Cukrzyca – typy i objawy cukrzycy, leki na cukrzycę. Co można jeść przy cukrzycy?

Główne typy cukrzycy

W naszym kraju już niemal co dziesiąty obywatel zmaga się cukrzycą. Część osób nie jest świadoma swojego schorzenia, gdyż przebiega ono bezobjawowo lub daje niespecyficzne objawy. Ogromna większość pacjentów choruje na cukrzycę typu 2, ale nie jest to jedyna odmiana cukrzycy. Wymienia się cztery podstawowe typy, przy czym na uwagę zasługują też dwa typy pośrednie, które czasami są klasyfikowane osobno.

Cukrzyca typu 1

To odmiana choroby dotycząca około 10% wszystkich pacjentów z cukrzycą. Kiedyś była nazywana cukrzycą insulinozależną, IDDM (Insulin Dependent Diabetes Mellitus) lub typu dziecięcego, ponieważ zazwyczaj jest diagnozowana u dzieci i bardzo młodych ludzi. Jedynie od kilku do kilkunastu procent przypadków rozpoznaje się u osób po 30. roku życia.

Do niedawna cukrzycę typu 1 rozpoznaną u osób dorosłych określano jako cukrzycę typu LADA (latent autoimmune diabetes of adult), inaczej utajoną. Obecnie klasyfikuje się ją również jako cukrzycę typu 1. U pacjentów tych dochodzi do niszczenia produkujących insulinę komórek wysp trzustkowych.

Ten typ cukrzycy od chwili rozpoznania wymaga leczenia wielokrotnymi podaniami insuliny w ciągu dnia – stąd starsza nazwa: cukrzyca insulinozależna. Zapotrzebowanie na insulinę zależy od wielu czynników i może zmieniać się w krótkim czasie. Właśnie dlatego pacjenci muszą stale kontrolować swoją glikemię i mieć świadomość ryzyka wystąpienia incydentów hipoglikemicznych.

Cukrzyca typu 2

Dawniej była nazywana cukrzycą insulinoniezależną, ang. Non-insulin Dependent Diabetes Mellitus, NIDDM. Ten typ cukrzycy dotyczy ok. 90% wszystkich pacjentów z rozpoznaną cukrzycą (niektóre źródła wskazują nawet na 95%), stanowiąc najpowszechniejszą odmianę choroby, diagnozowaną u pacjentów w różnym wieku.

W przebiegu cukrzycy typu 2 dochodzi do postępującego upośledzenia wydzielania lub działania insuliny w warunkach insulinooporności. Polega ona na oporności tkanki tłuszczowej, mięśni oraz wątroby na insulinę. W nielicznych przypadkach choroba jest uwarunkowana genetycznie. Dominującą przyczyną jest jednak otyłość, a przede wszystkim nadmiar tkanki tłuszczowej trzewnej oraz niedostatek aktywności fizycznej.

Przed rozpoznaniem cukrzycy typu 2 u pacjentów występuje charakterystyczny stan przedcukrzycowy, z podniesionymi glikemiami, które jednak zwykle wymagają jedynie zmiany stylu życia – modyfikacji diety i większej aktywności fizycznej.

Na ogół istnieje już wtedy konieczność podjęcia leczenia farmakologicznego – stosowania doustnych leków przeciwcukrzycowych. Po latach, gdy ilość wydzielanej przez trzustkę insuliny zaczyna spadać, może zachodzić potrzeba podawania jej we wstrzyknięciach.

Cukrzyca ciążowa

Pojawia się u zdrowych dotychczas kobiet, najczęściej w drugim lub trzecim trymestrze ciąży, i zazwyczaj całkowicie ustępuje po rozwiązaniu.

Stanowi przejściowe zaburzenie spowodowane występującymi w okresie ciąży wyższymi stężeniami hormonów łożyskowych o działaniu antagonistycznym w stosunku do insuliny, prowadzącymi do tymczasowej insulinooporności, wzrostu zapotrzebowania na insulinę i zwiększenia dostępności glukozy dla rozwijającego się płodu.

