Ziarniakowatość Wegenera – objawy, diagnoza i leczenie 

Co to jest ziarniakowatość Wegenera? 

Ziarniniakowatość Wegenera, inaczej ziarniniak Wegenera lub ziarniakowatość z zapaleniem naczyń, jest rzadką chorobą układową o podłożu autoimmunologicznym, należącą do grupy martwiczych ziarniniakowych zapaleń naczyń krwionośnych.

W jej przebiegu układ odpornościowy pacjenta atakuje i uszkadza ściany określonych naczyń krwionośnych, najczęściej górnych dróg oddechowych, płuc oraz nerek. W rezultacie tworzy się stan zapalny naczyń prowadzący do ich zwężenia, a w konsekwencji do niedokrwienia lub zawału poszczególnych narządów.

Częstość występowania choroby, w zależności od regionu, szacuje się na 2,5–15 przypadków na 100 tys. osób, przy czym największy odsetek zachorowań dotyczy pacjentów między 45 a 65 rokiem życia. Przypadki rozpoznawane u dzieci są rzadsze, a szacunkowy średni wiek zachorowania dla tej części populacji to 13 lat.

Wyróżnia się trzy postaci choroby:  

• uogólniona – agresywna z szybką progresją prowadzącą do znacznych uszkodzeń narządów, stanowiąca zagrożenie dla życia pacjenta  

• ograniczona – o łagodniejszym przebiegu, ograniczona najczęściej do górnych lub dolnych dróg oddechowych, bez uszkodzeń innych narządów (zwłaszcza nerek), przez niektórych badaczy uważana za wczesne stadium postaci uogólnionej   

• lekooporna – postępująca mimo zastosowanej farmakoterapii 

Ziarniakowatość Wegenera – przyczyny  

Etiopatogeneza ziarniakowatości Wegenera nie jest dobrze poznana. Naukowcy wskazują na kilka potencjalnych mechanizmów mogących prowadzić do rozwoju tej groźnej choroby: 

• kolonizacja bakteryjna Staphylococcus aureus jako czynnik inicjujący autoimmunizację u pacjentów chorujących na ziarniakowatość Wegenera, 

• rola przeciwciał przeciwko cytoplazmie neutrofilów (ANCA) w inicjacji stanu zapalnego naczyń – poprzez aktywowanie neutrofili, zwiększanie ich przylegania do śródbłonka i indukowanie ich degranulacji, która może uszkodzić komórki śródbłonka, 

• udział kilku genów zaangażowanych w funkcjonowanie układu odpornościowego, w tym ludzkie antygeny leukocytarne (HLA), geny PTPN22 i CTLA4.   

Ziarniakowatość Wegenera – objawy  

Ziarniniakowatość Wegenera u większości pacjentów pierwsze objawy daje w czwartej dekadzie życia, ale początkowo są one mało specyficzne i łatwe do pomylenia z symptomami innych, mniej groźnych schorzeń.

Pacjenci we wczesnym etapie choroby skarżą się na:

• ogólne osłabienie,
• brak apetytu,
• spadek wagi,
• zapalenie zatok obocznych nosa,
• kaszel,
• dyskomfort w klatce piersiowej.

Późniejsze objawy są bardziej niepokojące – to m.in.

• pojawienie się ropnej lub krwisto-ropnej wydzieliny z nosa,
• owrzodzenia wnętrza nosa i gardła,
• postępujące powiększenie i rozpulchnienie dziąseł,
• krwioplucie,
• duszności,
• a także objawy oczne w postaci zapalenia twardówki lub owrzodzenia rogówki.

W zależności od postaci ziarniakowatości Wegenera oraz innych czynników, objawy choroby mogą objąć wiele różnych układów i narządów i mieć różne nasilenie.  

