Zmiany skórne w cukrzycy – jak rozpoznać objawy? Zdjęcia, przyczyny, sposoby leczenia

Jak cukrzyca wpływa na skórę?

Cukrzyca to choroba ogólnoustrojowa, która wpływa na funkcjonowanie niemal każdego ludzkiego narządu. Jednak zmiany skórne w cukrzycy są często pierwszym sygnałem ostrzegawczym problemów zdrowotnych.

Skóra, jako największy organ, pełni nie tylko funkcję ochronną, ale jest również sprawnym sygnalistą – zmiany, które się na niej pojawiają, mogą odzwierciedlać problemy występujące w przebiegu wielu różnych chorób. Nieprawidłowy poziom cukru we krwi może znacząco wpłynąć na kondycję skóry u chorych na cukrzycę. W przewlekłej hiperglikemii dochodzi do:

• mikroangiopatii, która niedotlenia tkanki i utrudnia gojenie,
• zaburzenia naturalnej bariery lipidowej naskórka, co skutkuje zwiększoną utratą wody przez skórę, w efekcie czego dochodzi do jej przesuszenia, łuszczenia się oraz swędzenia,
• upośledzenia działanie leukocytów, co osłabia miejscową odporność skóry i ułatwia rozwój infekcji bakteryjnych (np. ropne zmiany skórne, czyraki) i grzybiczych (np. kandydozy),
• neuropatii obwodowej, powodującej zaburzenia czucia i świąd neuropatyczny.

W efekcie skóra staje się bardziej podatna na mikrourazy i charakterystyczne dermatozy, niekiedy będące pierwszym widocznym zwiastunem nieprawidłowej glikemii.  

Czytaj także: Poziom cukru we krwi – tabela. Jak interpretować wynik badania poziomu cukru?

Objawy cukrzycy na skórze

Zmiany na skórze w przebiegu cukrzycy mogą mieć różnorodny charakter – od niespecyficznych objawów, takich jak suchość i świąd, po wysoce charakterystyczne dermatozy cukrzycowe. Wczesne rozpoznanie zmian skórnych wywołanych nieprawidłowym poziomem glukozy we krwi i ich prawidłowa interpretacja mogą przyspieszyć diagnozę i poprawić rokowanie pacjenta.

Objawy cukrzycy na skórze to m.in.:

• okrągłe lub owalne plamy, najczęściej zlokalizowane na nogach,
• krosty, wykwity,
• brunatne zgrubienie naskórka, najczęściej w okolicy karku, pach czy pachwin,
• suchość i pękanie skóry,
• swędzenie skóry,
• pęcherze wypełnione płynem,
• przebarwienia, mogą przybierać różne kolory, np. białe lub żółtopomarańczowe,
• czerwone plamy na twarzy.

Objawy cukrzycy na nogach i paznokciach

Nogi są szczególnie narażone na powikłania cukrzycy, zarówno o charakterze naczyniowym, jak i neuropatycznym. Objawy cukrzycy na nogach mogą obejmować:

• suchość, pękanie i łuszczenie się skóry stóp i podudzi,
• przebarwienia i plamy cukrzycowe,
• powstawanie modzeli, pęcherzy i owrzodzeń (w szczególności na stopie – tzw. stopa cukrzycowa),
• zmiany grzybicze przestrzeni międzypalcowych i paznokci,
• paznokciowe zmiany w cukrzycy, takie jak pogrubienie, zażółcenie płytki paznokci (onychogryfoza), kruchość i łamliwość płytki, odklejanie się płytki (onycholiza).

Wszystkie te objawy są wynikiem zaburzeń krążenia, wtórnych infekcji oraz neuropatii cukrzycowej. Wymagają nie tylko leczenia miejscowego, ale także kompleksowej oceny stanu metabolicznego pacjenta.

Jak wyglądają zmiany skórne przy cukrzycy? Choroby i zdjęcia

Objawy skórne cukrzycy mogą wystąpić w różnych chorobach skóry. Każda z nich może mieć nieco inną genezę i cechy charakterystyczne.

Poniżej znajdziesz przegląd najczęstszych dermatoz cukrzycowych powodujących zmiany skórne w cukrzycy oraz z ich zdjęciami.

Czytaj także: Zmiany skórne – przyczyny. Skąd się biorą plamki, bąble, grudki, krostki?