Cukrzyca ciążowa może stanowić zagrożenie dla płodu (hipertrofia wewnątrzmaciczna, kwasica, wady wrodzone) i matki (stan przedrzucawkowy, przedwczesny poród).

Cukrzyca wtórna

Termin ten oznacza cukrzycę o znanej etiologii, czyli hiperglikemię wywołaną przez określony czynnik. Ten typ cukrzycy dotyczy zaledwie 2–3% wszystkich postaci choroby. U jego podstaw leżą zaburzenia gospodarki węglowodanowej.

Cukrzyca – objawy, jak rozpoznać cukrzycę?

Przebieg choroby jest różny dla różnych typów cukrzycy i zależny od wielu czynników, w tym od tempa utraty komórek beta wysp trzustkowych u pacjenta, rozwoju otyłości czy insulinooporności. Objawy cukrzycy mogą być nieswoiste, typowe również dla innych schorzeń..

Nietypowe objawy cukrzycy

Do rzadszych, mniej typowych wczesnych objawów cukrzycy różnych typów należą też:

• zmiany skórne, takie jak ciemne plamy na skórze (rogowacenie ciemne, np. w postaci ciemnej linii na szyi),
• dysfunkcje seksualne,
• nudności,
• wymioty,
• zawroty głowy,
• mrowienie i bóle kończyn świadczące o rozwoju niebezpiecznego powikłania cukrzycy – neuropatii cukrzycowej.

Cukrzyca – rozpoznanie

Objawy cukrzycy typu 1 zwykle mają nagły, gwałtowny przebieg. Chorobę na ogół rozpoznaje się w ciągu kilku tygodni; niestety u wielu pacjentów już w ciężkim stanie, gdy występuje kwasica ketonowa prowadząca nawet do śpiączki. Pilnie potrzebna jest wówczas pomoc medyczna i hospitalizacja pacjenta.

Rozwój objawów znacznie powszechniejszej cukrzycy typu 2 przebiega wolniej, czasem dopiero po kilku latach rozpoznaje się cukrzycę. Często również symptomy są nieswoiste, mylone z objawami innych schorzeń.

Choroba może nawet przebiegać bezobjawowo, a o istnieniu cukrzycy pacjenci dowiadują się dopiero po wystąpieniu jej powikłań, najczęściej mikroangiopatii, czyli zmian zachodzących w drobnych naczyniach krwionośnych, np. narządu wzroku.

Z tego powodu bardzo ważne jest regularne poddawanie się badaniom przesiewowym, szczególnie w przypadku pacjentów z grup zwiększonego ryzyka, czyli osób:

• z nadwagą  (BMI 25–29,9 kg/m²) i otyłością (BMI ≥30 kg/m²);
• z obwodem talii większym niż 80 cm (u kobiet) i 94 cm (u mężczyzn), nawet mimo BMI w granicach normy;
• z cukrzycą w wywiadzie rodzinnym (zwłaszcza u rodziców i rodzeństwa);
• nieaktywnych fizycznie, prowadzących siedzący tryb życia;
• po przebytej cukrzycy ciążowej lub po urodzeniu dziecka o dużej masie ciała (powyżej 4 kg);
• z nadciśnieniem tętniczym (≥140/90 mmHg u dorosłych), miażdżycą, dyslipidemią;
• z wcześniej rozpoznaną nieprawidłową tolerancją glukozy (IGT) lub nieprawidłową glikemią na czczo (IFG);
• z zespołem policystycznych jajników;
• z mukowiscydozą;
• z chorobą Hashimoto, stwardnieniem rozsianym, chorobą Addisona, chorobą Gravesa-Basedowa oraz innymi schorzeniami o podłożu autoimmunologicznym;
• palących papierosy i nadużywających alkoholu;
• powyżej 45. roku życia.

Jakie badania na cukrzycę są potrzebne do diagnozy?

