Hiperaldosteronizm – cicha przyczyna nadciśnienia tętniczego 

Hiperaldosteronizm – co to za schorzenie? 

Hiperaldosteronizm to stan, w którym dochodzi do nadprodukcji aldosteronu, hormonu steroidowego produkowanego w korze nadnerczy. Aldosteron jest elementem układu renina–angiotensyna–aldosteron (RAA), który jest zaangażowany w utrzymanie homeostazy ciśnienia tętniczego oraz równowagi elektrolitów. Gdy spada objętość krwi lub ciśnienie tętnicze, nerki produkują reninę, która zapoczątkowuje kaskadę prowadzącą do zwiększonej syntezy aldosteronu.  

Hiperaldosteronizm często jest diagnozowany z opóźnieniem, co niestety zwiększa u pacjentów ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych. Wymienia się dwa typy tego zaburzenia: 

• hiperaldosteronizm pierwotny – najczęściej wywołany przez gruczolaka nadnercza (tzw. zespół Conna) lub obustronny przerost nadnerczy (obustronny hiperaldosteronizm idiopatyczny). Prowadzi do autonomicznego, czyli niezależnego od układu RAA, wydzielania aldosteronu. W rzadszych przypadkach przyczyną może być:  
  • jednostronny rozrost nadnerczy,  
  • rak kory nadnerczy,  
  • hiperaldosteronizm rodzinny, 
  • pozanadnerczowe guzy produkujące aldosteron (np. nowotwór jajnika lub nerki). 
• hiperaldosteronizm wtórny – zwiększone wydzielanie aldosteronu jest wtórne do długotrwałej stymulacji układu renina–angiotensyna. Rozwija się w odpowiedzi na inny proces chorobowy. Np. zwężenie tętnicy nerkowej, niewydolność serca czy marskość wątroby, przez co nadnercza otrzymują sygnał (podwyższoną reninę) do wzmożonej produkcji aldosteronu. W rzadszych przypadkach przyczyną hiperaldosteronizmu wtórnego może być:
  • obecność guza wydzielającego reninę,
  • niektóre tubulopatie, np. zespół Gitelmana i zespół Barttera.  

Hiperaldosteronizm – objawy i powikłania  

Objawy hiperaldosteronizmu mogą być niespecyficzne i pacjenci czasami długo mylą je z innymi schorzeniami, zanim zdecydują się skontaktować z lekarzem.  Najczęściej zgłaszane problemy to:  

• nadciśnienie tętnicze oporne na leczenie – pacjenci z hiperaldosteronizmem mogą wymagać stosowania kilku leków przeciwnadciśnieniowych, a mimo to utrzymuje się u nich podwyższone ciśnienie krwi. Wysokie wartości ciśnienia tętniczego mogą utrzymywać się nawet w spoczynku i podczas snu, 
• zaburzenia gospodarki elektrolitowej – nadmierna nadprodukcja aldosteronu prowadzi do zatrzymywania sodu i wody oraz do zwiększonego wydalania potasu, co skutkuje hipokaliemią lub metaboliczną  zasadowicą (czyli podwyższeniem pH krwi) związaną z nadmiernym wydalaniem jonów wodorowych wraz z potasem,
• przewlekłe zmęczenie i osłabienie mięśni – niedobór potasu (hipokalemia) wpływa na funkcjonowanie komórek mięśniowych i może objawiać się skurczami, niedowładami, a nawet zaburzeniami rytmu serca. Pacjenci mogą skarżyć się też na senność, brak energii oraz obniżoną wydolność fizyczną, 
• wielomocz (poliuria) i wzmożone pragnienie (polidypsja) – zaburzenia elektrolitowe, a zwłaszcza hipokaliemia, mogą powodować nieprawidłowe zagęszczanie moczu w nerkach, w efekcie czego pacjent odczuwa nadmierne pragnienie i zbyt często oddaje mocz, 
• powikłania narządowe: 
  • kardiologiczne – stałe przeciążenie układu krążenia może prowadzić do przerostu lewej komory, niewydolności serca czy zaburzeń rytmu serca. 
  • nefrologiczne – długotrwałe, niekontrolowane nadciśnienie tętnicze uszkadza naczynia nerkowe i sprzyja progresji chorób nerek. 
  • naczyniowe – podwyższone ciśnienie zwiększa ryzyko udaru mózgu i choroby niedokrwiennej serca. 

Jak zdiagnozować hiperaldosteronizm? 

Proces diagnostyczny w kierunku hiperaldosteronizmu ma na celu

• potwierdzenie nadmiernej produkcji aldosteronu,
• określenie przyczyny tej patologii.

Badania zazwyczaj wykonuje się u chorych z nadciśnieniem tętniczym umiarkowanym, ciężkim, opornym na leczenie, wykrytym w młodym wieku, z hipokaliemią i w kilku innych wskazaniach.  