Plamy cukrzycowe (dermopatia cukrzycowa)

Plamy cukrzycowe to najczęstszy objaw skórny występujący u około 40% osób z długotrwale niewyrównaną cukrzycą, szczególnie u mężczyzn po 50. roku życia. Charakterystyczne zmiany mają postać:

• początkowo kilku rumieniowych plam lub grudek, okrągłych lub owalnych, o średnicy 0,5–2 cm (plamki Binkleya),
• z czasem pozostawiających brunatne ogniska zanikowe,
• zlokalizowanych symetrycznie (obustronnie) plam na przedniej powierzchni podudzi, czasem też na innych częściach kończyn, zwłaszcza nad wyniosłościami kostnymi
• gładkiej powierzchni, bez świądu czy bólu.

Plamy te są skutkiem przewlekłego uszkodzenia drobnych naczyń krwionośnych skóry (mikroangiopatii) oraz miejscowych mikrourazów. Plamy cukrzycowe nie wymagają leczenia, ale mogą świadczyć o zaawansowaniu choroby. Ich obecność wiąże się często z obecnością innych powikłań naczyniowych. Ustępują samoistnie u ok. 50 % pacjentów w ciągu 1–2 lat.

Czytaj także: Brązowe plamy na skórze – co mogą oznaczać i jak wyglądają? Zdjęcia

Krosty cukrzycowe i martwica lipidowa skóry

Pod pojęciem „krosty cukrzycowe” pacjenci często opisują różne wykwity grudkowo-pęcherzykowe, którym może towarzyszyć swędzenie lub bolesność. Jednym z najbardziej charakterystycznych, choć niezbyt powszechnych schorzeń w tej kategorii, jest martwica lipidowa skóry, znana też jako obumieranie tłuszczowe (necrobiosis lipoidica diabeticorum). Objawy w tej zmiany skórnej:

• mają postać dobrze odgraniczonych, czerwono-żółtych blaszek z wyraźną obwódką,
• lokalizują się głównie na przedniej części podudzi oraz w okolicach kostki przyśrodkowej podudzia, rzadziej na twarzy, tułowiu i ramionach,
• mogą ulec owrzodzeniu i wtórnej infekcji.

W fazie początkowej przypominają grudki lub krosty, dlatego bywają mylone z trądzikiem lub odczynem alergicznym. Martwica lipidowa dotyczy głównie osób z cukrzycą typu 1, choć może też występować w typie 2. Najczęściej rozpoznawana jest u kobiet w trzeciej i czwartej dekadzie życia. Przewlekłe, owrzodziałe ogniska mogą zezłośliwieć do raka kolczystokomórkowego – każde przewlekłe owrzodzenie wymaga kontroli onkologicznej.

Rogowacenie ciemne

Rogowacenie ciemne (acanthosis nigricans) to jedna z najbardziej rozpoznawalnych zmian skórnych związanych z insulinoopornością i cukrzycą typu 2. Ma postać:

• brunatnoszarych, aksamitnych zgrubień naskórka,
• występujących głównie w okolicach karku, pach, pachwin i fałdów skórnych.

Zmiany te nie są bolesne, ale bywają mylone z brudem lub zaniedbaniem higienicznym. Ich obecność powinna skłonić do diagnostyki w kierunku zaburzeń metabolicznych. U dzieci i młodzieży bywają najwcześniejszym objawem zespołu metabolicznego. Uwaga: nagły, uogólniony rozwój zmian u osoby szczupłej jest objawem paranowotworowym (najczęściej rak żołądka) i wymaga pilnej diagnostyki onkologicznej.

Czytaj więcej: Ciemne plamy pod pachami – skąd się biorą i o czym świadczą? Przyczyny, leczenie

Zmiany pęcherzowe w cukrzycy

Pęcherze w cukrzycy (bullosis diabeticorum) to rzadkie (0,5% pacjentów), ale bardzo charakterystyczne powikłanie dermatologiczne u pacjentów z długoletnią cukrzycą. Zmiany mają postać:

• dużych, napiętych pęcherzy wypełnionych surowiczym płynem,
• pojawiających się samoistnie, najczęściej na stopach, podudziach, dłoniach,
• bez towarzyszącego rumienia czy świądu.  

Obecność pęcherzy wskazuje na zaawansowaną neuropatię i angiopatię. Zazwyczaj goją się samoistnie w ciągu 2-6 tygodni, zwykle bez blizn, o ile nie dojdzie do wtórnej infekcji.

