku z czym odczuwany jest dyskomfort – wyjaśnia dr Antoni Gugulski, gastroenterolog. – Jeżeli pacjent mówi: boli mnie wątroba, to na ogół nie jest to prawda. Wtedy moim zadaniem jest znalezienie przyczyny, a tych może być bardzo wiele. Zasadniczo w medycynie nie funkcjonuje taki termin jak wrażliwa wątroba.
Ból brzucha w okolicy prawego podżebrza (nagły i gniotący) może więc wskazywać na kamicę nerkową, a przewlekłe bóle po prawej stronie mogą być objawem zapalenia wyrostka robaczkowego lub pęcherzyka żółciowego. Silny i pulsujący ból brzucha z prawej strony wymaga pilnej konsultacji – szczególnie gdy promieniuje do odcinka krzyżowego kręgosłupa. Taki stan może wskazywać na tętniaka aorty.
Ból nadbrzusza – wrzody, refluks, Helicobacter pylori
Ból nadbrzusza może wskazywać na chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy. Bywa, że schorzeniu towarzyszy ból nadbrzusza określany jako gniotący, uwierający lub kłujący i palący. Problem w tym, że w wielu przypadkach choroba wrzodowa przebiega bezobjawowo, a powikłania mogą być bardzo poważne. Najczęstsze powikłania wrzodów to perforacja, czyli przebicie ściany żołądka, oraz krwotoki. Jeden i drugi przypadek grozi śmiercią. Często w takich sytuacjach konieczna jest interwencja chirurgiczna.
Uwaga! Nieprawdziwa jest opinia, że wrzód trawienny może przeistoczyć się we wrzód rakowy.
Ból spowodowany przez wrzody najczęściej pojawia się na czczo (głównie między 23:00 a 2:00) i ustępuje po niewielkim posiłku. Objawami ostrzegawczymi, które koniecznie powinny skłonić do kontaktu z lekarzem, są:
- nawracające wymioty,
- zaburzenia połykania,
- pojawiające się w historii rodzinnej nowotwory górnego odcinka przewodu pokarmowego.
– Za główne przyczyny choroby wrzodowej uważa się dwa czynniki: bakterię Helicobacter pylori oraz nadużywanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Oczywiście, dochodzą jeszcze czynniki dodatkowe, które sprzyjają powstawaniu wrzodów: palenie papierosów, częste picie mocnej kawy, nadużywanie alkoholu i stres – mówi dr Antoni Gugulski.
– Im więcej wydziela się soku żołądkowego, który jest kwaśny, tym większe ryzyko, że naturalna bariera ochronna w postaci śluzówki żołądka nie wytrzyma. Jeśli wiele wspomnianych czynników nałoży się na siebie, wrzód może powstać dosłownie w minutę.
Przy problemach z żołądkiem lekarz powinien zalecić gastroskopię lub test na obecność wspomnianej bakterii. Helicobacter pylori można pozbyć się dzięki kuracji farmakologicznej (antybiotykoterapii), trwającej zazwyczaj 10 dni.
Ból brzucha po mleku = nietolerancja laktozy?
To może być kolejna przyczyna rewolucji w przewodzie pokarmowym. Bardzo rzadko człowiek rodzi się z tą przypadłością. W 99,9 proc. przypadków lekarze spotykają się z nabytą nietolerancją laktozy. Może być ona przejściowa lub trwała. Przyczyną jest zniszczenie nabłonka jelitowego przez proces zapalny.
– Ostatni etap trawienia laktozy odbywa się na poziomie enterocytu, czyli komórki wyściełającej jelito. Jeśli jest ona zniszczona w sensie funkcjonalnym lub strukturalnym, może dojść do sytuacji, w której pacjent traci zdolność trawienia mleka na zawsze – tłumaczy specjalista.
– Jeżeli po wypiciu mleka pojawiają się wzdęcia i biegunka, to jasny znak, że być może mamy nabytą nietolerancję laktozy. Jeśli zostało to potwierdzone badaniami, są tylko dwa sposoby uniknięcia przykrych objawów: zrezygnować z mleka albo stosować enzym laktazę w formie tabletki. Można natomiast spożywać artykuły nabiałowe, np. żółty ser.
Objawy nietolerancji laktozy pojawiają się najczęściej od 30 minut do 2 godzin po spożyciu posiłku z laktozą. Diagnostyka opiera się na wywiadzie lekarskim, ale lekarz może też zlecić wodorowy test oddechowy, który polega na podaniu określonej dawki laktozy pacjentowi na czczo, a następnie na pomiarze stężenia wodoru w wydychanym powietrzu.