Badania przesiewowe wykonuje się u pacjentów bezobjawowych. Lekarze rodzinni powinni oceniać stan zdrowia całości populacji w 3-letnich odstępach, począwszy od 45. roku życia. W przypadku pacjentów z grup ryzyka badania przesiewowe powinny być powtarzane częściej (np. co rok), również u osób w młodszym wieku. Z kolei na badania diagnostyczne kieruje się pacjentów z objawami cukrzycy.

Pośród badań pomocniczych te przeprowadzane najczęściej, choć jedynie w uzasadnionych przypadkach, to:

• wartość hemoglobiny glikowanej (HbA1c);
• stężenie fruktozaminy; 
• glukoza w moczu;
• przeciwciała przeciwwyspowe; 
• stężenie peptydu C w surowicy; 
• ciała ketonowe w moczu i w surowicy;
• stężenie kwasu mlekowego w surowicy.

Stan przedcukrzycowy, poprzedzający rozwój cukrzycy, diagnozuje się u pacjentów z potwierdzoną w badaniach:

• nieprawidłową glikemią na czczo (IFG) – glikemia na czczo w przedziale 100–125 mg/dl (5,6–6,9 mmol/l);
• nieprawidłową tolerancją glukozy (IGT) – glikemia w 120. minucie OGTT w przedziale 140–199 mg/dl (7,8–11,0 mmol/l).

Obecnie cukrzycę stwierdza się w przypadku:

• poziomu glukozy na czczo, potwierdzonego dwukrotnie (w różnych dniach): ≥126 mg/dl (7,0 mmol/l);
• stężenia glukozy zmierzonego o dowolnej porze doby: ≥200 mg/dl przy występujących objawach hiperglikemii;
• stężenia glukozy zmierzonego w 120. minucie testu doustnego obciążenia glukozą: ≥200 mg/dl (11,1 mmol/l);
• hemoglobiny glikowanej (HbA1c) 6,5% i więcej.

Leczenie cukrzycy – jakie leki na cukrzycę?

Pacjenci z rozpoznaną cukrzycą powinni trafić pod opiekę poradni diabetologicznej. Dzięki temu nad ich zdrowiem będzie czuwać lekarz o specjalizacji z diabetologii, a czasem także inni specjaliści. Głównym celem leczenia jest zahamowanie przebiegu choroby i zmniejszenie ryzyka wystąpienia powikłań poprzez wyrównanie gospodarki węglowodanowej i lipidowej. Postępowanie z pacjentami z cukrzycą zazwyczaj obejmuje:

1. edukację wspierającą terapeutyczny tryb życia, czyli zmianę nawyków żywieniowych, włączenie aktywności fizycznej, odstawienie używek, redukcję masy ciała w przypadku nadwagi i otyłości;
2. leczenie hipoglikemizujące, dostosowane do typu i zaawansowania choroby – dla cukrzycy typu 2 obecnie stosuje się leki z 6 grup: metformina, pochodne sulfonylomocznika (gliklazyd, glimepiryd i glipizyd), akarboza, leki inkretynowe, inhibitory SGLT2 (tzw. gliflozyny), pochodne tiazolidynodionu (glitazony);
3. insulinoterapię, niezbędną w przypadku cukrzycy typu 1, czasami wprowadzaną też na pewnym etapie cukrzycy typu 2);
4. leczenie nadciśnienia tętniczego i zaburzeń gospodarki lipidowej;
5. leczenie powikłań cukrzycy.

Cukrzyca – dieta odpowiednia dla cukrzyka

Leczenie dietetyczne to istotny element terapii wszystkich typów cukrzycy. Bardzo ważne jest, by pacjenci mieli świadomość wpływu diety na rozwój ich choroby i ryzyko powikłań. Powinni także mieć wystarczającą wiedzę na temat metod komponowania jadłospisu.

Polecane artykuły:

Neuropatia cukrzycowa – rodzaje neuropatii i ich objawy USG 3 trymestr (USG III trymestru) – kiedy i dlaczego należy wykonać badanie? ​Cukrzyca typu 2. – objawy, dieta, leczenie, powikłania Diagnostyka cukrzycy ciążowej – OGTT w ciąży. Jak rozpoznać chorobę?