Choroba Pica – czym jest łaknienie spaczone i czy trzeba je leczyć? 

Choroba Pica – co to za schorzenie? 

Choroba Pica, znana również jako zespół Pica, syndrom Pica, łaknienie spaczone lub po prostu pica. Jest to zaburzenie odżywiania polegające na kompulsywnym spożywaniu substancji, które nie są przeznaczone do jedzenia i nie mają wartości odżywczych.  

Najczęstsze wybory pacjentów z chorobą Pica to:  

• ziemia,  
• glina,  
• kreda,  
• papier,  
• lód,  
• mydło, 
• farby. 

Mogą to być dowolne substancje organiczne i nieorganiczne.  

Nazwa tego zaburzenia nie jest przypadkowa – pochodzi od łacińskiego słowa „pica” oznaczającego srokę. Jest to ptak znany z zamiłowania do zbierania i połykania różnorodnych przedmiotów.   

Współcześnie choroba Pica jest uznawana za poważny problem zdrowotny, który może prowadzić do licznych powikłań, takich jak:  

• zatrucia,  
• infekcje,  
• uszkodzenia układu pokarmowego. 

Kto choruje na łaknienie spaczone?  

Choroba Pica występuje na całym świecie i może dotyczyć osób w różnym wieku i o zróżnicowanym pochodzeniu kulturowym. Częstość jej występowania jest trudna do oszacowania ze względu na brak jednolitych kryteriów diagnostycznych w przeszłości. Często pacjenci niechętnie podchodzą do zgłaszania tego zaburzenia lekarzom.  

Grupy podwyższonego ryzyka wystąpienia choroby Pica, to: 

• dzieci – szczególnie w wieku przedszkolnym, poznających świat głównie poprzez wkładanie do ust i przełykanie różnych przedmiotów. Jeśli zachowanie to utrzymuje się przez dłuższy czas, może wskazywać na problem wymagający interwencji; 
• kobiet w ciąży – zachcianki pokarmowe związane z ciążą w niektórych przypadkach przybierają formę spożywania niejadalnych substancji. Może to być powiązane z niedoborami żelaza, cynku czy innych mikroelementów. W krajach rozwijających się, gdzie niedobory pokarmowe są powszechne, pica może dotyczyć nawet 20% ciężarnych; 
• osób z zaburzeniami psychicznymi i rozwojowymi – na przykład z autyzmem, niepełnosprawnością intelektualną czy schizofrenią (np. pica może być sensorycznym nawykiem u osób z autyzmem).  

Choroba Pica częściej występuje w społecznościach o niższym statusie ekonomicznym, gdzie dostęp do pełnowartościowej żywności jest ograniczony. Czynnikiem ryzyka jest też utrudniony dostęp do edukacji i niska świadomość zdrowotna.  

Łaknienie spaczone – przyczyny  

Pica jest złożonym zaburzeniem, którego przyczyny mogą obejmować czynniki biologiczne, psychologiczne i społeczne.  

• Jednym z najczęściej wskazywanych powodów rozwoju łaknienia spaczonego są niedobory mikroelementów, takich jak: 
  • żelazo – niedobór tego pierwiastka często prowadzi do anemii, która może wywoływać nieprawidłowe nawyki żywieniowe, np. zapotrzebowanie na spożywanie lodu, czyli pagofagia (lód może poprawiać ukrwienie mózgu w niedokrwistości z niedoboru żelaza). 
  • cynk – deficyt tego składnika może wpływać na osłabienie zmysłu smaku i węchu, co prowadzi do poszukiwania silniejszych bodźców sensorycznych i eksperymentowania z jedzeniem nietypowych substancji, które mają specyficzną teksturę, smak lub zapach (np. glina czy papier). 
  • wapń – geofagia, czyli spożywanie ziemi lub gliny, może być związana z potrzebą uzupełnienia niedoborów tego minerału. 
• Choroba Pica może być reakcją na stres, traumę lub zaniedbanie emocjonalne. W takich sytuacjach spożywanie nieodpowiednich substancji może pełnić funkcję mechanizmu radzenia sobie z trudnymi emocjami. 
• Występowanie Pica bywa powiązane z innymi chorobami i zaburzeniami psychicznymi, takimi jak schizofrenia, depresja czy zaburzenia obsesyjno-kompulsywne. 
• U osób z zaburzeniami rozwojowymi, w tym autyzmem czy niepełnosprawnością intelektualną, łaknienie spaczone może być wynikiem problemów z percepcją sensoryczną lub kompulsją. 
• W niektórych kulturach spożywanie substancji niejadalnych, takich jak glina, jest tradycją i może mieć podłoże rytualne lub być postrzegane jako sposób na poprawę zdrowia. 

Choroba Pica – objawy 

Jako zaburzenie łaknienia, objawia się przede wszystkim kompulsywnym spożywaniem substancji niejadalnych, które nie mają wartości odżywczych.  

Zwykle jest to wkładanie do ust, żucie, ssanie lub połykanie w całości takich substancji, jak:   

• materiały ziemne, czyli ziemia, glina i piasek (geofagia), 
• substancje organiczne, np. papier (ksylofagia), tektura, skrawki drewna (lignofagia), ołówki, tkaniny, włosy (trichofagia), kora drzewa, skóra (dermatofagia), surowe ziemniaki (geomelofagia), 
• substancje mineralne i chemiczne, takie jak kreda, farby, gips, tynk ze ściany, proszki kosmetyczne, ale też gwoździe, druty i inne ostre przedmioty (akufagia), 
• inne nietypowe substancje, np. mydło (sapofagia), popiół, szkło, guma, plastik, lód (pagofagia), kał (koprofagia). 