Czytaj także: Pęcherzyca – objawy i leczenie choroby. Pęcherzyca zwykła i liściasta

Ziarniak obrączkowaty w cukrzycy

Ziarniak obrączkowaty (granuloma annulare) to choroba zapalna skóry o nie do końca poznanej etiologii, częściej występująca u osób z cukrzycą. Typowe objawy to:

• niewielkie, okrągłe guzki o barwie cielistej lub różowej,
• układające się w pierścienie (obrączki), wielokoliście,
• najczęściej lokalizujące się w okolicach stawów na dłoniach, łokciach i stopach.

Zmiany są nieswędzące, zwykle niebolesne i mają łagodny przebieg. Występują częściej u dzieci i młodych dorosłych, potrafią ustąpić samoistnie w ciągu 1–2 lat.

Bielactwo przy cukrzycy

Związek bielactwa (vitiligo) z cukrzycą wynika z autoimmunologicznego podłoża obu chorób. Bielactwo uważane jest za jedną z możliwych manifestacji cukrzycy typu 1. Objawy obejmują:

• odbarwione, mlecznobiałe plamy,
• najczęściej zlokalizowane na kończynach dolnych, dłoniach, twarzy wokół ust i oczu, narządów płciowych.

Choć zmiany te nie mają związku z poziomem glikemii, ich obecność powinna skłonić do oceny w kierunku innych chorób autoimmunologicznych, takich jak choroba Hashimoto czy niedoczynność nadnerczy.

Czytaj więcej: Bielactwo nabyte – skąd się bierze?

Karotenodermia – żółte plamy w cukrzycy

Karotenodermia to stan wynikający z podwyższonego poziomu beta-karotenu we krwi, częściej występujący u pacjentów z zaburzeniami metabolicznymi. Objawia się:

• żółtopomarańczowym zabarwieniem skóry (najczęściej dłonie, stopy, nos),
• braku żółtaczki twardówek.

Karotenodermia nie jest szkodliwa, ale może świadczyć o niewyrównaniu cukrzycy, problemach z tarczycą, hipogonadyzmem, niedoczynnością przysadki, zaburzeniach odżywiania (bulimia, anoreksja) lub po prostu o nadmiernym spożyciu karotenoidów (np. soków warzywnych, suplementów).

Czytaj także: Przebarwienia skórne – skąd się biorą? Jak je usunąć?

Rubeoza cukrzycowa

Rubeoza cukrzycowa (rubeosis diabeticorum) to przewlekłe przekrwienie skóry występujące głównie u pacjentów z długoletnią cukrzycą typu 1 i 2. Jest wynikiem poszerzenia naczyń włosowatych skóry w przebiegu mikroangiopatii. Objawia się:

• trwałym, czerwonoróżowym zabarwieniem skóry twarzy (najczęściej policzki), rąk lub stóp,
• brakiem objawów zapalnych, bólu czy złuszczania.

Rubeoza cukrzycowa może być objawem utrwalonych zmian naczyniowych. Choć ma charakter łagodny, jej obecność może świadczyć o nieprawidłowej kontroli glikemii i zwiększonym ryzyku powikłań mikroangiopatycznych (np. retinopatii) – u osób młodych to sygnał, że pacjent powinien pilnie trafić na badanie okulistyczne.

Sprawdź: Lekarz okulista w Świecie Zdrowia

Rumień różopodobny w cukrzycy

Rumień różopodobny (erysipelas-like erythema) to przewlekły, dobrze odgraniczony rumień, najczęściej zlokalizowany na podudziach. Zmiana występuje głównie u osób z cukrzycą i towarzyszy jej aktywacja stanu zapalnego w obrębie skóry. Objawia się:

• intensywnym, czerwonym przebarwieniem skóry o nieregularnym kształcie,
• lekkim obrzękiem i uczuciem ciepła w obrębie zmiany.

Rumień ten, choć nie jest infekcyjny, może być mylony z zakażeniem (np. różycą). Wymaga różnicowania oraz kontroli glikemii, ponieważ jego pojawienie się sugeruje przewlekłe zaburzenia mikrokrążenia.

Obrzęk twardzinowy skóry w cukrzycy

Obrzęk twardzinowy skóry (scleredema diabeticorum) to przewlekłe stwardnienie i obrzęk skóry, najczęściej zlokalizowane na karku, górnej części pleców i tułowiu. Występuje głównie u mężczyzn z cukrzycą typu 2 i otyłością (szacunkowo u 2,5% do 14% pacjentów). Objawia się:

• napiętą, pogrubiałą i błyszczącą skórą w obrębie karku, barków i górnej części pleców,
• czasami ograniczoną ruchomością szyi i barków.