Badania mogą obejmować:  

1. wskaźnik aldosteronowo-reninowy (ARR – aldosterone-to-renin ratio) – podstawowe badanie przesiewowe (screening) w kierunku pierwotnego hiperaldosteronizmu (zespół Conna). Polega na oznaczeniu stężenia aldosteronu i reniny w surowicy krwi, a następnie obliczeniu stosunku tych wartości. Wysoka wartość ARR sugeruje, że organizm produkuje nadmierną ilość aldosteronu przy niskiej aktywności reniny, 
2. badania elektrolitowe – morfologia krwi z uwzględnieniem stężenia sodu i potasu, 
3. badania obrazowe – tomografia komputerowa (TK) lub rezonans magnetyczny (MRI) nadnerczy w celu wykrycia ewentualnego gruczolaka, przerostu kory nadnerczy czy innych zmian strukturalnych, 
4. cewnikowanie żył nadnerczowych z pomiarem stężenia aldosteronu – umożliwia odróżnienie rozrostu nadnerczy od gruczolaka. Polega na jednoczesnym pobraniu krwi z obu żył nadnerczowych oraz żyły głównej dolnej.  

W praktyce po wykluczeniu innych przyczyn nadciśnienia tętniczego oraz uzyskaniu wyników potwierdzających pierwotny hiperaldosteronizm, lekarz decyduje o dalszej strategii leczenia.  

Hiperaldosteronizm – leczenie 

Wybór metody leczenia hiperaldosteronizmu zależy od przyczyny i nasilenia objawów choroby. Celem jest normalizacja ciśnienia tętniczego, stężenia potasu w surowicy i wydzielania aldosteronu.  

Obecnie stosuje się trzy rodzaje postępowania (zależne od przyczyny choroby):

• leczenie farmakologiczne,
• zabiegi chirurgiczne,
• metody niefarmakologiczne. 

Leczenie chirurgiczne – adrenalektomia jednostronna lub obustronna.

Zabieg polega na usunięciu zmienionego gruczołu nadnerczowego.

W wielu przypadkach prowadzi to do normalizacji ciśnienia lub istotnej poprawy jego kontroli.

Jednostronna adrenalektomia to leczenie z wyboru w przypadku udokumentowanej jednostronnej choroby nadnerczy przebiegającej z nadmiernym wydzielaniem aldosteronu. 

Leczenie farmakologiczne

Odbywa się przy pomocy antagonistów receptora aldosteronowego (antagonistów aldosteronu).

Leki pierwszego wyboru w farmakoterapii pierwotnego hiperaldosteronizmu to spironolakton i eplerenon. Ewentualnie inne diuretyki oszczędzające potas. Inne możliwości to inhibitory konwertazy angiotensyny (w obustronnym rozroście nadnerczy) lub  glikokortykosteroidy (niskie dawki, w rodzinnym hiperaldosteronizmie typu I) 

Hiperaldosteronizm – dieta i inne metody niefarmakologiczne 

Oprócz leczenia farmakologicznego i interwencji chirurgicznej. Ważne jest również wprowadzenie kompleksowych zmian w stylu życia.  

1. Modyfikacja diety – ograniczenie spożycia soli pomaga zmniejszyć retencję wody i tym samym obniżyć ciśnienie tętnicze, wprowadzenie produktów bogatych w potas (np. warzywa liściaste, pomidory, banany) wspiera utrzymanie prawidłowej równowagi elektrolitowej. 
2. Redukcja masy ciała i aktywność fizyczna – utrzymanie prawidłowej masy ciała i regularna aktywność fizyczna korzystnie wpływają na profil sercowo-naczyniowy oraz stabilizują ciśnienie tętnicze. Zalecane są ćwiczenia aerobowe (marsze, bieganie, jazda na rowerze) dostosowane do możliwości pacjenta. 
3. Unikanie używek – nadmierne spożycie alkoholu i palenie tytoniu zaostrzają nadciśnienie tętnicze i mogą osłabiać skuteczność leczenia farmakologicznego. 
4. Monitorowanie ciśnienia i konsultacje kontrolne – regularne pomiary ciśnienia tętniczego w warunkach domowych lub w gabinecie czy aptece pomagają ocenić skuteczność leczenia. Wskazana jest także okresowa kontrola stężenia potasu we krwi oraz wizyty u lekarza endokrynologa i kardiologa. 

Wczesna diagnostyka i właściwie dobrane leczenie pozwalają uniknąć poważnych konsekwencji zdrowotnych (w tym nawet ryzyka udaru i zawału) i znacznie poprawić komfort życia.

To również może Cię zainteresować:

Hiperandrogenizm – przyczyny, objawy, badania. Jak wygląda leczenie?