Choroba Pica – powikłania

Objawy dotyczące zespołu Pica mogą wynikać z rodzaju spożywanych substancji i być powikłaniami po ich konsumpcji. Mogą to być: 

• problemy żołądkowo-jelitowe, takie jak bóle brzucha, nudności, zaparcia lub biegunki, wynikające z trudności w trawieniu lub zalegania spożytych materiałów. W przypadku spożywania włosów, plastiku i innych trudnych do strawienia substancji pojawia się ryzyko niedrożności przewodu pokarmowego, 
• zatrucia pokarmowe w wyniku spożywania substancji zawierających metale ciężkie (np. ołów w farbach), mogą objawiać się bólami głowy, osłabieniem, a nawet uszkodzeniem układu nerwowego. Spożywanie ziemi i gliny może skutkować zakażeniami pasożytniczymi, bakteryjnymi i wirusowymi,  
• objawy niedoborów żywieniowych u pacjentów z picą to najczęściej niedobory żelaza, cynku lub innych mikroelementów, mogące objawiać się niedokrwistością, osłabieniem, problemami z koncentracją czy bladością skóry. Spożywanie niejadalnych substancji zazwyczaj nie poprawia stanu odżywienia, a wręcz pogłębia istniejące deficyty, 
• uszkodzenia mechaniczne w wyniku spożywania ostrych przedmiotów (np. szkła, metalu) mogą prowadzić do perforacji przewodu pokarmowego, krwotoków wewnętrznych lub poważnych obrażeń mechanicznych. Zjadanie twardych substancji (np. kamieni) może uszkadzać zęby, prowadząc do próchnicy lub złamań. 

Osoby z picą mogą zauważać również dodatkowe objawy, które nie są bezpośrednio związane ze spożywanymi substancjami. Wynikają one z ogólnego stanu zdrowia lub współistniejących zaburzeń.  

To np. zaburzenia emocjonalne (depresja, lęki) oraz zachowania obsesyjno-kompulsyjne w różnych obszarach codziennego funkcjonowania, w tym trudne do opanowania epizody jedzenia określonych substancji.  

Sygnały wskazujące na pilną pomoc medyczną

Sygnały alarmowe, wskazujące, że pacjent z picą wymaga pilnej pomocy medycznej, to: 

• silne bóle brzucha, które mogą wskazywać na perforację jelit, 
• krwawienie z przewodu pokarmowego (np. krew w wymiotach lub stolcu),  
• objawy zatrucia, takie jak zawroty głowy, osłabienie, drgawki,  
• objawy infekcji pasożytniczych, takie jak uporczywe bóle brzucha, utrata wagi, wzdęcia, 
• objawy psychologiczne, najczęściej pogorszenia funkcjonowania społecznego, stygmatyzacja.  

Choroba Pica w ciąży

Chorobę Pica często obserwuje się u kobiet w ciąży, szczególnie w drugim i trzecim trymestrze. Zjawisko to jest zwykle związane z niedoborem mikroelementów, zwłaszcza żelaza i cynku, które mogą nasilać nietypowe zachcianki żywieniowe.  

Kobiety ciężarne z łaknieniem spaczonym mogą spożywać takie nietypowe substancje, jak:  

• glina,  
• ziemia,  
• kreda,  
• węgiel,  
• popiół, 
• lód.  

Najczęściej dotyczy to ciężarnych żyjących w ubogich krajach rozwijających się, ale nie jest to regułą. Kobiety, które zauważają u siebie ten niepokojący syndrom w okresie ciąży powinny zgłosić to swojemu lekarzowi i podjąć leczenie, ponieważ pica może być groźna dla zdrowia, a nawet życia matki i dziecka.  

Niektóre substancje obecne w spożywanych przedmiotach są bardzo szkodliwe i mogą spowodować: 

• opóźnienia rozwojowe,  
• niepełnosprawność intelektualną,  
• zaburzenia neurologiczne i wady rozwojowe u płodu,  
• a także infekcje wewnątrzmaciczne czy pogłębiające się niedobory pokarmowe u matki. 

Choroba Pica – diagnostyka   

Spaczone łaknienie po raz pierwszy zostało rozpoznane i opisane już w czasach starożytnych przez Hipokratesa, jednak jeszcze do niedawna było postrzegana jako objaw, a nie samodzielne zaburzenie.  

U osób z podejrzeniem choroby Pica zleca się badania laboratoryjne (ocena poziomu żelaza, cynku, hemoglobiny oraz innych parametrów mogących wskazywać na niedobory) oraz przeprowadza diagnostykę różnicową (np. demencja).  

Czy chorobę Pica można leczyć? 

Leczenie zespołu Pica zależy od przyczyny wystąpienia tego zaburzenia, wieku pacjenta oraz ewentualnych schorzeń współistniejących. Choroba często ustępuje samoistnie, ale w części przypadków leczenie może obejmować: 

• suplementację niedoborów – uzupełnienie poziomów żelaza, cynku czy innych mikroelementów w przypadku ich niedoborów. 
• farmakoterapię – np. leki przeciwlękowe lub przeciwpsychotyczne w przypadku współistniejących zaburzeń psychicznych 
• psychoterapię – terapia behawioralno-poznawcza (CBT) pomaga kontrolować kompulsywne zachowania żywieniowe  
• wsparcie dietetyczne – edukacja żywieniowa i wdrożenie zbilansowanej diety  
• monitorowanie powikłań – leczenie skutków spożywania niejadalnych substancji, takich jak zatrucia, infekcje czy uszkodzenia przewodu pokarmowego  

Zobacz: Witaminy w tabletkach, kapsułkach i kroplach

To również może Cię zainteresować:

Choroba brudnych rąk – pasożyty, wirusy i bakterie. Jak poprawnie dbać o higienę?