Zmianom nie towarzyszy ból ani świąd, ale mogą ograniczać funkcjonowanie i wymagać fizjoterapii. W skrajnych przypadkach utrudniają oddychanie (gdy zajęta jest ściana klatki piersiowej).

Zespół twardzinopodobny  

Zespół twardzinopodobny (scleroderma-like syndrome) to zgrubienie i stwardnienie skóry palców rąk, przypominające zmiany w twardzinie układowej, lecz związane z długotrwałą cukrzycą. Przebiega bez objawów układowych (np. zmian w przełyku, nerkach czy płucach). Dotyczy ok. 30% pacjentów, zazwyczaj z cukrzycą typu 1. Objawia się:

• skórą o „woskowatej” strukturze, twardą i napiętą,
• ograniczeniem ruchomości palców i stawów śródręczno-paliczkowych (tzw. stawy cukrzycowe),
• charakterystyczny objaw to niemożność zbliżenia części dłoniowych rąk do siebie (prayer sign, ręce Duerera).

Zespół twardzinopodobny może prowadzić do trwałych przykurczów oraz ograniczenia precyzyjnych ruchów dłoni. Często współistnieje z neuropatią.

Czytaj także: Twardzina układowa – objawy, diagnostyka i leczenie

Łupież rumieniowy w cukrzycy

Łupież rumieniowy (erythrasma) to powierzchniowa infekcja bakteryjna wywołana przez bakterie Corynebacterium minutissimum, częsta u osób z cukrzycą i otyłością. Dotyczy głównie fałdów skórnych. Objawia się:

• czerwono-brunatnymi plamami z lekkim złuszczaniem,
• lokalizacją w pachwinach, pachach, pod piersiami, między palcami stóp.

Zmiany często są bezobjawowe, ale może towarzyszyć im świąd lub nieprzyjemny zapach.  

Zmiany skórne jako powikłanie insulinoterapii

Lipoatrofia i lipohipertrofia poinsulinowa to zmiany skórne powstające jako skutek uboczny insulinoterapii.

1. Lipoatrofia – zanik tkanki tłuszczowej w miejscu wielokrotnych iniekcji insuliny. Objawia się pojawieniem się miejscowych wgłębień. Częściej występuje u kobiet.
2. Lipohipertrofia – rozrost tkanki tłuszczowej wokół miejsca wstrzyknięć, związany z brakiem rotacji miejsc. Objawia się miejscowymi, wyczuwalnymi zgrubieniami. Częściej dotyczy mężczyzn.

Zmiany te mają znaczenie nie tylko estetyczne, ale również funkcjonalne – zaburzają wchłanianie insuliny i mogą powodować wahania glikemii. Zapobieganie polega na prawidłowej rotacji miejsc iniekcji oraz stosowaniu igieł jednorazowo.

Czytaj także: Co to jest insulina i za co odpowiada? Insulina a glukagon

Swędzenie skóry przy cukrzycy (pruritus diabetica)

Świąd skóry jest jednym z najczęściej zgłaszanych objawów skórnych, a jego przyczyna może być wieloczynnikowa:

• suchość skóry – wynik uszkodzenia bariery naskórkowej,
• neuropatia cukrzycowa – świąd neuropatyczny, często opisywany jako głęboki, piekący lub palący,
• zaburzenia metaboliczne i wtórne infekcje, zwłaszcza w fałdach skórnych.

Najczęstsze lokalizacje to: kończyny dolne, plecy, okolice intymne, kark, skóra głowy. Swędzenie skóry przy cukrzycy może znacząco pogarszać jakość życia pacjenta, a uporczywy, uogólniony świąd bez zmian skórnych może wyprzedzać rozpoznanie cukrzycy o kilka miesięcy.

Co na swędzenie skóry przy cukrzycy?

W swędzeniu skóry przy cukrzycy konieczna jest dopasowana pielęgnacja. Korzystaj z odpowiednich preparatów nawilżających oraz z delikatnych płynów do kąpieli. Mogą być to np. preparaty z mocznikiem, aloesem czy ceramidami.

Ważne, aby nie drapać zmian, ponieważ może to prowadzić do pogłębienia problemu oraz zwiększać ryzyko infekcji skóry.

W celu doboru odpowiedniej pielęgnacji skonsultuj wybór preparatu z dermatologiem. Możesz również skorzystać z bezpłatnego czatu z farmaceutą na Apteline.pl

Sprawdź: Szampony, kremy, emulsje dermatologiczne na problemy skórne