	Częstość występowania	Objawy
Objawy ogólne	88%	gorączka, złe samopoczucie, przemęczenie, bóle stawowe, brak apetytu, spadek masy ciała
Górne drogi oddechowe	70%	przerost dziąseł (stają się rozpulchnione, ziarniste, rumieniowo-czerwone przypominające wyglądem dojrzałą truskawkę), przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa, przewlekłe zapalenie zatok przynosowych, zapalenie krtani, zapalenie ucha środkowego i wewnętrznego (z szumami usznymi i niedosłuchem)
Dolne drogi oddechowe	74%	zmienne nacieki płucne, mnogie guzki płucne z tendencją do tworzenia jam, rzadziej krwawienie pęcherzykowe, wysiękowe zapalenie opłucnej
Nerki, układ moczowy	83%	kłębuszkowe zapalenie nerek, krwiomocz, leukocyturia, białkomocz, zwiększenie stężenia kreatyniny w surowicy
Narząd wzroku	43%	zapalenie twardówki lub nadtwaradówki, zapalenie spojówek, błony naczyniowej i przewodu łzowego, zapalenie naczyń oka, zapalenie nerwu wzrokowego oraz obwodowe wrzodziejące zapalenie rogówki
Skóra	47%	pokrzywka lub rumieniowata wysypka, plamica uniesiona, wysypka plamisto-grudkowa, martwica skóry, czasem guzki podskórne i zapalenie tkanki podskórnej.
Układ ruchu	65%	ból mięśniowo-stawowy, rzadziej zapalenie stawów
Układ nerwowy	20%	mononeuropatia wieloogniskowa, polineuropatia obwodowa czuciowo-ruchowa, neuropatia nerwów czaszkowych, sporadycznie zajęcie ośrodkowego układu nerwowego, krwawienie wewnątrzczaszkowe, uszkodzenie istoty białej oraz silne bóle i zawroty głowy, padaczka
Układ sercowo-naczyniowy	5%	zapalenie osierdzia, zapalenie naczyń wieńcowych, zapalenie mięśnia sercowego

Ziarniakowatość Wegenera – jak lekarz stawia diagnozę? 

Chorobę podejrzewa się zazwyczaj u pacjentów, którzy przez długi czas skarżą się na objawy dotyczące górnych dróg oddechowych lub innych układów, których nie da się przypisać innym schorzeniom.

Rozpoznanie ziarniakowatości z zapaleniem naczyń lekarz ustala na podstawie charakterystycznego obrazu klinicznego, wyników badań histopatologicznych (biopsja zajętego narządu) oraz oznaczenia miana przeciwciał przeciwko składnikom cytoplazmy granulocytów obojętnochłonnych.

Możliwe badania, na które zostaje skierowany pacjent, to m.in. 

• RTG i TK klatki piersiowej (przy obecności objawów płucnych) 

• TK głowy i szyi (objawy z górnych dróg oddechowych) 

• obecność przeciwciał c-ANCA 

• Badania krwi i moczu 

• Biopsja (np. płuc przy pomocy torakoskopii, skóry, nerek) 

• Badania czynnościowe płuc 

• Badania różnicujące ziarniakowatość Wegenera z takimi chorobami, jak np. toczeń rumieniowaty układowy, mieszana choroba tkanki łącznej, zakażenie HIV, WZW, gruźlica, sarkoidoza, zakażenia grzybicze i pasożytnicze, przewlekła choroba ziarniniakowa u dzieci 

Ziarniakowatość Wegenera – leczenie  

Ziarniakowatość z zapaleniem naczyń jest chorobą przewlekłą, w wielu przypadkach nieuleczalną, a pacjenci muszą pozostawać w terapii do końca życia – próbę odstawienia leków można podjąć w razie uzyskania długotrwałej remisji.

Im wcześniej rozpocznie się leczenie, tym lepsze są rokowania, a czynnikiem pogarszającym szanse na wieloletnie przeżycie jest zajęcie nerek, a także powyżej 65 lat i obecność objawów kardiologicznych i płucnych.

Średnio co dziesiąty pacjent cierpi na lekooporną postać choroby. Schematy leczenia, w zależności od postaci choroby i stopnia zajęcia narządów, to przede wszystkim: 

• kortykosteroidy w skojarzeniu z metotreksatem lub mykofenolanem mofety lu, 

• duże dawki kortykosteroidów w skojarzeniu z cyklofosfamidem lub rytuksymabem, 

• azatiopryna, metotreksat lub rytuksymab w skojarzeniu ze zmniejszanymi dawkami kortykosteroidów w ramach terapii podtrzymującej remisję, 

• terapeutyczna plazmferaza, czyli zabieg polegający na wyizolowaniu osocza krwi od pozostałych składników krwi, a następnie oddzieleniu i usunięciu z niego szkodliwych substancji, takich jak przeciwciała i czynniki zapalne, które są odpowiedzialne za procesy,  

• leki biologiczne w postaci lekkoopornej. 

To również może Cię zainteresować:

Mieszana choroba tkanki łącznej – czy można wyleczyć zespół Sharpa?