Ból brzucha z lewej strony – zapalenie trzustki, zapalenie jajników
Silny ból brzucha z lewej strony na dole (w okolicy lewego podżebrza) może wskazywać na zapalenie trzustki. Bólowi często towarzyszą wówczas nudności i wymioty. Innymi przyczynami mogą być też: powiększenie śledziony, zapalenie przydatków, przepuklina pachwinowa, zapalenie błony śluzowej żołądka. W tym przypadku ból może wywoływać również Helicobacter pylori.
Ból brzucha po lewej stronie może też wskazywać na wrzodziejące zapalenie jelita grubego – przewlekłą chorobę zapalną. Im bardziej rozległa postać schorzenia, tym gorsze rokowania. Główny objaw to biegunka z krwią. Choroba przebiega z okresami aktywnych objawów oraz okresami remisji.
– Najczęściej więcej jest remisji niż rzutów choroby. Można 20 lat żyć z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego i nie mieć żadnych objawów. Chorobę wywołuje błąd układu immunologicznego, który komórki wyściełające światło jelita grubego traktuje jako obce i niszczy je, wysyłając przeciwciała. W ten sposób powstaje ostry stan zapalny – mówi dr Gugulski. – Nawet jeśli nie występują objawy, pacjent ze zdiagnozowaną chorobą powinien do końca życia przyjmować leki, dzięki którym nie będzie nawrotów albo będą one rzadsze i mniej uciążliwe.
Przebieg choroby może też być bardzo ciężki i skutkować usunięciem fragmentu jelita oraz długotrwałym leczeniem klinicznym. Częściej jednak można z tą chorobą żyć i dobrze funkcjonować.
Bóle brzucha o zmiennym nasileniu, gazy i wzdęcia – zespół jelita drażliwego
Zespół jelita drażliwego, czyli tzw. IBS, to kolejna z przyczyn problemów z układem pokarmowym. Przyjmuje się, że to schorzenie może dotykać nawet 20 proc. populacji, z czego dwie trzecie to kobiety. Objawia się zaparciami, biegunkami lub zaparciami i biegunkami naprzemiennymi, a także bólami brzucha, które mają zmienne nasilenie i lokalizację, chociaż częściej dotyczą podbrzusza. Do tego dochodzi jeszcze nadmiar gazów, uczucie bulgotania i przelewania.
Wszystko to składa się na znaczne pogorszenie jakości życia osób dotkniętych zespołem jelita drażliwego. Wymienione objawy są związane z zaburzeniami perystaltyki jelit oraz czucia trzewnego. Każdy doświadcza przechodzenia treści kałowej czy gazów przez jelita, natomiast u osób z zespołem jelita drażliwego wywołuje to duży dyskomfort.
Innymi objawami IBS są:
- wymioty,
- nocne oddawanie moczu, częstomocz,
- wczesne uczucie pełności po posiłku,
- obecność śluzu w stolcu.
– Konsultacja z lekarzem jest niezbędna, choćby po to, aby wyeliminować dużo groźniejsze schorzenia, z rakiem włącznie – przekonuje dr Antoni Gugulski. – W zespole jelita drażliwego jelito powinno być całkowicie zdrowe. Realne, konkretne problemy nie wynikają z choroby organicznej, guza czy polipa, lecz mają podłoże psychiczne. Nie ma jednego uniwersalnego leku dla każdego. Stąd też potrzebna jest wizyta u lekarza, aby dostać zalecenia. Na ogół są to zalecenia farmakologiczne, czasem dietetyczne.
Dużą rolę w leczeniu odgrywają też probiotyki. Żeby dobrać odpowiednie, najczęściej konieczna jest wizyta u gastrologa.
Czytaj także: Maślan sodu na jelita – jak działa i co to jest? Właściwości, skutki uboczne
Częste bóle brzucha – nadwrażliwość na gluten, celiakia
Jeśli oprócz dolegliwości ze strony układu pokarmowego (przewlekłe bóle brzucha, biegunki, zaparcia, wzdęcia) występuje anemia, spadek masy ciała i osłabienie, możemy podejrzewać celiakię – chorobę genetyczną o charakterze autoimmunologicznym, związaną z nietolerancją glutenu. U chorych na celiakię gluten powoduje zanik kosmków jelitowych, które są odpowiedzialne za przyswajanie substancji odżywczych z pożywienia, co może skutkować niedożywieniem i niedoborami składników odżywczych w organizmie. Najczęściej celiakia ujawnia się we wczesnym dzieciństwie i u osób między 30. a 50. rokiem życia (częściej u kobiet niż u mężczyzn).
U niektórych osób dolegliwości żołądkowe po zjedzeniu pokarmu zawierającego gluten wynikają z nieceliakalnej nadwrażliwości na gluten. Mogą o niej świadczyć bóle brzucha, biegunki, wahania nastroju, przewlekłe zmęczenie, a także problemy skórne.
Ból brzucha a zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS)
Żeńską część społeczeństwa bóle brzucha dotykają z jeszcze jednego powodu – przy zespole napięcia przedmiesiączkowego. W tym przypadku spowodowane są one zachodzącymi w organizmie zmianami hormonalnymi.
– Jeżeli objawy są umiarkowane, należy pracować nad psychiką i starać się uświadomić sobie, że nie dzieje się nic strasznego. Natomiast jeśli objawy są nasilone, trzeba zastosować leczenie objawowe, czyli sięgnąć po leki rozkurczowe, leki przeciwwzdęciowe i leki przeciwbólowe – radzi lekarz.
Istnieją też przypadki, gdy bóle miesiączkowe są tak mocne, że dochodzi do omdleń. W takiej sytuacji konieczna jest wizyta u lekarza, by zbadać poziom hormonów oraz łagodzić dolegliwości bólowe.
Ból brzucha w ciąży
Bóle brzucha na kolejnych etapach ciąży mogą być nieco inaczej odczuwane. Na początku ciąży ból brzucha może wynikać ze zmian w gospodarce hormonalnej. Jednocześnie dochodzi do stopniowego powiększania się macicy. Do narządów rodnych trafia nieco więcej krwi – z tego powodu można odczuwać bóle w podbrzuszu i mieć wrażenie pełności w jamie brzusznej. Ból w dole brzucha – szczególnie w pierwszym trymestrze – teoretycznie jest więc normalnym objawem, ale i tak powinien skłonić do konsultacji lekarskiej.
W późniejszym okresie ciąży (ok. 18. tygodnia) można już odczuwać ruchy dziecka. Następnie pojawiają się tzw. skurcze Braxtona-hicksa – mięsień macicy przygotowuje się w ten sposób do porodu. Odczuwalny jest wówczas ból brzucha przechodzący od góry na dół – ból zwykle trwa ok. 30 sekund. Po 36. tygodniu występują tzw. skurcze przepowiadające – jeśli zaczną być regularne, a ich częstotliwość wzrośnie, to znak, że zbliża się poród.
Ból kolkowy brzucha – kolki i skurcze
Z powodu kolki cierpią dzieci, młodzież, osoby dorosłe. To ostry ból powstający za sprawą skurczu, np. moczowodu, dróg żółciowych czy jelit. Ból kolkowy odczujemy także wtedy, gdy kamień nerkowy zatka światło narządu. Czasami kolka występuje podczas aktywności fizycznej; niejednokrotnie wskazuje na nieodpowiednią rozgrzewkę lub jej brak. Za ból odpowiada skurcz mięśni gładkich jelit.
Kolka jelitowa bardzo często dokucza niemowlętom. Jej przyczyną jest rozciągnięcie jelit przez nagromadzone gazy. Atak kolki u maluszków zaczyna się gwałtownie, najczęściej w godzinach popołudniowych. Dolegliwości z reguły znikają samoistnie po 3. miesiącu życia (choć mogą utrzymywać się nawet do 8. lub 9. miesiąca życia).
Dziecku pomoże herbatka z rumianku lub kopru włoskiego, a także masaż brzuszka. Przy karmieniu należy zwrócić uwagę, by pokarm z butelki spływał kroplami (dzięki temu dziecko nie nałyka się powietrza).
Diagnostyka bólu brzucha
Jeśli nie znamy przyczyny bólu brzucha, konieczna jest wizyta u lekarza, który na podstawie odpowiednich badań diagnostycznych (np. USG, badań laboratoryjnych, gastroskopii, kolonoskopii) będzie mógł wdrożyć odpowiednie leczenie.
Aby zapobiegać bólom, warto:
- jeść w spokojnym tempie,
- pić dużo wody,
- zdrowo się odżywiać,
- regularnie ćwiczyć.
Trzeba pamiętać, że przyczyny bólów w okolicy brzucha mogą być niegroźne, jak np. niestrawność, ale również zagrażające życiu, jak nowotwory czy urazy prowadzące do perforacji. W tym drugim przypadku konieczna jest wizyta u lekarza, a nawet w szpitalu.
Autor: Jacek Krajl
Polecane artykuły:
